Rooms-katholieke godsdienst
Verkenning van het vak rooms-katholieke
godsdienst
Identiteitsvorming staat centraal = hoe krijgt de levensbeschouwelijke
identiteit vorm
Na het bestuderen ben je in staat om:
De algemene doelstelling van het vak rooms-katholieke godsdienst te
omschrijven.
De drievoudige klemtoon in het vak rooms-katholieke godsdienst uit te
leggen.
De termen ‘religieuze geletterdheid’ en ‘grammatica van de dialoog’ te
verduidelijken.
Het verloop van het interpretatieproces uit te leggen.
De verschillende elementen die deel uitmaken van het
interpretatieproces te duiden.
Aan de hand van eigen voorbeelden het interpretatieproces te
illustreren.
De betekenis van opvoeders in de vorming van de
(levensbeschouwelijke) identiteit te schetsen.
De verschillende rubrieken/onderdelen van het leerplan ‘rooms-
katholieke godsdienst voor het lager onderwijs’ uit te leggen.
Het leerplan ‘rooms-katholieke godsdienst voor het lager onderwijs’ te
hanteren.
Algemene doelstelling van het vak rooms-katholieke
godsdienst
Vanuit de visietekst van de vlaamse bisschoppen
In september 2017 schreven de Vlaamse bisschoppen een nieuwe visietekst
in verband met het vak Vlaanderen.
Binnen het lager onderwijs bouwen we immers verder op de eerste stappen
die in het kleuteronderwijs werden gezet op de weg van de
levensbeschouwelijke ontwikkeling. Deze weg wordt na de lagere school
verdergezet door de leerkrachten van het secundair onderwijs.
De bisschoppen beklemtonen daarbij volgende elementen:
1. Het respect en de erkenning voor de pluraliteit in de samenleving.
2. Het centraal plaatsen van de levensbeschouwelijke groei van kinderen
en jongeren.
, 3. De duidelijke keuze om de levensbeschouwelijke invulling te geven
vanuit de christelijke visie, eerder dan vanuit een schijnneutraliteit.
Levensbeschouwing is een overkoepelende term (hoe kijk je naar de mens,
hoe leef je, waarin geloof je, je godsbeeld)
Als je er bent van overtuigd dat er iets is, ben je religieus (ik geloof dat er
iets is).
Als mensen dan geloven dat die iets meer een god is, dan is dit je
godsdienst.
De bedoeling van het vak rooms-katholieke godsdienst is volgens de
bisschoppen dus leerlingen te begeleiden in hun levensbeschouwelijke groei.
Eigenheid van het christelijk mens- en wereldbeeld, de Bijbel en de
christelijke traditie, kunst en cultuur centraal.
Van hieruit leren de leerlingen via dialoog het onderscheid of de
verbinding maken met andere levensbeschouwingen.
Vernieuwend aan de verklaring is de sterke klemtoon op de
levensbeschouwelijke en de religieuze geletterdheid.
‘De woordenschat van het christendom’.
Leerkrachten rooms-katholieke godsdienst wordt gevraagd de
kinderen/jongeren de (basis)woordenschat van het christendom aan te
reiken.
Ook ‘grammatica van de dialoog’ belangrijk.
Door de diversiteit die opduikt in de scholen, is het belangrijk om de
interlevensbeschouwelijke competenties van de leerlingen te
versterken.
Interlevensbeschouwelijke dialoog kan hiertoe bijdragen
Vraag: is het doel van de rooms-katholieke godsdienst om kinderen naar de
kerk te lokken, ja/nee en motiveer
Vanuit het basisdoel van het leerplan rooms-katholieke godsdienst
Leerplan: ‘kinderen in een plurale (meer dan 1 godsdienst) samenleving
ondersteunen in het ontdekken en vormgeven van hun identiteit en in hun
groei als mens in dialoog met de katholieke traditie.’
Het leerplan stelt dat het vak rooms-katholieke godsdienst over het leven
moet gaan en wil dan ook ruimte geven aan de (levens)vragen van de
kinderen en hierover in gesprek gaan. De kinderen krijgen dan ook de kans
om in ontmoeting te treden met mensen die soms krachtig, soms kwetsbaar
proberen te leven, te denken, te doen en te ‘zijn’ vanuit katholiek gelovig
perspectief.
Dit katholieke voorkeursperspectief staat centraal in de lessen rooms-
katholieke godsdienst.
,Binnen het vak rooms-katholieke godsdienst is het de bedoeling dat alle
kinderen, ongeacht hun levensbeschouwelijke achtergrond, gestimuleerd
worden tot zelfreflectie, tot levensbeschouwelijke groei, tot een grote
levensbeschouwelijke bedachtzaamheid en tot interlevensbeschouwelijke
vaardigheden. Kinderen worden uitgenodigd om in dialoog met de katholieke
geloofstraditie tot eigen levensbeschouwelijke keuzes te komen.
Het is dus effectief de bedoeling om godsdienstlessen te geven en geen
catechese.
Catechese: allemaal hetzelfde katholieke geloof (op school zijn er
verschillen).
Het proces van de levensbeschouwelijke groei
Identiteit
Identiteit groeit geleidelijk aan. Vele factoren en ervaringen bepalen wie je
bent en wat je wordt maar ook hoe je naar dingen kijkt.
We spreken over een groeimindset (een mens blijft telkens veranderen)
Vanuit een interpretatieporces
We spreken van een situatie wanneer iets zich voordoet. Pas wanneer jij er
betekenis aan gegeven hebt, spreken we over ervaring.
Deze betekenisverlening wordt beïnvloed door twee zaken:
Jouw subjectief referentiekader: dit bestaat voornamelijk uit
opvattingen die men vanuit vroegere situaties aanleerde en uit
gevoelens die men overhoudt aan vroegere ervaringen. Die
opvattingen en gevoelens spelen automatisch mee als men betekenis
geeft aan nieuwe ervaringen (een goede leerkracht = leuk vak)
Het maatschappelijk kader: de betekenisverlening wordt ook
maatschappelijk bepaald: de woonplaats, het milieu, de sociale groep
beïnvloedt het interpretatieproces. De betekenis verlenen wordt voor
een deel geleid door de omgeving (school, opvoeding, milieu,
vrienden...)
, Iets kan nooit iets objectief zijn, sommige mensen letten op andere dingen,
leggen andere nadrukken. Altijd subjectief.
Levensbeschouwelijk groeien
Leerlingen levensbeschouwelijk laten groeien start vanuit de leef- en
belevingswereld van de leerlingen: wat weten, voelen, doen… ze al? In het
kader van hun levensbeschouwelijke groei biedt de leerkracht hun
betekenisvolle situaties aan. Hierbij zitten ook impulsen die vertrekken
vanuit de christelijke levensbeschouwing.
Afhankelijk van jouw interpretatie/betekenisverlening wordt een situatie
toegevoegd aan het rugzakje van jouw ervaring. Zo maak je een groei door
op levensbeschouwelijk vlak en werk je zo ook aan je identiteitsontwikkeling.
Opbouw van een levensbeschouwelijke identiteit:
Identificeren met bepaalde rollen, gelovig worden door de ontmoeting
met mensen die hun gelovig zijn voorleven.
De kans krijgen om te participeren in het geloof van anderen.
o Deze uitspraak houdt weinig steek: ‘Ik voed mijn kind neutraal
op, dan kan het later zelf kiezen’
Kind speelt automatisch mee in een rollenpatroon via de
voorbeeldfunctie van mensen in zijn omgeving:
o (Groot)ouders, onderwijzers...
o Zelfs al praat men niet expliciet over waarden en normen en
zingeving, toch maakt die omgeving impliciet duidelijk aan het
kind welke waarden en normen er belangrijk zijn
o Nood aan identificatiefiguren
Omgeving bepaalt de identiteit van het kind.
De secularisatie (kerk en staat zijn meer gescheiden) maakte een
einde aan de vanzelfsprekendheid van godsdiensten in onze
samenleving.
o De grote verhalen van de verschillende levensbeschouwingen
doven uit in de persoonlijke beleving van mensen. Als het geloof
niet meer voorgeleefd wordt, dan verkleint de kans op het
doorgeven van het geloof.
Het leerplan rooms-katholieke godsdienst
Inleiding
Van kracht vanaf 1 september 2025 maar scholen krijgen twee jaar de tijd
om zich in te werken. Dit betekent dat het gebruik van het leerplan pas vanaf
1 september 2027 echt verplicht zal zijn.
Verkenning van het vak rooms-katholieke
godsdienst
Identiteitsvorming staat centraal = hoe krijgt de levensbeschouwelijke
identiteit vorm
Na het bestuderen ben je in staat om:
De algemene doelstelling van het vak rooms-katholieke godsdienst te
omschrijven.
De drievoudige klemtoon in het vak rooms-katholieke godsdienst uit te
leggen.
De termen ‘religieuze geletterdheid’ en ‘grammatica van de dialoog’ te
verduidelijken.
Het verloop van het interpretatieproces uit te leggen.
De verschillende elementen die deel uitmaken van het
interpretatieproces te duiden.
Aan de hand van eigen voorbeelden het interpretatieproces te
illustreren.
De betekenis van opvoeders in de vorming van de
(levensbeschouwelijke) identiteit te schetsen.
De verschillende rubrieken/onderdelen van het leerplan ‘rooms-
katholieke godsdienst voor het lager onderwijs’ uit te leggen.
Het leerplan ‘rooms-katholieke godsdienst voor het lager onderwijs’ te
hanteren.
Algemene doelstelling van het vak rooms-katholieke
godsdienst
Vanuit de visietekst van de vlaamse bisschoppen
In september 2017 schreven de Vlaamse bisschoppen een nieuwe visietekst
in verband met het vak Vlaanderen.
Binnen het lager onderwijs bouwen we immers verder op de eerste stappen
die in het kleuteronderwijs werden gezet op de weg van de
levensbeschouwelijke ontwikkeling. Deze weg wordt na de lagere school
verdergezet door de leerkrachten van het secundair onderwijs.
De bisschoppen beklemtonen daarbij volgende elementen:
1. Het respect en de erkenning voor de pluraliteit in de samenleving.
2. Het centraal plaatsen van de levensbeschouwelijke groei van kinderen
en jongeren.
, 3. De duidelijke keuze om de levensbeschouwelijke invulling te geven
vanuit de christelijke visie, eerder dan vanuit een schijnneutraliteit.
Levensbeschouwing is een overkoepelende term (hoe kijk je naar de mens,
hoe leef je, waarin geloof je, je godsbeeld)
Als je er bent van overtuigd dat er iets is, ben je religieus (ik geloof dat er
iets is).
Als mensen dan geloven dat die iets meer een god is, dan is dit je
godsdienst.
De bedoeling van het vak rooms-katholieke godsdienst is volgens de
bisschoppen dus leerlingen te begeleiden in hun levensbeschouwelijke groei.
Eigenheid van het christelijk mens- en wereldbeeld, de Bijbel en de
christelijke traditie, kunst en cultuur centraal.
Van hieruit leren de leerlingen via dialoog het onderscheid of de
verbinding maken met andere levensbeschouwingen.
Vernieuwend aan de verklaring is de sterke klemtoon op de
levensbeschouwelijke en de religieuze geletterdheid.
‘De woordenschat van het christendom’.
Leerkrachten rooms-katholieke godsdienst wordt gevraagd de
kinderen/jongeren de (basis)woordenschat van het christendom aan te
reiken.
Ook ‘grammatica van de dialoog’ belangrijk.
Door de diversiteit die opduikt in de scholen, is het belangrijk om de
interlevensbeschouwelijke competenties van de leerlingen te
versterken.
Interlevensbeschouwelijke dialoog kan hiertoe bijdragen
Vraag: is het doel van de rooms-katholieke godsdienst om kinderen naar de
kerk te lokken, ja/nee en motiveer
Vanuit het basisdoel van het leerplan rooms-katholieke godsdienst
Leerplan: ‘kinderen in een plurale (meer dan 1 godsdienst) samenleving
ondersteunen in het ontdekken en vormgeven van hun identiteit en in hun
groei als mens in dialoog met de katholieke traditie.’
Het leerplan stelt dat het vak rooms-katholieke godsdienst over het leven
moet gaan en wil dan ook ruimte geven aan de (levens)vragen van de
kinderen en hierover in gesprek gaan. De kinderen krijgen dan ook de kans
om in ontmoeting te treden met mensen die soms krachtig, soms kwetsbaar
proberen te leven, te denken, te doen en te ‘zijn’ vanuit katholiek gelovig
perspectief.
Dit katholieke voorkeursperspectief staat centraal in de lessen rooms-
katholieke godsdienst.
,Binnen het vak rooms-katholieke godsdienst is het de bedoeling dat alle
kinderen, ongeacht hun levensbeschouwelijke achtergrond, gestimuleerd
worden tot zelfreflectie, tot levensbeschouwelijke groei, tot een grote
levensbeschouwelijke bedachtzaamheid en tot interlevensbeschouwelijke
vaardigheden. Kinderen worden uitgenodigd om in dialoog met de katholieke
geloofstraditie tot eigen levensbeschouwelijke keuzes te komen.
Het is dus effectief de bedoeling om godsdienstlessen te geven en geen
catechese.
Catechese: allemaal hetzelfde katholieke geloof (op school zijn er
verschillen).
Het proces van de levensbeschouwelijke groei
Identiteit
Identiteit groeit geleidelijk aan. Vele factoren en ervaringen bepalen wie je
bent en wat je wordt maar ook hoe je naar dingen kijkt.
We spreken over een groeimindset (een mens blijft telkens veranderen)
Vanuit een interpretatieporces
We spreken van een situatie wanneer iets zich voordoet. Pas wanneer jij er
betekenis aan gegeven hebt, spreken we over ervaring.
Deze betekenisverlening wordt beïnvloed door twee zaken:
Jouw subjectief referentiekader: dit bestaat voornamelijk uit
opvattingen die men vanuit vroegere situaties aanleerde en uit
gevoelens die men overhoudt aan vroegere ervaringen. Die
opvattingen en gevoelens spelen automatisch mee als men betekenis
geeft aan nieuwe ervaringen (een goede leerkracht = leuk vak)
Het maatschappelijk kader: de betekenisverlening wordt ook
maatschappelijk bepaald: de woonplaats, het milieu, de sociale groep
beïnvloedt het interpretatieproces. De betekenis verlenen wordt voor
een deel geleid door de omgeving (school, opvoeding, milieu,
vrienden...)
, Iets kan nooit iets objectief zijn, sommige mensen letten op andere dingen,
leggen andere nadrukken. Altijd subjectief.
Levensbeschouwelijk groeien
Leerlingen levensbeschouwelijk laten groeien start vanuit de leef- en
belevingswereld van de leerlingen: wat weten, voelen, doen… ze al? In het
kader van hun levensbeschouwelijke groei biedt de leerkracht hun
betekenisvolle situaties aan. Hierbij zitten ook impulsen die vertrekken
vanuit de christelijke levensbeschouwing.
Afhankelijk van jouw interpretatie/betekenisverlening wordt een situatie
toegevoegd aan het rugzakje van jouw ervaring. Zo maak je een groei door
op levensbeschouwelijk vlak en werk je zo ook aan je identiteitsontwikkeling.
Opbouw van een levensbeschouwelijke identiteit:
Identificeren met bepaalde rollen, gelovig worden door de ontmoeting
met mensen die hun gelovig zijn voorleven.
De kans krijgen om te participeren in het geloof van anderen.
o Deze uitspraak houdt weinig steek: ‘Ik voed mijn kind neutraal
op, dan kan het later zelf kiezen’
Kind speelt automatisch mee in een rollenpatroon via de
voorbeeldfunctie van mensen in zijn omgeving:
o (Groot)ouders, onderwijzers...
o Zelfs al praat men niet expliciet over waarden en normen en
zingeving, toch maakt die omgeving impliciet duidelijk aan het
kind welke waarden en normen er belangrijk zijn
o Nood aan identificatiefiguren
Omgeving bepaalt de identiteit van het kind.
De secularisatie (kerk en staat zijn meer gescheiden) maakte een
einde aan de vanzelfsprekendheid van godsdiensten in onze
samenleving.
o De grote verhalen van de verschillende levensbeschouwingen
doven uit in de persoonlijke beleving van mensen. Als het geloof
niet meer voorgeleefd wordt, dan verkleint de kans op het
doorgeven van het geloof.
Het leerplan rooms-katholieke godsdienst
Inleiding
Van kracht vanaf 1 september 2025 maar scholen krijgen twee jaar de tijd
om zich in te werken. Dit betekent dat het gebruik van het leerplan pas vanaf
1 september 2027 echt verplicht zal zijn.
