Samenvatting Module 3 instructiepsychologie en -technologie | teksten module 3 | KU Leuven | 2025/26

Module 3 – instructiepsychologie en -technologie
Ontkoppelen v onderwijzen en summatief evalueren in het Vlaams Hoger Onderwijs

Samenvatting tekst:
 Het gaat over de koppeling die vaak als vanzelfsprekend wordt beschouwd namelijk de nauwe
koppeling tussen de begeleidersrol en de beoordelaarsrol
 Een ontkoppeling wordt geacht een bijdrage te leveren tot een meer objectieve en eerlijke
beoordeling
 Vanuit de bekommernis voor de inhoudsvaliditeit wordt er gepleit voor een koppeling
 Een ontkoppeling kan bijdragen tot het versterken van de samenwerking tussen docent en student
Inleiding
 Beslissingen over onderwijs beïnvloeden (on)rechtstreeks wat en hoe studenten leren
o Geldt voor beslissingen op macro-, meso- en microniveau
o Geldt in het bijzonder voor beslissingen over de beoordeling van studenten
 De aard van de opdrachten die studenten krijgen bepaalt mede hun leerervaring
Probleemstelling
 Principe van koppeling wordt in Vlaanderen nog niet volledig gevolg
 Vb. Beroep doen op een jury bij een doctoraat, toegangsproeven van geneeskunde

Aanpak
 Ontkoppeling; summatieve evaluatie wordt uitgevoerd door iemand die niet bij het verzorgen van
het onderwijs zelf/ het begeleiden van de studenten betrokken is
o De begeleidersrol en beoordelaarsrol worden van elkaar gescheiden
o sluit nauw overleg tussen de begeleiders en de beoordelaars niet uit
o Wanneer dit overleg er niet is, is het een radicale ontkoppeling maar dit is praktisch amper
haalbaar



• Huidig onderwijs -> nauwe koppeling tss onderwijzen en summatief evalueren
o = band tss het verzorgen vh onderwijs en het uitspreken vd eindbeoordeling (door zelfde prof
gedaan)
• In deze tekst: argumenten pro en contra voor een koppeling/ontkoppeling
o Ontkoppeling al gebruikt:
 Frankrijk: baccalauréat -> nationaal georganiseerd en geëvalueerd
 Letland: wereldbank-centrale examens -> llnen w niet langer door eigen lkr beoordeelt
 Scandinavische universiteiten: external examiners
 Vlaams onderwijs:
 Doctoraat -> jury (naast promoter)
 Bachelorproef en/of masterproef -> deskundigen uit werkveld
 Kunstonderwijs -> jury
 Arichitectuuropleidingen
 Toegangsproeven
 Selor




1

,Hoe onderzoek uitgevoerd?

• We spreken v ontkoppeling v zodra de summatieve evaluatie w uitgevoerd door iem anders die niet bij
het verzorgen vh onderwijs zelf/ het begeleiden vd studenten betrokken is
• Versch wegen behandeld om argumenten te verzamelen
o In 2 bacheloropleidingen ontkoppeling tot stand gebracht -> nauwkeurig opgevolgd
o Vergelijkingen gemaakt tss gekoppelde en ontkoppelde opo’s
o Theoretische analyse gemaakt vd onderwijskundige implicaties ve ontkoppeling
o Ontkoppeling nader bestudeerd (casusanalyse)
o Formele literatuurstudie uitgevoerd
Variëteit aan argumenten
 op versch niveaus en variëren v pragmatisch naar inhoudelijk

pragmatische argumenten

= de moeilijkheden die zich zouden voordoen bij het uitvoeren ve nieuw systeem + praktische en
organisatorische voorwaarden

• Moeilijkheden om externe examinatoren aan te trekken
• Financiële meerkost
• Belangrijke voorwaarden externe examinator
o Nodige expertise ter beschikking
o Onafh tav het geboden onderwijs


Inhoudelijke argumenten

 2 groepen
Argumenten betreft de kwaliteit vd sumatieve evaluatie

• Basiskwaliteitskenmerken
o Doelen -> duidelijkheid
 Ontkoppeling: grote vrees voor verlies v academische vrijheid
 => docent gaat ervan uit dat ze zelf doelen kunnen vasteleggen + de wijze
waarop ze dit doen
 => door ontkoppeling: extern geformuleerde omschreven doelen
 Bij groot maatschappelijk belang vd opleiding -> geacht dat overheid belangrijke impact
heeft op bepalen vd doelen => gepleit voor ontkoppeling
o Validiteit -> wordt er beoordeeld wat er dient te w beoordeeld
 Bij ontkoppeling: doelen uitgangspunt bij het ontwerpen en uitvoeren v summatieve
evaluatie
 Bij koppeling: naast doelen ook de besproken inhouden rol in uitwerken vd evaluatie
(vooraal waar docent nadruk op legt)
 Voorstanders koppeling -> belang v inhoudsvaliditeit (+ grotere kans op transparantie)
 Voorstanders ontkoppeling -> belang v begripsvaliditeit
 Roept vraag op: wat moet er precies w geëvalueerd? -> in welke mate student
doelstellingen heeft bereikt en/of rekening houden met gewicht v inhouden tijdens
lessen?
o Transparantie
 Doelen, inhouden en wijze waarop
 Ontkoppeling kan tot kwaliteitszorg en optimalisering vh onderwijs leiden


2

, o Betrouwbaarheid -> kan er obv de evaluatie een uitspraak w gedaan over wat de studenten
hebben geleerd
 Krijgen de llnen de kans om te tonen wat ze hebben geleerd
 Ontkoppeling: objectievere evaluatie, llnen vrijer kunnen spreken
Argumenten betreft het onderwijsleerproces zelf

• Relatie tss studenten en docenten
o Koppeling: docent dubbele rol (rolconfusie)
o Ontkoppeling: docent maar 1 rol = ondersteunen/begeleiden
 Gemeenschappelijk doel met llnen
• Onderwijsleerproces
o Ontkoppeling -> versterking onderwijsleerproces MAAR ook mogelijke verarming vh leerproces:
bij ontkoppeling kan onderwijs gereduceerd w tot een voorbereiding op het examen = teaching-
to-the-test
o Ontkoppeling -> slecht voor llnen met faalangst of weinig autonome studievaardigheden (door
grote onzekerheid)
• Voordeel ontkoppeling:
o Wegwerken v rolconfusie -> werkt bevorderlijk voor student-docentrelatie
o => studenten meer veilige omgeving
• Voordeel koppeling:
o Onmiddelijke feedback (voor onderwijsgevende)


Llnen en docenten
• Llen en docenten zien impact v dergelijke beslissingen op eigen functioneren, summatieve evaluatie zelf
en onderwijsleerproces in
o Docenten
 Vrees dat ze niet langer eigen doelen voor hun opo kunnen bepalen
 Geen eigen accenten meer kunnen leggen
o Studenten
 Ontkoppeling impact op respect voor docenten -> niet langer op manier v evaluatie
gebaseerd -> respect dat in begeleiding zelf is geworteld
• => besluit: meer empirische onderzoek nodig + betere theoretische argumenten +
onderzoeksprogramma’s




3