Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................... 3
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press.....................................3
Hoofdstuk 1................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 2................................................................................................................. 4
Duschinsky, R., Granqvist, P., & Forslund, T. (2023). The Psychology of Attachment.
Routledge....................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 1................................................................................................................. 9
Hoofdstuk 2............................................................................................................... 13
Van der Horst, F. C. P., & Van der Veer, R. (2008). Veranderende opvattingen over
kinderen in ziekenhuizen (1940-1970): Een heroverweging van de invloed van Bowlby
en Robertson. Pedagogiek, 28(3), 190-205...................................................................18
Week 2........................................................................................................ 21
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press...................................21
Hoofdstuk 4............................................................................................................... 21
Hoofdstuk 7............................................................................................................... 24
Mesman, J., & Emmen, R. A. G. (2021). Cultural perspectives on parenting. In V. A.
Weekes-Shackelford & T. K. Shackelford (Eds.), The Oxford handbook of evolutionary
psychology and parenting (pp. 97–114). Oxford University Press.................................28
Madigan, S., Deneault, A.-A., Duschinsky, R., Bakermans-Kranenburg, M. J., Schuengel,
C., van IJzendoorn, M. H., Ly, A., Fearon, R. M. P., Eirich, R., & Verhage, M. L. (2024).
Maternal and paternal sensitivity: Key determinants of child attachment security
examined through meta-analysis. Psychological Bulletin, 150(7), 839–872..................32
Mesman, J., Van IJzendoorn, M., Behrens, K., Carbonell, O. A., Cárcamo, R., Cohen-
Paraira, I., ... & Zreik, G. (2016). Is the ideal mother a sensitive mother? Beliefs about
early childhood parenting in mothers across the globe. International Journal of
Behavioral Development, 40(5), 385-397.....................................................................34
Week 3........................................................................................................ 38
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press...................................38
Hoofdstuk 3............................................................................................................... 38
Hoofdstuk 9............................................................................................................... 44
Duschinsky, R., Granqvist, P., & Forslund, T. (2023). The Psychology of Attachment.
Routledge..................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 3............................................................................................................... 49
Hoofdstuk 4............................................................................................................... 55
Madigan, S., Fearon, R. M., van IJzendoorn, M. H., Duschinsky, R., Schuengel, C.,
BakermansKranenburg, M. J., ... & Verhage, M. L. (2023). The first 20,000 strange
situation procedures: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 149(1-2), 99-132.
..................................................................................................................................... 59
Foster, S. L., Schofield, G., Geoghegan, L., Hood, R., Sagi-Schwartz, A., Bakkum, L., ... &
Duschinsky, R. (2026). Attachment theory and research: what should be on the core
curriculum for child and family social workers? Social Work Education, 45(3), 803-820.
..................................................................................................................................... 62
Hammarlund, M., Granqvist, P., Elfvik, S., Andram, C., & Forslund, T. (2022). Concepts
travel faster than thought: An empirical study of the use of attachment classifications
, in child protection investigations. Attachment & Human Development, 24(6), 712–731.
..................................................................................................................................... 66
Week 4........................................................................................................ 70
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press...................................70
Hoofdstuk 5............................................................................................................... 70
Luijk, M. P. C. M., Beijers, R., & van Rosmalen, L. (2020). Slaapproblemen bij jonge
kinderen: een pleidooi voor een breder spectrum aan interventies. Nederlands
Tijdschrift voor Geneeskunde, 164, Article D4449........................................................76
Luijk, M. P. C. M. (2024). Onzekerheid en ondersteuning bij alledaagse
opvoedproblemen: Waar we staan en wat er nodig is. Pedagogiek, 44(1), 68–84.........80
Luijk, M. P. C. M., & Roseboom, T. J. (2025). Editorial: Supporting families in the first
1000 days of life: A balancing act. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 66(10),
1445-1448.................................................................................................................... 84
Möller, E. L., de Vente, W., & Rodenburg, R. (2019). Infant crying and the calming
response: Parental versus mechanical soothing using swaddling, sound, and
movement. PLoS one, 14(4), e0214548........................................................................88
Luijk, M. P. C. M., Kok, R., Van Rosmalen, L., & Van der Horst, F. C. P. (2020). Using
mechanical soothing to comfort crying babies? PLoS ONE............................................91
Kuroda, K., Esposito, G., Yoshida, S., De Felice, A., & Venuti, P. (2022). A method to
soothe and promote sleep in crying infants utilizing the transport response. Current
Biology, 32(17), 3702–3710.e3.....................................................................................94
Rheinheimer, N., Beijers, R., Cooijmans, K. H. M., Brett, B. E., & de Weerth, C. (2022).
Effects of skin-to-skin contact on full-term infants’ stress reactivity and quality of
mother–infant interactions. Developmental Psychobiology, 64(7), e22308...................98
Week 5...................................................................................................... 102
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press.................................102
Hoofdstuk 10........................................................................................................... 102
Duschinsky, R., Granqvist, P., & Forslund, T. (2023). The Psychology of Attachment.
Routledge................................................................................................................... 109
Hoofdstuk 5............................................................................................................. 109
Hoofdstuk 6............................................................................................................. 116
Bakermans-Kranenburg, M. J., Dagan, O., Cárcamo, R. A., & van IJzendoorn, M. H.
(2024). Celebrating more than 26,000 adult attachment interviews: mapping the main
adult attachment classifications on personal, social, and clinical status. Attachment &
Human Development, 27(2), 191-228.........................................................................122
,Week 1
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.)
(2024). Hechten. Menselijke emoties, relaties en
ontwikkeling. Amsterdam University Press.
Hoofdstuk 1
Mensen hebben twee fundamentele behoeften:
1. Verbondenheid: behoefte aan warmte, nabijheid, steun en
betekenisvolle relaties.
2. Autonomie: behoefte om zelfstandig te functioneren, een eigen
identiteit te ontwikkelen en dingen zelf te kunnen.
Een gezonde ontwikkeling betekent dat er een balans ontstaat tussen die
twee. Bij kinderen zie je dit heel duidelijk. Een kind wil de wereld
zelfstandig ontdekken, maar moet tegelijkertijd weten dat er iemand
beschikbaar is wanneer het bang, verdrietig of onzeker wordt. De
gehechtheidstheorie probeert onder andere te verklaren hoe ervaringen
binnen vroege relaties bijdragen aan zelfstandigheid, relaties en
emotieregulatie later in het leven.
Een opvoeder kan voor een kind twee functies hebben:
1. Veilige basis/autonomie: vanuit de veiligheid van de opvoeder durft
het kind de wereld te ontdekken.
2. Veilige haven/verbondenheid: bij angst, verdriet, pijn of spanning
kan het kind terugkeren naar de opvoeder voor troost en veiligheid.
Wanneer een opvoeder beide functies voldoende kan bieden, kan een
veilige gehechtheidsrelatie ontstaan. Dat geeft het kind het vertrouwen
dat andere beschikbaar zijn, veiligheid om de omgeving te ontdekken,
steun bij omgaan met emoties en ruimte om zelfstandigheid te
ontwikkelen.
Vanaf ongeveer het einde van het eerste levensjaar gaat een kind steeds
meer kijken naar een belangrijke verzorger om te bepalen hoe het een
onbekende situatie moet interpreteren. Dit heet social
referencing/vraagkijken: de reactie van de ouder helpt het kind dus om
situaties te beoordelen. Rond deze periode ontstaat bovendien de
eenkennigheidsfase: het kind richt zich steeds sterker op één of enkele
specifieke verzorgers.
Door herhaalde ervaringen met belangrijke verzorgers ontwikkelt het kind
een soort mentale blauwdruk van relaties: het interne werkmodel. Daarin
zitten onder andere verwachtingen over anderen (zijn anderen
beschikbaar wanneer ik ze nodig heb?) en over jezelf (ben ik iemand die
het waard is om geholpen, geliefd en verzorgd te worden?).
Het interne werkmodel ligt niet voor altijd vast. Nieuwe relatie-ervaringen
worden erin opgenomen, waardoor het gedurende het leven kan worden
bijgesteld.
, Emotieregulatie is niet puur een individuele vaardigheid. Een baby kan
zichzelf namelijk nog nauwelijks kalmeren. Wanneer een baby overstuur is,
kalmeert de ouder de baby door het vast te houden. Het kind reguleert zijn
emoties dus samen met de ouder. Dit heet dyadische regulatie. Ook
volwassenen reguleren emoties deels via andere mensen. Denk aan: je
partner bellen als je verdrietig bent of met iemand praten als je gestrest
bent.
Opvoedproblemen bestaan op een continuüm van licht naar ernstig.
1. Opvoedingsonzekerheid: normale onzekerheid of praktische
opvoedvragen. Opvoeders functioneren verder goed en voelen zich
niet noodzakelijk ernstig ongerust.
2. Opvoedingsspanning: problemen bestaan al langer en zorgen voor
ongerustheid of spanning. Ouders kunnen bijvoorbeeld twijfelen aan
hun eigen opvoedvaardigheden.
3. Opvoedingscrisis: de problemen stapelen zich op. Ouders ervaren
bijvoorbeeld machteloosheid, weinig controle en het gevoel dat ze
het probleem niet meer zelf kunnen oplossen.
4. Opvoedingsnood: er zijn al langere tijd ernstige en complexe
problemen en de situatie wordt als uitzichtloos ervaren.
→ pedagogische ondersteuning kan over het hele continuüm worden
ingezet.
Hoofdstuk 2
De drie belangrijkste figuren van de gehechtheidstheorie zijn:
1. William Blatz: Security Theory; veiligheid als basis voor exploratie en
zelfstandigheid.
2. John Bowlby: formuleerde de gehechtheidstheorie; gehechtheid als
aangeboren, evolutionair systeem.
3. Mary Ainsworth: verbond Blatz en Bowlby; gehechtheidscategorieën,
veilige basis en sensitiviteit.
Week 1.......................................................................................................... 3
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press.....................................3
Hoofdstuk 1................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 2................................................................................................................. 4
Duschinsky, R., Granqvist, P., & Forslund, T. (2023). The Psychology of Attachment.
Routledge....................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 1................................................................................................................. 9
Hoofdstuk 2............................................................................................................... 13
Van der Horst, F. C. P., & Van der Veer, R. (2008). Veranderende opvattingen over
kinderen in ziekenhuizen (1940-1970): Een heroverweging van de invloed van Bowlby
en Robertson. Pedagogiek, 28(3), 190-205...................................................................18
Week 2........................................................................................................ 21
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press...................................21
Hoofdstuk 4............................................................................................................... 21
Hoofdstuk 7............................................................................................................... 24
Mesman, J., & Emmen, R. A. G. (2021). Cultural perspectives on parenting. In V. A.
Weekes-Shackelford & T. K. Shackelford (Eds.), The Oxford handbook of evolutionary
psychology and parenting (pp. 97–114). Oxford University Press.................................28
Madigan, S., Deneault, A.-A., Duschinsky, R., Bakermans-Kranenburg, M. J., Schuengel,
C., van IJzendoorn, M. H., Ly, A., Fearon, R. M. P., Eirich, R., & Verhage, M. L. (2024).
Maternal and paternal sensitivity: Key determinants of child attachment security
examined through meta-analysis. Psychological Bulletin, 150(7), 839–872..................32
Mesman, J., Van IJzendoorn, M., Behrens, K., Carbonell, O. A., Cárcamo, R., Cohen-
Paraira, I., ... & Zreik, G. (2016). Is the ideal mother a sensitive mother? Beliefs about
early childhood parenting in mothers across the globe. International Journal of
Behavioral Development, 40(5), 385-397.....................................................................34
Week 3........................................................................................................ 38
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press...................................38
Hoofdstuk 3............................................................................................................... 38
Hoofdstuk 9............................................................................................................... 44
Duschinsky, R., Granqvist, P., & Forslund, T. (2023). The Psychology of Attachment.
Routledge..................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 3............................................................................................................... 49
Hoofdstuk 4............................................................................................................... 55
Madigan, S., Fearon, R. M., van IJzendoorn, M. H., Duschinsky, R., Schuengel, C.,
BakermansKranenburg, M. J., ... & Verhage, M. L. (2023). The first 20,000 strange
situation procedures: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 149(1-2), 99-132.
..................................................................................................................................... 59
Foster, S. L., Schofield, G., Geoghegan, L., Hood, R., Sagi-Schwartz, A., Bakkum, L., ... &
Duschinsky, R. (2026). Attachment theory and research: what should be on the core
curriculum for child and family social workers? Social Work Education, 45(3), 803-820.
..................................................................................................................................... 62
Hammarlund, M., Granqvist, P., Elfvik, S., Andram, C., & Forslund, T. (2022). Concepts
travel faster than thought: An empirical study of the use of attachment classifications
, in child protection investigations. Attachment & Human Development, 24(6), 712–731.
..................................................................................................................................... 66
Week 4........................................................................................................ 70
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press...................................70
Hoofdstuk 5............................................................................................................... 70
Luijk, M. P. C. M., Beijers, R., & van Rosmalen, L. (2020). Slaapproblemen bij jonge
kinderen: een pleidooi voor een breder spectrum aan interventies. Nederlands
Tijdschrift voor Geneeskunde, 164, Article D4449........................................................76
Luijk, M. P. C. M. (2024). Onzekerheid en ondersteuning bij alledaagse
opvoedproblemen: Waar we staan en wat er nodig is. Pedagogiek, 44(1), 68–84.........80
Luijk, M. P. C. M., & Roseboom, T. J. (2025). Editorial: Supporting families in the first
1000 days of life: A balancing act. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 66(10),
1445-1448.................................................................................................................... 84
Möller, E. L., de Vente, W., & Rodenburg, R. (2019). Infant crying and the calming
response: Parental versus mechanical soothing using swaddling, sound, and
movement. PLoS one, 14(4), e0214548........................................................................88
Luijk, M. P. C. M., Kok, R., Van Rosmalen, L., & Van der Horst, F. C. P. (2020). Using
mechanical soothing to comfort crying babies? PLoS ONE............................................91
Kuroda, K., Esposito, G., Yoshida, S., De Felice, A., & Venuti, P. (2022). A method to
soothe and promote sleep in crying infants utilizing the transport response. Current
Biology, 32(17), 3702–3710.e3.....................................................................................94
Rheinheimer, N., Beijers, R., Cooijmans, K. H. M., Brett, B. E., & de Weerth, C. (2022).
Effects of skin-to-skin contact on full-term infants’ stress reactivity and quality of
mother–infant interactions. Developmental Psychobiology, 64(7), e22308...................98
Week 5...................................................................................................... 102
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.) (2024). Hechten. Menselijke
emoties, relaties en ontwikkeling. Amsterdam University Press.................................102
Hoofdstuk 10........................................................................................................... 102
Duschinsky, R., Granqvist, P., & Forslund, T. (2023). The Psychology of Attachment.
Routledge................................................................................................................... 109
Hoofdstuk 5............................................................................................................. 109
Hoofdstuk 6............................................................................................................. 116
Bakermans-Kranenburg, M. J., Dagan, O., Cárcamo, R. A., & van IJzendoorn, M. H.
(2024). Celebrating more than 26,000 adult attachment interviews: mapping the main
adult attachment classifications on personal, social, and clinical status. Attachment &
Human Development, 27(2), 191-228.........................................................................122
,Week 1
Van der Horst, F. C. P., Kok, R., & Luijk, M. P. C. M. (Eds.)
(2024). Hechten. Menselijke emoties, relaties en
ontwikkeling. Amsterdam University Press.
Hoofdstuk 1
Mensen hebben twee fundamentele behoeften:
1. Verbondenheid: behoefte aan warmte, nabijheid, steun en
betekenisvolle relaties.
2. Autonomie: behoefte om zelfstandig te functioneren, een eigen
identiteit te ontwikkelen en dingen zelf te kunnen.
Een gezonde ontwikkeling betekent dat er een balans ontstaat tussen die
twee. Bij kinderen zie je dit heel duidelijk. Een kind wil de wereld
zelfstandig ontdekken, maar moet tegelijkertijd weten dat er iemand
beschikbaar is wanneer het bang, verdrietig of onzeker wordt. De
gehechtheidstheorie probeert onder andere te verklaren hoe ervaringen
binnen vroege relaties bijdragen aan zelfstandigheid, relaties en
emotieregulatie later in het leven.
Een opvoeder kan voor een kind twee functies hebben:
1. Veilige basis/autonomie: vanuit de veiligheid van de opvoeder durft
het kind de wereld te ontdekken.
2. Veilige haven/verbondenheid: bij angst, verdriet, pijn of spanning
kan het kind terugkeren naar de opvoeder voor troost en veiligheid.
Wanneer een opvoeder beide functies voldoende kan bieden, kan een
veilige gehechtheidsrelatie ontstaan. Dat geeft het kind het vertrouwen
dat andere beschikbaar zijn, veiligheid om de omgeving te ontdekken,
steun bij omgaan met emoties en ruimte om zelfstandigheid te
ontwikkelen.
Vanaf ongeveer het einde van het eerste levensjaar gaat een kind steeds
meer kijken naar een belangrijke verzorger om te bepalen hoe het een
onbekende situatie moet interpreteren. Dit heet social
referencing/vraagkijken: de reactie van de ouder helpt het kind dus om
situaties te beoordelen. Rond deze periode ontstaat bovendien de
eenkennigheidsfase: het kind richt zich steeds sterker op één of enkele
specifieke verzorgers.
Door herhaalde ervaringen met belangrijke verzorgers ontwikkelt het kind
een soort mentale blauwdruk van relaties: het interne werkmodel. Daarin
zitten onder andere verwachtingen over anderen (zijn anderen
beschikbaar wanneer ik ze nodig heb?) en over jezelf (ben ik iemand die
het waard is om geholpen, geliefd en verzorgd te worden?).
Het interne werkmodel ligt niet voor altijd vast. Nieuwe relatie-ervaringen
worden erin opgenomen, waardoor het gedurende het leven kan worden
bijgesteld.
, Emotieregulatie is niet puur een individuele vaardigheid. Een baby kan
zichzelf namelijk nog nauwelijks kalmeren. Wanneer een baby overstuur is,
kalmeert de ouder de baby door het vast te houden. Het kind reguleert zijn
emoties dus samen met de ouder. Dit heet dyadische regulatie. Ook
volwassenen reguleren emoties deels via andere mensen. Denk aan: je
partner bellen als je verdrietig bent of met iemand praten als je gestrest
bent.
Opvoedproblemen bestaan op een continuüm van licht naar ernstig.
1. Opvoedingsonzekerheid: normale onzekerheid of praktische
opvoedvragen. Opvoeders functioneren verder goed en voelen zich
niet noodzakelijk ernstig ongerust.
2. Opvoedingsspanning: problemen bestaan al langer en zorgen voor
ongerustheid of spanning. Ouders kunnen bijvoorbeeld twijfelen aan
hun eigen opvoedvaardigheden.
3. Opvoedingscrisis: de problemen stapelen zich op. Ouders ervaren
bijvoorbeeld machteloosheid, weinig controle en het gevoel dat ze
het probleem niet meer zelf kunnen oplossen.
4. Opvoedingsnood: er zijn al langere tijd ernstige en complexe
problemen en de situatie wordt als uitzichtloos ervaren.
→ pedagogische ondersteuning kan over het hele continuüm worden
ingezet.
Hoofdstuk 2
De drie belangrijkste figuren van de gehechtheidstheorie zijn:
1. William Blatz: Security Theory; veiligheid als basis voor exploratie en
zelfstandigheid.
2. John Bowlby: formuleerde de gehechtheidstheorie; gehechtheid als
aangeboren, evolutionair systeem.
3. Mary Ainsworth: verbond Blatz en Bowlby; gehechtheidscategorieën,
veilige basis en sensitiviteit.
