Medicatielijst – Farmacologie Deel 3 Geneesmiddelen CZS · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1 · FARMACOTHERAPIE VAN DEPRESSIE — Antidepressiva TCA's · SSRI's · SNRI's · MAO-I · Direct op neuroreceptoren · Overige
1.1 · TRICYCLISCHE ANTIDEPRESSIVA (TCA'S) — NIET-SELECTIEVE REUPTAKE-REMMERS NA+5-HT
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Amitriptyline Niet-selectieve inhibitie – Matige tot ernstige Anticholinerg: – Hoog suïcide risico
Clomipramine heropname NA (NET) + depressie – Droge mond (xerostomie), – Epilepsie
Imipramine serotonine (SERT) – OCD (clomipramine, obstipatie, tachycardie, mydriase/ – Glaucoom
SSRI's) glaucoom, mictiestoornissen, – Aritmieën/ recent MI
Nortriptyline
Bijkomend: – Neuropathische pijn cognitie – Prostaathypertrofie of
Dosulepine / (amitriptyline,
- H1-blok (sedatie), mAChR- Antihistaminerg: urineretentie
Maprotiline nortriptyline,
blok (anticholinerg) – Sedatie (→ voorkeur 's avonds; – Prikkelgeleidingsstoornissen,
imipramine) nortriptyline eerder 's morgens) tachyaritmieën (relatief)
- α1-blok (hypotensie)
– Paniekstoornis, GAD, Anti-adrenerg (α1): – Zwangerschap:
PTSD clomipramine + paroxetine
TCA Werkzaam na 2-6 weken; – Orthostatische hypotensie, (miosis)
– Preventie migraine → cardiale teratogeniteit
Cardiotoxiciteit:
[NET+SERT] smal therapeutisch venster en lange (amitriptyline) → amitriptyline lijkt veilig
T1/2 → TDM niet aangewezen – Chronische pijn / – QT-verlenging → fatale aritmie bij
overdosis – Combinatie MAO-I:
fibromyalgie serotoninesyndroom
– Eetstoornissen – Gewichtstoename
CYP2D6 metabolisatie
– Excessief zweten
– Seksuele stoornissen: lager libidoo,
Clomipramine: sterkste erectie/ ejaculatieproblemen
serotoninerge component van de – Allergische reacties
TCA's – Serotoninesyndroom bij combinatie
met MAO-I of andere serotoninerge
middelen
! = cave / contra-indicatie • 1
,Medicatielijst – Farmacologie Deel 3 Geneesmiddelen CZS · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1.2 · SSRI'S — SELECTIEVE SEROTONINE REUPTAKE-REMMERS
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Fluoxetine Selectief SERT-blok → ↑synaptisch – Matige tot ernstige – GI-klachten: nausea, braken, diarree – Combinatie MAO-I
Escitalopram / serotonine depressie (1e keuze) (meest frequent, verdwijnt snel) (absoluut —
Citalopram Norfluoxetine (metaboliet – OCD, paniekstoornis, – Bloedingen: cave anti-aggregantia serotoninesyndroom)
Sertraline fluoxetine): T½ ~7 dagen → minder GAD, PTSD, sociale – CZS: rusteloosheid, angst, – Cave zwangerschap:
dervingssymptomen fobie slapeloosheid, extra-pyramidale paroxetine → cardiale
Paroxetine
– Eetstoornissen effecten teratogeniteit
Fluvoxamine (anorexia, boulimia) – CYP2D6-interacties
Paroxetine: kortste T½ → meeste – Seksuele stoornissen (impotentie,
dervingssymptomen bij stoppen – Menopauzale libidoverlies, orgasmestoornissen — (fluoxetine, paroxetine) met
= 1ste keuze warmteopwellingen, kunnen lang aanhouden na staken) TCA, antipsychotica,
SSRI tamoxifen
premenstrueel – Hyponatriëmie (vnl. ouderen; cave
[SERT-selectief] Fluoxetine/paroxetine: sterke syndroom diuretica, NSAIDs, carbamazepine) – Abrupt stoppen →
CYP2D6-inhibitie – Bepaalde antidepressivum
– QT-verlenging: (es)citalopram
gedragssymptomen bij – Verhoogd suïciderisico discontinueringssyndroom
fluvoxamine: CYP1A2/2C19-inhibitie dementie (jongvolwassenen 18-25j) in eerste (ADS): langzaam afbouwen!
weken → waakzaamheid!
Escitalopram/citalopram: – Serotoninesyndroom bij combinatie
QT-verlenging MAO-I, TCA, triptanen, tramadol,
lithium
Werkzaam na 2-6 weken
–
1.3 · SNRI'S — SEROTONINE EN NORADRENALINE REUPTAKE-REMMERS
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Venlafaxine Dual reuptake-remming SERT + – Matige tot ernstige – Gelijkaardig aan SSRI's + meer NA- – Combinatie MAO-I
Duloxetine NET depressie gerelateerde bijwerkingen (serotoninesyndroom)
Beter tolereerbaar dan TCA’s, ook – Gegeneraliseerde – Bloeddrukstijging (venlafaxine, – Cave hypertensie,
CYP2D6 inhibitie angststoornis (GAD) dosisafhankelijk) cardiovasculaire ziekte
– Neuropatische pijn – Nausea, insomnie, seksuele (venlafaxine)
Venlafaxine: bij hoge doses (duloxetine) stoornissen, zweten – Nooit abrupt stoppen
SNRI – Fibromyalgie, – Venlafaxine: mogelijk
amfetamine-achtig stimulerend
[NET+SERT] chronische pijn middelengebruiksstoornis bij hoge
effect → middelengebruiksstoornis
beschreven (EMA) – Stressurineïncontinentie doses
(duloxetine) – Serotoninesyndroom bij
combinatie MAO-I
Duloxetine: ook geregistreerd voor
– ADS bij abrupt stoppen (korte T½ →
neuropatische pijn en
afbouwen!)
stressincontinentie
! = cave / contra-indicatie • 2
, Medicatielijst – Farmacologie Deel 3 Geneesmiddelen CZS · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1.4 · NORADRENALINE + DOPAMINE REUPTAKE-REMMER
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Bupropion Noradrenaline- en dopamine – Depressie – Insomnie, droge mond, hoofdpijn, – Epilepsie (absoluut)
reuptake-inhibitor; geen – Rookstop (adjuvans) agitatie – Combinatie MAO-I
NDRI serotoninerge werking – Combinatie met – Verlaagt krampdrempel → gevaar – Eetstoornissen (verlaagde
[NET+DAT] Centraal werkzaam naltrexon: korte-termijn voor convulsies krampdrempel)
CYP2D6 inhibitor behandeling obesitas – Hoge dosis: hypertensie, dissociatie – Vermagering
[Passeert BBB] (beperkt effect) – insomnia
1.5 · SELECTIEVE NORADRENALINE REUPTAKE-REMMER
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Reboxetine Selectieve NET-inhibitor; geen – Depressie (weinig – Insomnie, droge mond, constipatie, – Cave cardiovasculaire
NRI Atomoxetine serotoninerge activiteit gebruikt; minder tachycardie aandoeningen
[NET-selectief] evidentie) – Urineretentie (anticholinerg-achtig) – Nauwe hoek glaucoom
– Seksuele stoornissen
1.6 · MAO-INHIBITOREN
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Moclobemide ↓ afbraak NA + serotonine – Ernstige depressie – Kaasreactie bij tyramine-rijke – Combinatie met
Reversibele, MAO-A substraat: (specialist; 2e keuze na voeding (kaas, rode wijn, bier, lever, sympathomimetica,
selectieve MAO-A- - NA, 5-HT SSRI/SNRI/TCA) chocolade, vijgen, avocado, amfetaminen, levodopa
inhibitor – Mensen die pekelharing) → hypertensieve (absoluut)
MAO-A remmer - tyramine/dopamine (niet-
therapieresistent zijn crisis – Combinatie met SSRI,
[Reversibel] specifiek)
– Serotoninesyndroom bij combinatie TCA, triptanen owv
met SSRI, TCA, triptanen, tramadol, serotoninesyndroom
Reversibel → minder gevaarlijk dan lithium – Tyramine-rijke voeding
irreversibele MAO-I – Insomnie, duizeligheid, nausea (kaasreactie)
Selegiline ↓ afbraak NA + serotonine – Parkinson – Kaasreactie – Tyraminerijke voeding
Irreversibele, MAO-B substrate: – Serotoninesyndroom
MAO-B remmer selectieve MAO-B - Fenylethylamines
inhibitor - tyramine/dopamine (niet-
specifiek)
Fenelzine Irreversibele, niet-selectieve inibitor – Niet meer op de markt – Meest uitgesproken kaasreactie –
Niet – selectieve
– Hypertensieve crisis
inhibitor
– Amefetamine ↑
! = cave / contra-indicatie • 3
1 · FARMACOTHERAPIE VAN DEPRESSIE — Antidepressiva TCA's · SSRI's · SNRI's · MAO-I · Direct op neuroreceptoren · Overige
1.1 · TRICYCLISCHE ANTIDEPRESSIVA (TCA'S) — NIET-SELECTIEVE REUPTAKE-REMMERS NA+5-HT
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Amitriptyline Niet-selectieve inhibitie – Matige tot ernstige Anticholinerg: – Hoog suïcide risico
Clomipramine heropname NA (NET) + depressie – Droge mond (xerostomie), – Epilepsie
Imipramine serotonine (SERT) – OCD (clomipramine, obstipatie, tachycardie, mydriase/ – Glaucoom
SSRI's) glaucoom, mictiestoornissen, – Aritmieën/ recent MI
Nortriptyline
Bijkomend: – Neuropathische pijn cognitie – Prostaathypertrofie of
Dosulepine / (amitriptyline,
- H1-blok (sedatie), mAChR- Antihistaminerg: urineretentie
Maprotiline nortriptyline,
blok (anticholinerg) – Sedatie (→ voorkeur 's avonds; – Prikkelgeleidingsstoornissen,
imipramine) nortriptyline eerder 's morgens) tachyaritmieën (relatief)
- α1-blok (hypotensie)
– Paniekstoornis, GAD, Anti-adrenerg (α1): – Zwangerschap:
PTSD clomipramine + paroxetine
TCA Werkzaam na 2-6 weken; – Orthostatische hypotensie, (miosis)
– Preventie migraine → cardiale teratogeniteit
Cardiotoxiciteit:
[NET+SERT] smal therapeutisch venster en lange (amitriptyline) → amitriptyline lijkt veilig
T1/2 → TDM niet aangewezen – Chronische pijn / – QT-verlenging → fatale aritmie bij
overdosis – Combinatie MAO-I:
fibromyalgie serotoninesyndroom
– Eetstoornissen – Gewichtstoename
CYP2D6 metabolisatie
– Excessief zweten
– Seksuele stoornissen: lager libidoo,
Clomipramine: sterkste erectie/ ejaculatieproblemen
serotoninerge component van de – Allergische reacties
TCA's – Serotoninesyndroom bij combinatie
met MAO-I of andere serotoninerge
middelen
! = cave / contra-indicatie • 1
,Medicatielijst – Farmacologie Deel 3 Geneesmiddelen CZS · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1.2 · SSRI'S — SELECTIEVE SEROTONINE REUPTAKE-REMMERS
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Fluoxetine Selectief SERT-blok → ↑synaptisch – Matige tot ernstige – GI-klachten: nausea, braken, diarree – Combinatie MAO-I
Escitalopram / serotonine depressie (1e keuze) (meest frequent, verdwijnt snel) (absoluut —
Citalopram Norfluoxetine (metaboliet – OCD, paniekstoornis, – Bloedingen: cave anti-aggregantia serotoninesyndroom)
Sertraline fluoxetine): T½ ~7 dagen → minder GAD, PTSD, sociale – CZS: rusteloosheid, angst, – Cave zwangerschap:
dervingssymptomen fobie slapeloosheid, extra-pyramidale paroxetine → cardiale
Paroxetine
– Eetstoornissen effecten teratogeniteit
Fluvoxamine (anorexia, boulimia) – CYP2D6-interacties
Paroxetine: kortste T½ → meeste – Seksuele stoornissen (impotentie,
dervingssymptomen bij stoppen – Menopauzale libidoverlies, orgasmestoornissen — (fluoxetine, paroxetine) met
= 1ste keuze warmteopwellingen, kunnen lang aanhouden na staken) TCA, antipsychotica,
SSRI tamoxifen
premenstrueel – Hyponatriëmie (vnl. ouderen; cave
[SERT-selectief] Fluoxetine/paroxetine: sterke syndroom diuretica, NSAIDs, carbamazepine) – Abrupt stoppen →
CYP2D6-inhibitie – Bepaalde antidepressivum
– QT-verlenging: (es)citalopram
gedragssymptomen bij – Verhoogd suïciderisico discontinueringssyndroom
fluvoxamine: CYP1A2/2C19-inhibitie dementie (jongvolwassenen 18-25j) in eerste (ADS): langzaam afbouwen!
weken → waakzaamheid!
Escitalopram/citalopram: – Serotoninesyndroom bij combinatie
QT-verlenging MAO-I, TCA, triptanen, tramadol,
lithium
Werkzaam na 2-6 weken
–
1.3 · SNRI'S — SEROTONINE EN NORADRENALINE REUPTAKE-REMMERS
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Venlafaxine Dual reuptake-remming SERT + – Matige tot ernstige – Gelijkaardig aan SSRI's + meer NA- – Combinatie MAO-I
Duloxetine NET depressie gerelateerde bijwerkingen (serotoninesyndroom)
Beter tolereerbaar dan TCA’s, ook – Gegeneraliseerde – Bloeddrukstijging (venlafaxine, – Cave hypertensie,
CYP2D6 inhibitie angststoornis (GAD) dosisafhankelijk) cardiovasculaire ziekte
– Neuropatische pijn – Nausea, insomnie, seksuele (venlafaxine)
Venlafaxine: bij hoge doses (duloxetine) stoornissen, zweten – Nooit abrupt stoppen
SNRI – Fibromyalgie, – Venlafaxine: mogelijk
amfetamine-achtig stimulerend
[NET+SERT] chronische pijn middelengebruiksstoornis bij hoge
effect → middelengebruiksstoornis
beschreven (EMA) – Stressurineïncontinentie doses
(duloxetine) – Serotoninesyndroom bij
combinatie MAO-I
Duloxetine: ook geregistreerd voor
– ADS bij abrupt stoppen (korte T½ →
neuropatische pijn en
afbouwen!)
stressincontinentie
! = cave / contra-indicatie • 2
, Medicatielijst – Farmacologie Deel 3 Geneesmiddelen CZS · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1.4 · NORADRENALINE + DOPAMINE REUPTAKE-REMMER
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Bupropion Noradrenaline- en dopamine – Depressie – Insomnie, droge mond, hoofdpijn, – Epilepsie (absoluut)
reuptake-inhibitor; geen – Rookstop (adjuvans) agitatie – Combinatie MAO-I
NDRI serotoninerge werking – Combinatie met – Verlaagt krampdrempel → gevaar – Eetstoornissen (verlaagde
[NET+DAT] Centraal werkzaam naltrexon: korte-termijn voor convulsies krampdrempel)
CYP2D6 inhibitor behandeling obesitas – Hoge dosis: hypertensie, dissociatie – Vermagering
[Passeert BBB] (beperkt effect) – insomnia
1.5 · SELECTIEVE NORADRENALINE REUPTAKE-REMMER
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Reboxetine Selectieve NET-inhibitor; geen – Depressie (weinig – Insomnie, droge mond, constipatie, – Cave cardiovasculaire
NRI Atomoxetine serotoninerge activiteit gebruikt; minder tachycardie aandoeningen
[NET-selectief] evidentie) – Urineretentie (anticholinerg-achtig) – Nauwe hoek glaucoom
– Seksuele stoornissen
1.6 · MAO-INHIBITOREN
STOF /
KLASSE WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
VOORBEELD
Moclobemide ↓ afbraak NA + serotonine – Ernstige depressie – Kaasreactie bij tyramine-rijke – Combinatie met
Reversibele, MAO-A substraat: (specialist; 2e keuze na voeding (kaas, rode wijn, bier, lever, sympathomimetica,
selectieve MAO-A- - NA, 5-HT SSRI/SNRI/TCA) chocolade, vijgen, avocado, amfetaminen, levodopa
inhibitor – Mensen die pekelharing) → hypertensieve (absoluut)
MAO-A remmer - tyramine/dopamine (niet-
therapieresistent zijn crisis – Combinatie met SSRI,
[Reversibel] specifiek)
– Serotoninesyndroom bij combinatie TCA, triptanen owv
met SSRI, TCA, triptanen, tramadol, serotoninesyndroom
Reversibel → minder gevaarlijk dan lithium – Tyramine-rijke voeding
irreversibele MAO-I – Insomnie, duizeligheid, nausea (kaasreactie)
Selegiline ↓ afbraak NA + serotonine – Parkinson – Kaasreactie – Tyraminerijke voeding
Irreversibele, MAO-B substrate: – Serotoninesyndroom
MAO-B remmer selectieve MAO-B - Fenylethylamines
inhibitor - tyramine/dopamine (niet-
specifiek)
Fenelzine Irreversibele, niet-selectieve inibitor – Niet meer op de markt – Meest uitgesproken kaasreactie –
Niet – selectieve
– Hypertensieve crisis
inhibitor
– Amefetamine ↑
! = cave / contra-indicatie • 3
