kritisch denken & onderzoek: les 1 (24/09/'25)
Kritisch denken & onderzoek
What is social research? = academic research conducted by social scientist
from a broad range of discilplines such as sociology, anthropology, education,
human geography, social policy, politics and criminology.
Kritisch denken is niet vanzelfsprekend:
Niet goed genoeg onderwezen (men krijgt de tools niet)
Mensen hebben geen tijd/motivatie
Mensen nemen liever de gemakkelijkste route
Soms wordt kritisch denken zo extreem dat er complottheorieën
uitkomen:
Flat Earth
Bil Gates created COVID
…
BELANGRIJK:
Check bronnen! Niet elke bron klopt
Kijk tabel na! (Een cumulatieve frequentietabel toont alleen maar een
stijging idpv een daling -- voorbeeld Iphone)
Kijk naar taalgebruik (een tienerzwangerschap komt niet voor na 25 jaar)
Soms ook gewoon praktisch gezien onmogelijk (openhart operatie met
hypnose)
De kritische wetenschapper:
Stellen voortdurend vragen en neemt niets klakkeloos aan.
Controleren of de beschikbare gegevens betrouwbaar zijn.
Begrijpen hoe en waarom iets werkt
Baseren conclusies op solide bewijs, niet op aannames of meningen.
o zorgvuldig verzamelde gegevens en controleerbare feiten.
Bereid hun ideeën te herzien wanneer nieuw bewijs beschikbaar is.
o open voor het verbeteren hun benadering wanneer nodig
Vermijden vooroordelen en streven naar objectiviteit
, o de waarheid te ontdekken, ongeacht persoonlijke voorkeuren of
sociale druk.
Zorgen ervoor dat hun bevindingen en methoden herhaalbaar zijn door
anderen.
o Ze willen dat hun resultaten door collega's kunnen worden
bevestigd.
Sceptisch over ongefundeerde claims, zelfs van gezaghebbende bronnen.
o Conclusies worden pas getrokken na gedegen bewijs
Wetenschappelijk onderzoek – interne cyclus:
Systematiek
--> procedureel
Controleerbaarheid
--> transparantie: eigen onderzoek moet transparant zijn zodat andere deze
kunnen herontdekken
Objectiviteit
--> Niet vooringenomen: zonder mening starten
Repliceerbaarheid
--> herhalen
Uitdagingen in de wetenschap:
Replicatiecrisis
o Tijdschriften zijn niet geinteresseerd om iets wat al bekend is,
opnieuw te publiceren
Publicatiedruk
o As much as possible, as fast as possible
Publicationbias:
o Enkel manuscripten waar significantie (zie statistiek) resultaten
gevonden worden worden gepubliceerd
Selection bias:
o Editors beslissen op basis van eigen interesses/vooroordelen/…
Financieringscrisis
o Tekort aan middelen
Belangenvermenging
, o Sponsering van onderzoek --> yakult gaat hun merk altijd in een
positief paatje zetten
Ethische dilemma’s
o Care as usual of niet
Fraude
o Dr Paolo Maccherini (lees nog eens op de ppt)
o Prof dr Diederik Stapel (lees nog eens op de ppt)
Conclusie & einde ppt:
Uitdagend: streven naar perfectie
o => juiste keuzes maken en ze verantwoorden
Moeilijk
Traag proces:
o => in het eigen onderzoek
o => in de wetenschap
Duur proces
Vereist wetenschappelijke attitude
Vereist know how
Nature en process of social research: les 2 (01/10/'25)
Sociaal onderzoek: wat en waarom?
Sociaal onderzoek = richt zich op academisch onderzoek door sociale
wetenschappers
--> doel: om nieuwe kennis over het sociaal leven te genereren en verkennen
adhv bijvoorbeld interviews, enquêtes, …
Is gerelateerd aan sociaal en humaan georiënteerde wetenschappen
Onze maatschappij:
Complex
Interacties tussen mensen
… tussen mensen
Doel agoog = grondhouding om de dingen te willen begrijpen en te veranderen.
--> Hier is een probleem = we helpen de mensen naar een oplossing (zonder een
expert te willen zijn aangezien we geen oplossing aanbieden)
, Context van sociaal onderzoek
Het sociaal onderzoek (& de resultaten ervan) worden beïnvloed door de
volgende factoren:
Theoriën en bestaande kennis
Houding onderzoeker:
o Theory driven = nadruk ligt op het bevestigen en verfijnen van
theorie
o Data driven = nadruk ligt op het ontdekken en verklaren vanuit data
Epistemologie: hoe ontstaat kennis? Hoe valideren we kennis?
o Handelen volgens strikte wetenschappelijke methode (cf. exacte
wetenschappen, zie JP Van Bendegem)
o Of alternatieve benaderingen waarbij context, interpretatie en
subjectiviteit een rol spelen
Visie op de sociale wereld: kunnen we de sociale wereld begrijpen
of niet?
o Er is een externe, objectieve sociale wereld die onderzocht kan
worden
o Of: de sociale wereld is constructie, niet louter extern, maar mede
gevormd door interpretatie
Ontologie/ethiek (zijnsleer/waarde): wat is de aard van de
werkelijkheid & hoe verhouden waarden zich tot onderzoek
o Vrij onderzoek is essentieel, maar altijd met aandacht voor ethische
implicaties
o Posities variëren van puur ontologisch (wat “is”) tot normatief-
ethisch (wat “hoort te zijn”)
Doelstellingen van het onderzoek
o Fundamentele implicaties: gericht op theorievorming en
kennisontwikkeling
o Praktische implicatie: gericht op concrete toepassingen in de
praktijk
Politieke context
o Onderzoek kan beïnvloed worden door verwachtingen of gewenste
uitkomsten (door de subsidiegever)
o Vb: onderzoek naar binge drinken - gezondheidsrisico's versus
economische belangen (alcohol verkoop)
Kritisch denken & onderzoek
What is social research? = academic research conducted by social scientist
from a broad range of discilplines such as sociology, anthropology, education,
human geography, social policy, politics and criminology.
Kritisch denken is niet vanzelfsprekend:
Niet goed genoeg onderwezen (men krijgt de tools niet)
Mensen hebben geen tijd/motivatie
Mensen nemen liever de gemakkelijkste route
Soms wordt kritisch denken zo extreem dat er complottheorieën
uitkomen:
Flat Earth
Bil Gates created COVID
…
BELANGRIJK:
Check bronnen! Niet elke bron klopt
Kijk tabel na! (Een cumulatieve frequentietabel toont alleen maar een
stijging idpv een daling -- voorbeeld Iphone)
Kijk naar taalgebruik (een tienerzwangerschap komt niet voor na 25 jaar)
Soms ook gewoon praktisch gezien onmogelijk (openhart operatie met
hypnose)
De kritische wetenschapper:
Stellen voortdurend vragen en neemt niets klakkeloos aan.
Controleren of de beschikbare gegevens betrouwbaar zijn.
Begrijpen hoe en waarom iets werkt
Baseren conclusies op solide bewijs, niet op aannames of meningen.
o zorgvuldig verzamelde gegevens en controleerbare feiten.
Bereid hun ideeën te herzien wanneer nieuw bewijs beschikbaar is.
o open voor het verbeteren hun benadering wanneer nodig
Vermijden vooroordelen en streven naar objectiviteit
, o de waarheid te ontdekken, ongeacht persoonlijke voorkeuren of
sociale druk.
Zorgen ervoor dat hun bevindingen en methoden herhaalbaar zijn door
anderen.
o Ze willen dat hun resultaten door collega's kunnen worden
bevestigd.
Sceptisch over ongefundeerde claims, zelfs van gezaghebbende bronnen.
o Conclusies worden pas getrokken na gedegen bewijs
Wetenschappelijk onderzoek – interne cyclus:
Systematiek
--> procedureel
Controleerbaarheid
--> transparantie: eigen onderzoek moet transparant zijn zodat andere deze
kunnen herontdekken
Objectiviteit
--> Niet vooringenomen: zonder mening starten
Repliceerbaarheid
--> herhalen
Uitdagingen in de wetenschap:
Replicatiecrisis
o Tijdschriften zijn niet geinteresseerd om iets wat al bekend is,
opnieuw te publiceren
Publicatiedruk
o As much as possible, as fast as possible
Publicationbias:
o Enkel manuscripten waar significantie (zie statistiek) resultaten
gevonden worden worden gepubliceerd
Selection bias:
o Editors beslissen op basis van eigen interesses/vooroordelen/…
Financieringscrisis
o Tekort aan middelen
Belangenvermenging
, o Sponsering van onderzoek --> yakult gaat hun merk altijd in een
positief paatje zetten
Ethische dilemma’s
o Care as usual of niet
Fraude
o Dr Paolo Maccherini (lees nog eens op de ppt)
o Prof dr Diederik Stapel (lees nog eens op de ppt)
Conclusie & einde ppt:
Uitdagend: streven naar perfectie
o => juiste keuzes maken en ze verantwoorden
Moeilijk
Traag proces:
o => in het eigen onderzoek
o => in de wetenschap
Duur proces
Vereist wetenschappelijke attitude
Vereist know how
Nature en process of social research: les 2 (01/10/'25)
Sociaal onderzoek: wat en waarom?
Sociaal onderzoek = richt zich op academisch onderzoek door sociale
wetenschappers
--> doel: om nieuwe kennis over het sociaal leven te genereren en verkennen
adhv bijvoorbeld interviews, enquêtes, …
Is gerelateerd aan sociaal en humaan georiënteerde wetenschappen
Onze maatschappij:
Complex
Interacties tussen mensen
… tussen mensen
Doel agoog = grondhouding om de dingen te willen begrijpen en te veranderen.
--> Hier is een probleem = we helpen de mensen naar een oplossing (zonder een
expert te willen zijn aangezien we geen oplossing aanbieden)
, Context van sociaal onderzoek
Het sociaal onderzoek (& de resultaten ervan) worden beïnvloed door de
volgende factoren:
Theoriën en bestaande kennis
Houding onderzoeker:
o Theory driven = nadruk ligt op het bevestigen en verfijnen van
theorie
o Data driven = nadruk ligt op het ontdekken en verklaren vanuit data
Epistemologie: hoe ontstaat kennis? Hoe valideren we kennis?
o Handelen volgens strikte wetenschappelijke methode (cf. exacte
wetenschappen, zie JP Van Bendegem)
o Of alternatieve benaderingen waarbij context, interpretatie en
subjectiviteit een rol spelen
Visie op de sociale wereld: kunnen we de sociale wereld begrijpen
of niet?
o Er is een externe, objectieve sociale wereld die onderzocht kan
worden
o Of: de sociale wereld is constructie, niet louter extern, maar mede
gevormd door interpretatie
Ontologie/ethiek (zijnsleer/waarde): wat is de aard van de
werkelijkheid & hoe verhouden waarden zich tot onderzoek
o Vrij onderzoek is essentieel, maar altijd met aandacht voor ethische
implicaties
o Posities variëren van puur ontologisch (wat “is”) tot normatief-
ethisch (wat “hoort te zijn”)
Doelstellingen van het onderzoek
o Fundamentele implicaties: gericht op theorievorming en
kennisontwikkeling
o Praktische implicatie: gericht op concrete toepassingen in de
praktijk
Politieke context
o Onderzoek kan beïnvloed worden door verwachtingen of gewenste
uitkomsten (door de subsidiegever)
o Vb: onderzoek naar binge drinken - gezondheidsrisico's versus
economische belangen (alcohol verkoop)
