ALGEMENE FARMACOLOGIE
1. Wat is algemene farmacologie?
1.1 Definitie
Farmacologie =. Pharmacon + logos
leer van de geneesmiddelen
Concreter:
Farmacologie
= wetenschap die de wisselwerking onderzoekt tussen levende organismen en scheikundige stoffen. Het houdt
zich bezig met de therapeutische en/of potentieel toxische effecten van chemische verbindingen op levende
systemen
Farmacon of geneesmiddel
= elke eenvoudige of samengestelde substantie met therapeutische of profylactische eigenschappen met
betrekking tot ziekten bij mens of dier
Een geneesmiddel is elk product dat:
- In contact wordt gebracht met het organisme
OF
- Ingebracht wordt in het organisme om:
o De oorzaak (bv; bacteriën, bloeding)
o De symptomen (bv; hoest, diarree, pijn)
o De gevolgen ve ziekte te bestrijden of te voorkomen (bv; heesheid, uitslag)
Farmacopee
= een officieel, van staatswegen uitgegeven handboek met voorschriften voor de bereiding van
geneesmiddelen voor menselijk en dierlijk geburik, en de vereisten waaraan zij moeten voldoen
Geneesmiddel niet vermeld in Belgische farmacopee dan moet het beantwoorden aan de eisenvan in de
internationale farmacopee of aan de farmacopee van het land van herkomst
Belgisch centrum voor farmacotherapeutische informatie (BCFI)
- Vereniging
- Biedt onafhankelijke, objectieve en op evidentie gebaseerde informatie aan zorgverleners over
geneesmiddelen voor menselijk en diergeneeskundig gebruik
1.2 Werking van geneesmiddelen
‘Causale therapie
= behandeling die rekening houdt met de oorzaak en die in eerste plaats een curatieve intentie heeft
- Voorbeeld: bestrijding van een pathogene bacterie met een juist aangepast antibioticum
Profylactische of preventieve therapie
= aanwenden van geneesmiddelen om bepaalde aandoening te voorkomen
- Voorbeeld: vaccinatie tegen griep, hepatitis A en B of GBS-profylaxe
Substitutietherapie
= hier worden ontbrekende stoffen vervangen of aangevuld of stoffen die het lichaam opneemt uit voeding
zoals ijzer of vit B12
- Voorbeeld: toedining van insuline bij diabetes mellitus
,Symptomatische therapie
= therapie die er alleen naar streeft de symptomen van een ziekte weg te nemen zonder de oorzaak aan te
pakken
- Voorbeeld: hoofdpijn met PCTM beïnvloeden en doen afnemen zonder verder te zoeken naar de
oorzaak van pijn
- Voorbeeld: koorts met antipyretica bestrijden zonder rekening te houden met de oorzaak van koorts
Palliatieve behandeling
= bijzondere vorm van symptomatische behandeling
= is erop gericht het leven van de zorgontvanger zo draaglijk mogelijk te maken
- Doel: verlichting van de klachten en wordt alleen gebruikt bij ernstig lijden, zoals in laatste stadium
van terminale ziekte
Diagnotische behandeling
- Doel: oorzaak of de aard van de aandoening vast te stellen
o Voorbeeld: coloscopie
1.3 Grondstoffen van geneesmiddelen
Biologische oorsprong
- Mensen
o bloed, plasma
- Planten
o vitaminen uit fruit
o Digitalis uit vingerhoedskruid
o Lijnzaad: defaecatie bevorden
- Dierlijk
o Hormonen: insuline uit de pancreas van rund of varken
o Antitoxinen: difterieantitoxine
o Vaccins: levende, verzwakte of gedode pathogenen
Minerale oorsprong
- Als actieve stof: zink, ijzer, fosfor, calcium,… (Ca bruistablet)
- Als bestanddeel voor de bereiding van GM (zink in zalven
Chemisch gesyntheniseerd
- Aangemaakt of bewerkt door de farmaceutirsche industrie (Pharma, Sanofi, Janssen, Baxter)
Biotechnologie
- Genetische manipulatie
1.4 Naamgeving van geneesmiddelen
1.4.1 Bereidingen in de apotheek
1.4.1.1 Magistrale bereidingen
= in apotheek bereid volgens een doktersvoorschrift voor een welbepaalde patiënt (ALTIJD recept/ voorschrift)
- Aangepaste dosering aan kinderen
- Aangepaste toedieningsvorm (slikproblemen, allergie, intolerantie, niet lusten…)
- Volledige terugbetaling door RIZIV gedeeltelijke terugbetaling (zorgontvanger betaald remgeld)
- Vb: huidzalf, mondspoeling, capsule,…
,1.4.1.2 Officinale bereidingen
= in apotheek bereid volgens formules uit een farmacopee of het Therapeutisch Magistraal Formularium
- Rechtstreekse aflevering aan patiënten van deze apotheek
- In grote loten vervaardigd en in apotheek bewaard in afwachting van het afleveren
- Nooit terugbetaald door RIZIV, prijs te bepalen door apotheek
- Vb: hoestsiroop, inhalatie producten, anti-luizenshampoo,…
1.4.2 Famaceutische specialiteiten
= geneesmiddelen die geproduceerd worden door een farmaceutisch bedrijf volgend vaste geregistreerde
formule
Onderscheid:
- merkGM
- generische GM
1.4.2.1 Merkgeneesmiddelen of referentiegeneesmiddelen
= bereide GM die onder speciale benaming en in bijzondere verpakking in de handel worden gebracht
- teken ® = naam die alleen door de producent gehanteerd mag worden
- dragen een gedeponeerde merknaam, dwz, dat ze beschermd zijn door een octrooi of patent
o alleenrecht voor productie gedurende 10-20j na grondig wetenschappelijk onderzoek van 7
jaar
- vb: motiblium
1.4.2.2 generische geneesmiddelen
= duplicaat van een merkgeneesmiddel en wordt geproduceerd door een ander farmaceutisch bedrijf
3 voorwaarden om van een genriek te spreken:
1. octrooi vh originele geneesmiddel dient vervallen te zijn
2. kwaliteit van de generiek moet vergelijkbaar zijn met die van het origineel
3. prijs van het generisch geneesmiddel moet lager liggen dan die van het origineel
generisch geneesmiddel …
- vaak goedkoper omdat de onderzoekskosten veel lager zijn of zelf helemaal wegvallen
- even werkzaam als de originele
o bevatten hetzelfde werkzame bestanddeel in dezelfde sterkte, onder dezelfde vorm en
dezelfde toedieningswijze en wordt in dezelfde mate opgenomen door lichaam
- worden pas terugbetaald als ze aanzienlijk goedkoper zijn dan het originele product
- krijgen dezelfde naams als het werkzame bestanddeel gevolgd door de naam vh farmaceutische
bedrijf
voorschrijftplichtig geneesmiddel
enkel verkrijgbaar in de apotheek als men een medisch voorschrift kan afleveren voor het
geneesmiddel
zelfzorggeneesmiddelen of over-the-counter-producten (OTC-producten)
behandelen of voorkomen aandoeningen of symptomen die goedaardig of van voorbijgaande aard zijn
, 1.4.3 VOS-voorschrift
= voorschrift waarbij op stofnaam wordt voorgeschreven
- de stofnaam is de term voor het werkzame bestanddeel van een geneesmiddel
alle geneesmiddelen met dezelfde stofnaam, eenzelfde sterkte en eenzelfde toedieningsvorm worden
opgenomen in een ‘VOS-groep’--> de hele groep kan worden aangeduid door 1 VOS-voorschrift
apotheker moet bij een VOS-voorschift een goedkope specialiteit die beantwoordt aan het voorschift afleveren
betekent dat de zorgontvanger lager remgeld zal betalen
lijst van geneesmiddelen en hun clusters onder hun algemene benaming kan worden geraadpleegd op de site
van het BCFI
geldig VOS-voorschift
- de stofaam
- de toedieningsvorm
- de sterkte
- de dagdosering
- de therapieduur in weken en/ of dagen (max van 3 mnd)
1.5 Farmacologische fasen
1. de farmaceutische fase
2. de farmacokinetische fase
3. de farmacodynamische fase
4. de farmacotherapeutische fase
de eerste 3 fasen omschrijven wat gebeurd vanaf de toediening ve geneesmiddel tot de excretie ervan
1.5.1 De farmaceutische fase
= de vormgeving van het geneesmiddel om het beschikbaar te maken voor de patiënt
De werkzame stof ve geneesmiddel is niet zonder meer toepasbaar als geneesmiddel
- het kan niet als kant-en-klaar product door de patiënt gebruikt worden
een farmacon moet eerst in een farmaceutische vorm gebracht worden
- de farmaceutische vorm moet de juiste hoeveelheid werkzame stof bevatten
farmaceutische vorm van een farmacon van belang om de manier van toediening te bepalen + de manier
waarop het faramcon vrijkomt uit de toedieningsvorm
farmaceutische fase omvat dus het vrijkomen van een geneesmiddel uit de toedieningsvorm
voor ieder geneesmiddel verschillend en afh van verschillende factoren zoals
o de toedieningsvorm
o de oplosbaarheid vd stof
o al dan niet nuchter innemen van het geneesmiddel
in deze fase komt de actieve stof beschikbaar voor opname --> farmaceutische beschikbaarheid
centrale vraag: “komt het farmacon in het lichaam?”
1. Wat is algemene farmacologie?
1.1 Definitie
Farmacologie =. Pharmacon + logos
leer van de geneesmiddelen
Concreter:
Farmacologie
= wetenschap die de wisselwerking onderzoekt tussen levende organismen en scheikundige stoffen. Het houdt
zich bezig met de therapeutische en/of potentieel toxische effecten van chemische verbindingen op levende
systemen
Farmacon of geneesmiddel
= elke eenvoudige of samengestelde substantie met therapeutische of profylactische eigenschappen met
betrekking tot ziekten bij mens of dier
Een geneesmiddel is elk product dat:
- In contact wordt gebracht met het organisme
OF
- Ingebracht wordt in het organisme om:
o De oorzaak (bv; bacteriën, bloeding)
o De symptomen (bv; hoest, diarree, pijn)
o De gevolgen ve ziekte te bestrijden of te voorkomen (bv; heesheid, uitslag)
Farmacopee
= een officieel, van staatswegen uitgegeven handboek met voorschriften voor de bereiding van
geneesmiddelen voor menselijk en dierlijk geburik, en de vereisten waaraan zij moeten voldoen
Geneesmiddel niet vermeld in Belgische farmacopee dan moet het beantwoorden aan de eisenvan in de
internationale farmacopee of aan de farmacopee van het land van herkomst
Belgisch centrum voor farmacotherapeutische informatie (BCFI)
- Vereniging
- Biedt onafhankelijke, objectieve en op evidentie gebaseerde informatie aan zorgverleners over
geneesmiddelen voor menselijk en diergeneeskundig gebruik
1.2 Werking van geneesmiddelen
‘Causale therapie
= behandeling die rekening houdt met de oorzaak en die in eerste plaats een curatieve intentie heeft
- Voorbeeld: bestrijding van een pathogene bacterie met een juist aangepast antibioticum
Profylactische of preventieve therapie
= aanwenden van geneesmiddelen om bepaalde aandoening te voorkomen
- Voorbeeld: vaccinatie tegen griep, hepatitis A en B of GBS-profylaxe
Substitutietherapie
= hier worden ontbrekende stoffen vervangen of aangevuld of stoffen die het lichaam opneemt uit voeding
zoals ijzer of vit B12
- Voorbeeld: toedining van insuline bij diabetes mellitus
,Symptomatische therapie
= therapie die er alleen naar streeft de symptomen van een ziekte weg te nemen zonder de oorzaak aan te
pakken
- Voorbeeld: hoofdpijn met PCTM beïnvloeden en doen afnemen zonder verder te zoeken naar de
oorzaak van pijn
- Voorbeeld: koorts met antipyretica bestrijden zonder rekening te houden met de oorzaak van koorts
Palliatieve behandeling
= bijzondere vorm van symptomatische behandeling
= is erop gericht het leven van de zorgontvanger zo draaglijk mogelijk te maken
- Doel: verlichting van de klachten en wordt alleen gebruikt bij ernstig lijden, zoals in laatste stadium
van terminale ziekte
Diagnotische behandeling
- Doel: oorzaak of de aard van de aandoening vast te stellen
o Voorbeeld: coloscopie
1.3 Grondstoffen van geneesmiddelen
Biologische oorsprong
- Mensen
o bloed, plasma
- Planten
o vitaminen uit fruit
o Digitalis uit vingerhoedskruid
o Lijnzaad: defaecatie bevorden
- Dierlijk
o Hormonen: insuline uit de pancreas van rund of varken
o Antitoxinen: difterieantitoxine
o Vaccins: levende, verzwakte of gedode pathogenen
Minerale oorsprong
- Als actieve stof: zink, ijzer, fosfor, calcium,… (Ca bruistablet)
- Als bestanddeel voor de bereiding van GM (zink in zalven
Chemisch gesyntheniseerd
- Aangemaakt of bewerkt door de farmaceutirsche industrie (Pharma, Sanofi, Janssen, Baxter)
Biotechnologie
- Genetische manipulatie
1.4 Naamgeving van geneesmiddelen
1.4.1 Bereidingen in de apotheek
1.4.1.1 Magistrale bereidingen
= in apotheek bereid volgens een doktersvoorschrift voor een welbepaalde patiënt (ALTIJD recept/ voorschrift)
- Aangepaste dosering aan kinderen
- Aangepaste toedieningsvorm (slikproblemen, allergie, intolerantie, niet lusten…)
- Volledige terugbetaling door RIZIV gedeeltelijke terugbetaling (zorgontvanger betaald remgeld)
- Vb: huidzalf, mondspoeling, capsule,…
,1.4.1.2 Officinale bereidingen
= in apotheek bereid volgens formules uit een farmacopee of het Therapeutisch Magistraal Formularium
- Rechtstreekse aflevering aan patiënten van deze apotheek
- In grote loten vervaardigd en in apotheek bewaard in afwachting van het afleveren
- Nooit terugbetaald door RIZIV, prijs te bepalen door apotheek
- Vb: hoestsiroop, inhalatie producten, anti-luizenshampoo,…
1.4.2 Famaceutische specialiteiten
= geneesmiddelen die geproduceerd worden door een farmaceutisch bedrijf volgend vaste geregistreerde
formule
Onderscheid:
- merkGM
- generische GM
1.4.2.1 Merkgeneesmiddelen of referentiegeneesmiddelen
= bereide GM die onder speciale benaming en in bijzondere verpakking in de handel worden gebracht
- teken ® = naam die alleen door de producent gehanteerd mag worden
- dragen een gedeponeerde merknaam, dwz, dat ze beschermd zijn door een octrooi of patent
o alleenrecht voor productie gedurende 10-20j na grondig wetenschappelijk onderzoek van 7
jaar
- vb: motiblium
1.4.2.2 generische geneesmiddelen
= duplicaat van een merkgeneesmiddel en wordt geproduceerd door een ander farmaceutisch bedrijf
3 voorwaarden om van een genriek te spreken:
1. octrooi vh originele geneesmiddel dient vervallen te zijn
2. kwaliteit van de generiek moet vergelijkbaar zijn met die van het origineel
3. prijs van het generisch geneesmiddel moet lager liggen dan die van het origineel
generisch geneesmiddel …
- vaak goedkoper omdat de onderzoekskosten veel lager zijn of zelf helemaal wegvallen
- even werkzaam als de originele
o bevatten hetzelfde werkzame bestanddeel in dezelfde sterkte, onder dezelfde vorm en
dezelfde toedieningswijze en wordt in dezelfde mate opgenomen door lichaam
- worden pas terugbetaald als ze aanzienlijk goedkoper zijn dan het originele product
- krijgen dezelfde naams als het werkzame bestanddeel gevolgd door de naam vh farmaceutische
bedrijf
voorschrijftplichtig geneesmiddel
enkel verkrijgbaar in de apotheek als men een medisch voorschrift kan afleveren voor het
geneesmiddel
zelfzorggeneesmiddelen of over-the-counter-producten (OTC-producten)
behandelen of voorkomen aandoeningen of symptomen die goedaardig of van voorbijgaande aard zijn
, 1.4.3 VOS-voorschrift
= voorschrift waarbij op stofnaam wordt voorgeschreven
- de stofnaam is de term voor het werkzame bestanddeel van een geneesmiddel
alle geneesmiddelen met dezelfde stofnaam, eenzelfde sterkte en eenzelfde toedieningsvorm worden
opgenomen in een ‘VOS-groep’--> de hele groep kan worden aangeduid door 1 VOS-voorschrift
apotheker moet bij een VOS-voorschift een goedkope specialiteit die beantwoordt aan het voorschift afleveren
betekent dat de zorgontvanger lager remgeld zal betalen
lijst van geneesmiddelen en hun clusters onder hun algemene benaming kan worden geraadpleegd op de site
van het BCFI
geldig VOS-voorschift
- de stofaam
- de toedieningsvorm
- de sterkte
- de dagdosering
- de therapieduur in weken en/ of dagen (max van 3 mnd)
1.5 Farmacologische fasen
1. de farmaceutische fase
2. de farmacokinetische fase
3. de farmacodynamische fase
4. de farmacotherapeutische fase
de eerste 3 fasen omschrijven wat gebeurd vanaf de toediening ve geneesmiddel tot de excretie ervan
1.5.1 De farmaceutische fase
= de vormgeving van het geneesmiddel om het beschikbaar te maken voor de patiënt
De werkzame stof ve geneesmiddel is niet zonder meer toepasbaar als geneesmiddel
- het kan niet als kant-en-klaar product door de patiënt gebruikt worden
een farmacon moet eerst in een farmaceutische vorm gebracht worden
- de farmaceutische vorm moet de juiste hoeveelheid werkzame stof bevatten
farmaceutische vorm van een farmacon van belang om de manier van toediening te bepalen + de manier
waarop het faramcon vrijkomt uit de toedieningsvorm
farmaceutische fase omvat dus het vrijkomen van een geneesmiddel uit de toedieningsvorm
voor ieder geneesmiddel verschillend en afh van verschillende factoren zoals
o de toedieningsvorm
o de oplosbaarheid vd stof
o al dan niet nuchter innemen van het geneesmiddel
in deze fase komt de actieve stof beschikbaar voor opname --> farmaceutische beschikbaarheid
centrale vraag: “komt het farmacon in het lichaam?”
