fDeel 1 Hoofdstuk 1 - wat bestudeerd de psychologie
Inleiding
Het studieobject van de sociologie is: het sociale
Het begrip “sociaal” heeft twee betekenissen:
● het sociale als morele kwaliteit
● het sociale als feitelijkheid
De sociologie houdt zich vooral bezig met het sociale als feitelijkheid
Toch bestaat er een verband tussen beide betekenissen van het woord “sociaal”
1. Het sociale als morele kwaliteit
Wat betekent “sociaal” als morele kwaliteit?
● Het woord “sociaal” kan betekenen:
○ betrokkenheid op medemensen
○ solidariteit met de gemeenschap
● Dit is een normatieve betekenis:
○ het gaat over hoe mensen zouden moeten omgaan met elkaar
● De ultieme oorsprong van moraal wordt bestudeerd door:
○ Filosofie
○ biologie
, ● Sociologie bestudeert moraal:
○ niet als norm
○ maar als sociaal verschijnsel (bv. via socialisatie)
Twee niveaus van sociaal als morele kwaliteit (De Waal)
A. Horizontaal niveau: betrokkenheid op de medemens
● Betreft:
○ relaties tussen mensen
○ interacties
○ wederzijdse beïnvloeding
● De Waal noemt dit:
○ een-op-een-moraal
→ besef dat eigen gedrag anderen beïnvloedt
→ Dat Leidt tot morele kwaliteiten als:
○ Empathie
○ liefdadigheid
● Voorbeelden:
○ buren helpen buren
○ hulpacties
○ informele zorg
● Beperking:
○ werkt vooral op kleine schaal
○ niet voldoende om grote maatschappelijke problemen op te lossen
B. Verticaal niveau: betrokkenheid op de samenleving
Het verticale niveau verwijst naar alles wat het individuele en het directe contact tussen
mensen overstijgt.
● Het gaat over het grotere geheel waarvan mensen deel uitmaken, zoals:
○ een gezin
○ een familie
○ een vriendengroep
○ een buurt
○ een stam
○ een natie
○ de wereldbevolking
● Dit grotere geheel wordt een sociaal systeem genoemd.
,Waarom is dit niveau nodig?
● Mensen kunnen niet los van dat grotere geheel bestaan.
Ze zijn er:
○ afhankelijk van
○ door beschermd
○ door gedragen
● Daarom is er ook zorg nodig voor de gemeenschap zelf, en niet alleen voor
individuele personen.
Wat betekent “sociaal zijn” op dit niveau?
● Sociaal zijn betekent hier:
○ het belang van de gemeenschap als geheel centraal stellen
● Dit noemt men:
○ het algemeen belang
● Het algemeen belang is tegelijk:
○ in het belang van iedereen ook al voelt dat niet altijd zo op individueel niveau
Band met rechtvaardigheid en solidariteit
● Gevoeligheid voor sociaal onrecht is bij mensen in verschillende mate aanwezig.
● Maar:
○ sociale rechtvaardigheid kan niet enkel via individuele goedheid gerealiseerd
worden.
● Ze vereist:
○ collectieve organisatie
○ gezamenlijke regels
○ structurele maatregelen
Waarom is hier politiek nodig?
● Zorg voor de gemeenschap vraagt:
○ Visie
○ Beleid
○ georganiseerde besluitvorming
● Dit gebeurt op het niveau van de polis (de gemeenschap als politieke eenheid).
, Belangrijk onderscheid met horizontaal niveau
● Het horizontale niveau:
○ werkt via individuele relaties en empathie
● Het verticale niveau:
○ werkt via structuren, regels en instituties
● Beide zijn nodig:
○ maar het verticale niveau is noodzakelijk om grootschalige en blijvende
solidariteit te organiseren.
2. Het sociale als feitelijkheid
→ Het studieobject van de sociologie is het sociale als feitelijkheid, dat een autonoom en
zelfstandig karakter heeft.
● Emile Durkheim noemt deze sociale werkelijkheid “les faits sociaux”.
● Sociale feiten moeten worden beschouwd als objectief gegeven “dingen” die het
gedrag van mensen beïnvloeden.
● Deze sociale feiten bestaan onafhankelijk van psychologische en biologische
kenmerken van individuen.
● Een sociaal feit is een realiteit op zichzelf en moet daarom verklaard worden door
andere sociale feiten.
Inleiding
Het studieobject van de sociologie is: het sociale
Het begrip “sociaal” heeft twee betekenissen:
● het sociale als morele kwaliteit
● het sociale als feitelijkheid
De sociologie houdt zich vooral bezig met het sociale als feitelijkheid
Toch bestaat er een verband tussen beide betekenissen van het woord “sociaal”
1. Het sociale als morele kwaliteit
Wat betekent “sociaal” als morele kwaliteit?
● Het woord “sociaal” kan betekenen:
○ betrokkenheid op medemensen
○ solidariteit met de gemeenschap
● Dit is een normatieve betekenis:
○ het gaat over hoe mensen zouden moeten omgaan met elkaar
● De ultieme oorsprong van moraal wordt bestudeerd door:
○ Filosofie
○ biologie
, ● Sociologie bestudeert moraal:
○ niet als norm
○ maar als sociaal verschijnsel (bv. via socialisatie)
Twee niveaus van sociaal als morele kwaliteit (De Waal)
A. Horizontaal niveau: betrokkenheid op de medemens
● Betreft:
○ relaties tussen mensen
○ interacties
○ wederzijdse beïnvloeding
● De Waal noemt dit:
○ een-op-een-moraal
→ besef dat eigen gedrag anderen beïnvloedt
→ Dat Leidt tot morele kwaliteiten als:
○ Empathie
○ liefdadigheid
● Voorbeelden:
○ buren helpen buren
○ hulpacties
○ informele zorg
● Beperking:
○ werkt vooral op kleine schaal
○ niet voldoende om grote maatschappelijke problemen op te lossen
B. Verticaal niveau: betrokkenheid op de samenleving
Het verticale niveau verwijst naar alles wat het individuele en het directe contact tussen
mensen overstijgt.
● Het gaat over het grotere geheel waarvan mensen deel uitmaken, zoals:
○ een gezin
○ een familie
○ een vriendengroep
○ een buurt
○ een stam
○ een natie
○ de wereldbevolking
● Dit grotere geheel wordt een sociaal systeem genoemd.
,Waarom is dit niveau nodig?
● Mensen kunnen niet los van dat grotere geheel bestaan.
Ze zijn er:
○ afhankelijk van
○ door beschermd
○ door gedragen
● Daarom is er ook zorg nodig voor de gemeenschap zelf, en niet alleen voor
individuele personen.
Wat betekent “sociaal zijn” op dit niveau?
● Sociaal zijn betekent hier:
○ het belang van de gemeenschap als geheel centraal stellen
● Dit noemt men:
○ het algemeen belang
● Het algemeen belang is tegelijk:
○ in het belang van iedereen ook al voelt dat niet altijd zo op individueel niveau
Band met rechtvaardigheid en solidariteit
● Gevoeligheid voor sociaal onrecht is bij mensen in verschillende mate aanwezig.
● Maar:
○ sociale rechtvaardigheid kan niet enkel via individuele goedheid gerealiseerd
worden.
● Ze vereist:
○ collectieve organisatie
○ gezamenlijke regels
○ structurele maatregelen
Waarom is hier politiek nodig?
● Zorg voor de gemeenschap vraagt:
○ Visie
○ Beleid
○ georganiseerde besluitvorming
● Dit gebeurt op het niveau van de polis (de gemeenschap als politieke eenheid).
, Belangrijk onderscheid met horizontaal niveau
● Het horizontale niveau:
○ werkt via individuele relaties en empathie
● Het verticale niveau:
○ werkt via structuren, regels en instituties
● Beide zijn nodig:
○ maar het verticale niveau is noodzakelijk om grootschalige en blijvende
solidariteit te organiseren.
2. Het sociale als feitelijkheid
→ Het studieobject van de sociologie is het sociale als feitelijkheid, dat een autonoom en
zelfstandig karakter heeft.
● Emile Durkheim noemt deze sociale werkelijkheid “les faits sociaux”.
● Sociale feiten moeten worden beschouwd als objectief gegeven “dingen” die het
gedrag van mensen beïnvloeden.
● Deze sociale feiten bestaan onafhankelijk van psychologische en biologische
kenmerken van individuen.
● Een sociaal feit is een realiteit op zichzelf en moet daarom verklaard worden door
andere sociale feiten.
