Overzicht CYP Inductoren
Cytochroom P450 enzym-inductie door geneesmiddelen en andere stoffen
Gebaseerd op klinisch-farmacologische classificatie (EMA / FDA / KNMP)
1. Inleiding
CYP-inductoren zijn stoffen die de expressie van cytochroom P450 (CYP)-enzymen verhogen, waardoor het
metabolisme van substraten versnelt. Dit kan leiden tot subtherapeutische plasmaconcentraties van
gelijktijdig toegediende geneesmiddelen.
Inductie verloopt via kernreceptoren (PXR, CAR, AhR) en treedt typisch op na 1–2 weken. Klinisch relevante
inductie wordt onderverdeeld in sterk, matig en zwak, conform EMA- en FDA-richtlijnen.
2. CYP iso-enzymen: substraten, inhibitoren &
inductoren
Onderstaande tabel is gebaseerd op de studiefiche en geeft per CYP-iso-enzym de klinisch relevante
substraten, inhibitoren en inductoren weer die gekend moeten zijn.
CYP Major substraten Inhibitoren (↑ substraat Inductoren (↓ substraat
plasma) plasma)
CYP1A2 Clozapine, (cafeïne), (Cafeïne), fluvoxamine Carbamazepine, fenobarbital,
theofylline fenytoïne, primidon,
rifampicine, sigarettenrook
CYP2C9 Acenocoumarol, Fluconazol, miconazol, Carbamazepine, fenobarbital,
fenprocoumon, fenytoïne, voriconazol fenytoïne, rifampicine, sint-
warfarine janskruid (St. John's wort)
CYP2C19 Fenobarbital, fenytoïne Fluconazol, fluvoxamine, Enzalutamide, rifampicine, sint-
ticlopidine janskruid (St. John's wort)
CYP2D6 Bèta-blokkers, tricyclische Bupropion, cinacalcet, — (geen klinisch relevante
antidepressiva, antipsychotica, fluoxetine, mirabegron, inductoren)
opiaten, flecaïnide, paroxetine, propafenon,
propafenon, tamoxifen ritonavir, terbinafine
CYP3A4 Uitgebreide lijst substraten Boceprevir, claritromycine, Carbamazepine, dabrafenib,
cobicistat, erytromycine, enzalutamide, fenobarbital,
indinavir, itraconazol, fenytoïne, primidon,
ketoconazol, grapefruitsap, rifampicine, sint-janskruid (St.
posaconazol, ritonavir, John's wort)
saquinavir, telaprevir,
telitromycine, voriconazol
Kleuren:
rood = inhibitoren (↑ substraatconcentratie)
groen = inductoren (↓ substraatconcentratie)
, 3. CYP3A4 Inductoren
CYP3A4 is het meest voorkomende CYP-enzym (>50% van geneesmiddelenmetabolisme). Inductie van
CYP3A4 heeft de breedste klinische impact.
3.1 Major substraten CYP3A4
CYP3A4 heeft een zeer brede substraatlijst. Klinisch belangrijk zijn o.a.: immunosuppressiva (ciclosporine,
tacrolimus), statines (simvastatine, atorvastatine), benzodiazepinen, calcium-antagonisten, HIV-middelen,
orale anticonceptiva, en vele tyrosinekinaseremmers.
3.2 Inhibitoren CYP3A4
ℹ️
Inhibitoren verhogen de plasmaspiegel van CYP3A4-substraten — risico op toxiciteit.
Inhibitor Klasse Klinische noot
Boceprevir HCV-proteaseremmer Sterk; niet meer in gebruik
Claritromycine Macrolide-antibioticum Sterk; breed gebruikt
Cobicistat Farmacokinetiese booster In HIV-combinatiepreparaten
Erytromycine Macrolide-antibioticum Matig–sterk
Grapefruitsap Voedingsmiddel Irreversibele remming darmwand-CYP3A4
Indinavir HIV-proteaseremmer Sterk
Itraconazol Azool-antischimmel Sterk; orale en iv-vorm
Ketoconazol Azool-antischimmel Sterk; systemisch gebruik beperkt
Posaconazol Azool-antischimmel Sterk; ook 2C19-remmer
Ritonavir HIV-proteaseremmer / booster Sterkste bekende 3A4-remmer
Saquinavir HIV-proteaseremmer Sterk
Telaprevir HCV-proteaseremmer Sterk; niet meer in gebruik
Telitromycine Ketolide-antibioticum Sterk; beperkt gebruik
Voriconazol Azool-antischimmel Sterk; ook 2C19-remmer
Cytochroom P450 enzym-inductie door geneesmiddelen en andere stoffen
Gebaseerd op klinisch-farmacologische classificatie (EMA / FDA / KNMP)
1. Inleiding
CYP-inductoren zijn stoffen die de expressie van cytochroom P450 (CYP)-enzymen verhogen, waardoor het
metabolisme van substraten versnelt. Dit kan leiden tot subtherapeutische plasmaconcentraties van
gelijktijdig toegediende geneesmiddelen.
Inductie verloopt via kernreceptoren (PXR, CAR, AhR) en treedt typisch op na 1–2 weken. Klinisch relevante
inductie wordt onderverdeeld in sterk, matig en zwak, conform EMA- en FDA-richtlijnen.
2. CYP iso-enzymen: substraten, inhibitoren &
inductoren
Onderstaande tabel is gebaseerd op de studiefiche en geeft per CYP-iso-enzym de klinisch relevante
substraten, inhibitoren en inductoren weer die gekend moeten zijn.
CYP Major substraten Inhibitoren (↑ substraat Inductoren (↓ substraat
plasma) plasma)
CYP1A2 Clozapine, (cafeïne), (Cafeïne), fluvoxamine Carbamazepine, fenobarbital,
theofylline fenytoïne, primidon,
rifampicine, sigarettenrook
CYP2C9 Acenocoumarol, Fluconazol, miconazol, Carbamazepine, fenobarbital,
fenprocoumon, fenytoïne, voriconazol fenytoïne, rifampicine, sint-
warfarine janskruid (St. John's wort)
CYP2C19 Fenobarbital, fenytoïne Fluconazol, fluvoxamine, Enzalutamide, rifampicine, sint-
ticlopidine janskruid (St. John's wort)
CYP2D6 Bèta-blokkers, tricyclische Bupropion, cinacalcet, — (geen klinisch relevante
antidepressiva, antipsychotica, fluoxetine, mirabegron, inductoren)
opiaten, flecaïnide, paroxetine, propafenon,
propafenon, tamoxifen ritonavir, terbinafine
CYP3A4 Uitgebreide lijst substraten Boceprevir, claritromycine, Carbamazepine, dabrafenib,
cobicistat, erytromycine, enzalutamide, fenobarbital,
indinavir, itraconazol, fenytoïne, primidon,
ketoconazol, grapefruitsap, rifampicine, sint-janskruid (St.
posaconazol, ritonavir, John's wort)
saquinavir, telaprevir,
telitromycine, voriconazol
Kleuren:
rood = inhibitoren (↑ substraatconcentratie)
groen = inductoren (↓ substraatconcentratie)
, 3. CYP3A4 Inductoren
CYP3A4 is het meest voorkomende CYP-enzym (>50% van geneesmiddelenmetabolisme). Inductie van
CYP3A4 heeft de breedste klinische impact.
3.1 Major substraten CYP3A4
CYP3A4 heeft een zeer brede substraatlijst. Klinisch belangrijk zijn o.a.: immunosuppressiva (ciclosporine,
tacrolimus), statines (simvastatine, atorvastatine), benzodiazepinen, calcium-antagonisten, HIV-middelen,
orale anticonceptiva, en vele tyrosinekinaseremmers.
3.2 Inhibitoren CYP3A4
ℹ️
Inhibitoren verhogen de plasmaspiegel van CYP3A4-substraten — risico op toxiciteit.
Inhibitor Klasse Klinische noot
Boceprevir HCV-proteaseremmer Sterk; niet meer in gebruik
Claritromycine Macrolide-antibioticum Sterk; breed gebruikt
Cobicistat Farmacokinetiese booster In HIV-combinatiepreparaten
Erytromycine Macrolide-antibioticum Matig–sterk
Grapefruitsap Voedingsmiddel Irreversibele remming darmwand-CYP3A4
Indinavir HIV-proteaseremmer Sterk
Itraconazol Azool-antischimmel Sterk; orale en iv-vorm
Ketoconazol Azool-antischimmel Sterk; systemisch gebruik beperkt
Posaconazol Azool-antischimmel Sterk; ook 2C19-remmer
Ritonavir HIV-proteaseremmer / booster Sterkste bekende 3A4-remmer
Saquinavir HIV-proteaseremmer Sterk
Telaprevir HCV-proteaseremmer Sterk; niet meer in gebruik
Telitromycine Ketolide-antibioticum Sterk; beperkt gebruik
Voriconazol Azool-antischimmel Sterk; ook 2C19-remmer
