Filosofie van de relationele zorg 2
Examengerichte voorbeelden vanuit nefrologie, endocrinologie,
reumatologie en de voetkliniek
Doel van dit document. Dit document sluit aan bij de begrippen en structuur van de officiële cursus
Filosofie van de relationele zorg 2. De nieuwe voorbeelden zijn bewust andere, zelf uitgewerkte
verpleegkundige situaties dan de casussen uit de cursus. Ze dienen om theorie te leren herkennen en toe
te passen op een casus. Ze zijn geen extra cursusinhoud en mogen niet als algemene waarheid over
patiënten met een bepaalde pathologie worden beschouwd.
1. De rode draad die je op het examen moet zien
De cursus vertrekt vanuit het idee dat je de zorgontvanger niet alleen als individu bekijkt, maar als iemand
die voortdurend in relatie staat met familie, vrienden en andere systemen. Systeemdenken helpt je de
samenhang en wederzijdse beïnvloeding te zien. Het contextuele gedachtegoed helpt je vervolgens kijken
naar loyaliteit, rechtvaardigheid, geven en nemen, erkenning en vertrouwen.
Onthoud als kapstok: CONTEXT → RELATIES/SYSTEMEN → GEVEN & NEMEN → ERKENNING +
VERTROUWEN → MEER RECHTVAARDIGE RELATIES.
Wanneer het misloopt: ONRECHT → DESTRUCTIEF RECHT → DOORGIFTE NAAR VOLGENDE
GENERATIE → nieuwe relationele problemen.
2. Systeemdenken toegepast op jouw afdelingen
Een systeem is een geheel van elementen die met elkaar verbonden zijn en elkaar beïnvloeden. In de
verpleegkundige praktijk kan een patiënt samen met partner, kinderen, mantelzorgers en zorgverleners als
een systeem worden bekeken. De officiële cursus benadrukt dat de context bepalend kan zijn voor het
referentiekader van de zorgontvanger en dat het systeemdenken een denkkader biedt om complexe
relaties en interacties te begrijpen. fileciteturn24file3
Begrip Wat betekent het? Voorbeeld uit jouw praktijk
Geheel > som delen Het gedrag van een patiënt Een patiënt met chronische
begrijp je niet volledig door nierproblemen is niet alleen 'een
alleen naar de afzonderlijke patiënt die therapietrouw moet
personen te kijken. zijn'. De reacties van partner,
kinderen, dialyseteam en
eerdere ervaringen beïnvloeden
het geheel.
Systeem beïnvloedt gedrag Het systeem kan gedrag van Een patiënt wil
individuen versterken of voedingsadviezen volgen, maar
veranderen. thuis wordt voortdurend anders
gegeten. De thuissituatie kan het
volhouden van afspraken
beïnvloeden.
Aanpassing aan omgeving Een open systeem reageert op Na een nieuwe diagnose
veranderingen in de omgeving. diabetes moet een gezin zich
aanpassen aan medicatie,
controles, voeding en nieuwe
, routines.
Zelfhandhaving Een systeem probeert bestaande Een gezin blijft alle zorg rond
patronen te behouden, zelfs een zieke ouder bij één dochter
wanneer die niet meer goed leggen omdat dit al jaren zo
werken. gebeurt.
Subsysteem Een deel binnen een groter Binnen een gezin kan de patiënt
systeem met eigen relaties en een sterk subsysteem vormen
patronen. met de partner, terwijl kinderen
meer op afstand staan.
Coalitie Een tijdelijke of vaste alliantie Bij een langdurig zieke patiënt
tussen personen binnen een kunnen partner en patiënt
systeem. tegenover een volwassen kind
komen te staan rond de vraag
hoeveel zorg het kind moet
opnemen.
Lenigheid Het vermogen van een systeem Een gezin vindt na een
om zich aan te passen aan voetamputatie een nieuwe
nieuwe omstandigheden. taakverdeling zodat de patiënt
toch zoveel mogelijk zelfstandig
blijft.
Systeemomgeving Alles buiten het systeem dat er Voor een patiënt met reumatoïde
invloed op heeft of erdoor artritis behoren gezin, werk,
beïnvloed wordt. huisarts, specialist, kinesist en
sociale omgeving tot de
relevante omgeving.
3. Genogram en ecogram: voorbeelden
Nefrologie – genogram
Situatie: Een 52-jarige patiënt met chronische nierziekte vertelt dat zijn moeder en een broer ook ernstige
nierproblemen hadden. Zijn dochter helpt hem vaak bij afspraken. Een genogram kan de familiegegevens
en belangrijke relationele verbindingen zichtbaar maken.
Mogelijke begrippen: systeem, tijdselement, systeemsamenhang, genogram
Verpleegkundige blik: Vraag niet alleen 'wie is familie?', maar ook welke relaties belangrijk zijn en hoe de
ziektegeschiedenis doorheen generaties betekenis kan krijgen.
Voetkliniek – ecogram
Situatie: Een patiënt met een chronische voetwonde woont alleen. Een buur helpt met boodschappen, een
dochter komt wekelijks, de thuisverpleging komt dagelijks en de podoloog en arts volgen de wondzorg op.
Mogelijke begrippen: systeemomgeving, ecogram, subsysteem
Verpleegkundige blik: Een ecogram kan zichtbaar maken welke formele en informele steun aanwezig is
en waar mogelijk overbelasting of een tekort aan steun zit.
4. De vijf dimensies – telkens met een verpleegkundig voorbeeld
De cursus ordent het contextuele perspectief in vijf dimensies. Gebruik bij een examencasus deze vijf
vragen als vaste checklist.
Examengerichte voorbeelden vanuit nefrologie, endocrinologie,
reumatologie en de voetkliniek
Doel van dit document. Dit document sluit aan bij de begrippen en structuur van de officiële cursus
Filosofie van de relationele zorg 2. De nieuwe voorbeelden zijn bewust andere, zelf uitgewerkte
verpleegkundige situaties dan de casussen uit de cursus. Ze dienen om theorie te leren herkennen en toe
te passen op een casus. Ze zijn geen extra cursusinhoud en mogen niet als algemene waarheid over
patiënten met een bepaalde pathologie worden beschouwd.
1. De rode draad die je op het examen moet zien
De cursus vertrekt vanuit het idee dat je de zorgontvanger niet alleen als individu bekijkt, maar als iemand
die voortdurend in relatie staat met familie, vrienden en andere systemen. Systeemdenken helpt je de
samenhang en wederzijdse beïnvloeding te zien. Het contextuele gedachtegoed helpt je vervolgens kijken
naar loyaliteit, rechtvaardigheid, geven en nemen, erkenning en vertrouwen.
Onthoud als kapstok: CONTEXT → RELATIES/SYSTEMEN → GEVEN & NEMEN → ERKENNING +
VERTROUWEN → MEER RECHTVAARDIGE RELATIES.
Wanneer het misloopt: ONRECHT → DESTRUCTIEF RECHT → DOORGIFTE NAAR VOLGENDE
GENERATIE → nieuwe relationele problemen.
2. Systeemdenken toegepast op jouw afdelingen
Een systeem is een geheel van elementen die met elkaar verbonden zijn en elkaar beïnvloeden. In de
verpleegkundige praktijk kan een patiënt samen met partner, kinderen, mantelzorgers en zorgverleners als
een systeem worden bekeken. De officiële cursus benadrukt dat de context bepalend kan zijn voor het
referentiekader van de zorgontvanger en dat het systeemdenken een denkkader biedt om complexe
relaties en interacties te begrijpen. fileciteturn24file3
Begrip Wat betekent het? Voorbeeld uit jouw praktijk
Geheel > som delen Het gedrag van een patiënt Een patiënt met chronische
begrijp je niet volledig door nierproblemen is niet alleen 'een
alleen naar de afzonderlijke patiënt die therapietrouw moet
personen te kijken. zijn'. De reacties van partner,
kinderen, dialyseteam en
eerdere ervaringen beïnvloeden
het geheel.
Systeem beïnvloedt gedrag Het systeem kan gedrag van Een patiënt wil
individuen versterken of voedingsadviezen volgen, maar
veranderen. thuis wordt voortdurend anders
gegeten. De thuissituatie kan het
volhouden van afspraken
beïnvloeden.
Aanpassing aan omgeving Een open systeem reageert op Na een nieuwe diagnose
veranderingen in de omgeving. diabetes moet een gezin zich
aanpassen aan medicatie,
controles, voeding en nieuwe
, routines.
Zelfhandhaving Een systeem probeert bestaande Een gezin blijft alle zorg rond
patronen te behouden, zelfs een zieke ouder bij één dochter
wanneer die niet meer goed leggen omdat dit al jaren zo
werken. gebeurt.
Subsysteem Een deel binnen een groter Binnen een gezin kan de patiënt
systeem met eigen relaties en een sterk subsysteem vormen
patronen. met de partner, terwijl kinderen
meer op afstand staan.
Coalitie Een tijdelijke of vaste alliantie Bij een langdurig zieke patiënt
tussen personen binnen een kunnen partner en patiënt
systeem. tegenover een volwassen kind
komen te staan rond de vraag
hoeveel zorg het kind moet
opnemen.
Lenigheid Het vermogen van een systeem Een gezin vindt na een
om zich aan te passen aan voetamputatie een nieuwe
nieuwe omstandigheden. taakverdeling zodat de patiënt
toch zoveel mogelijk zelfstandig
blijft.
Systeemomgeving Alles buiten het systeem dat er Voor een patiënt met reumatoïde
invloed op heeft of erdoor artritis behoren gezin, werk,
beïnvloed wordt. huisarts, specialist, kinesist en
sociale omgeving tot de
relevante omgeving.
3. Genogram en ecogram: voorbeelden
Nefrologie – genogram
Situatie: Een 52-jarige patiënt met chronische nierziekte vertelt dat zijn moeder en een broer ook ernstige
nierproblemen hadden. Zijn dochter helpt hem vaak bij afspraken. Een genogram kan de familiegegevens
en belangrijke relationele verbindingen zichtbaar maken.
Mogelijke begrippen: systeem, tijdselement, systeemsamenhang, genogram
Verpleegkundige blik: Vraag niet alleen 'wie is familie?', maar ook welke relaties belangrijk zijn en hoe de
ziektegeschiedenis doorheen generaties betekenis kan krijgen.
Voetkliniek – ecogram
Situatie: Een patiënt met een chronische voetwonde woont alleen. Een buur helpt met boodschappen, een
dochter komt wekelijks, de thuisverpleging komt dagelijks en de podoloog en arts volgen de wondzorg op.
Mogelijke begrippen: systeemomgeving, ecogram, subsysteem
Verpleegkundige blik: Een ecogram kan zichtbaar maken welke formele en informele steun aanwezig is
en waar mogelijk overbelasting of een tekort aan steun zit.
4. De vijf dimensies – telkens met een verpleegkundig voorbeeld
De cursus ordent het contextuele perspectief in vijf dimensies. Gebruik bij een examencasus deze vijf
vragen als vaste checklist.
