Examen rechtspersonenrecht
Inleiding
Les 1
Waarover gaat vennootschaps- en verenigingsrecht?
Essentiële verschil tss vennootschap en vereniging :
o Vennootschap streeft winst na vereniging niet noodzakelijk
o Verenigingen mogen winst maken als ze dat willen maar juridisch gzn is er een
verbod vr verenigingen om die winst te verdelen vennootschappen zijn
juridische structuren die winst nastreven met hun activiteiten en die winst
onder de leden vd organisatie (aandeelhouders/vennoten) willen verdelen
Vennootschappen en verenigingen zijn overal :
o Bv. Apple, Proximus, Volkswagen, AA Gent = vennootschappen
Maar ook vaak uw bakker of slager op de hoek, de pralines- of
boekenwinkel, uw café, favoriete hotel en restaurant
o Bv. fanfares en kaartclubs, Amnesty International, Natuurpunt en het VRG
maar ook ziekenhuizen, politieke partijen en vakbonden = verenigingen
(non-profit)
Vennootschap, vereniging en stichting :
o Privaatrechtelijke organisaties
o Vennootschap en vereniging: meestal samenwerkingsverband tussen twee of
meer personen die één of ander doel willen bereiken
Bv. smartphones ontwerpen, produceren en verkopen
Bv. samen muziek maken in de fanfare
Profit vs non-profit
Vennootschap: ultieme doel is winst maken met die activiteiten én die winst verdelen
onder de “leden”, die men aandeelhouders of vennoten (synoniemen) noemt
o Dus : vennoten willen zichzelf verrijken via vennootschap
Belet niet dat vennootschap nog andere doelstellingen kan hebben,
maar in elk geval winstuitkering
Vereniging : samenwerking voor een “belangeloos doel” om het even wat, maar
niet de verrijking van de leden, dus geen winstuitkering
o Bv. ziekenhuis, Amnesty international, VZW natuurpunt zijn niet primair op
winst maken
Stichting : ook belangeloos doel
o Maar is gesticht door 1 stichter, die er een deel van zijn vermogen aan heeft
gegeven
o Stichting heeft nooit leden (maar wel bestuur)
, o Is dus een afgesplitst vermogen dat overeenkomstig de wensen vd stichter vr
het belangeloos doel w ingezet
o Stichtingen zijn een organisatievorm die ook onder de non-profit wereld
vallen
o Bv. Bill Gates en zijn vrouw hebben 200 miljard gedoneerd aan een stichting
(Bill Gates-stichting) en gaf als doel aan die stichting wetenschappelijk
onderzoek wereldwijd financieren
o Als je geld in een stichting steekt dan ben je dat geld vr altijd kwijt dat geld
moet aan het belangeloos doel w gegeven
o Het bestuur zal concreet beslissen hoe het geld gebruikt zal w om het doel vd
stichting na te streven
o Het geld in die stichting mag nooit gebruikt w in het financieel voordeel vd
stichters/bestuurders (en ook niet om anderen te verrijken)
o De stichting heeft geen leden (dus kan zijn leden ook niet verrijken)
Sommige vennootschappen en meeste stichtingen zijn niet zozeer op samenwerking
of uitbaten van een onderneming gericht maar op vermogensbeheer
o Bv. rijke X heeft 30 huizen die hij verhuurt
o Zowel fiscaal als organisatorisch is het voordelig voor hem om die goederen
niet zelf, als natuurlijke persoon te verhuren, maar via een vennootschap waar
hij ze in gestopt heeft ( = inbreng)
Verenigingen, venootschappen en stichtingen zijn ondernemingen in de zin vh WER
(dus juridisch gzn)
o Ook economisch gzn zijn de meeste vennootschappen en een groot deel vd
verenigingen een onderneming ( = een entiteit die ernaar streeft goederen of
diensten te leveren en going concern zijn)
o De meeste stichtingen zijn niet gericht op het uitbaten v een onderneming
Juridisch gezien zijn stichtingen altijd ondernemingen maar niet in de
zin vh leveren v goederen of diensten
Stichtingen w vooral gebruikt vr vermogensbeheer
Wetgeving
WVV :
o Regelt ook de stichtingen
o Ingevoerd door wet van 23 maart 2019, B.S. 4 april 2019, in werking 1 mei
2019
o Vervangt oude “W. venn.” en VZW-wet
o Inwerkingtreding 1 mei 2019 : vennootschappen etc. opgericht op 1 mei 2019
of later aan WVV onderworpen
Op die datum bestonden al verschillende vennootschappen opgericht
onder het oude recht zijn blijven bestaan maar zijn vanaf 1 mei
2019 onderworpen aan het nieuwe recht
, o Voor bestaande vennootschappen, verenigingen, stichtingen : WVV
toepasselijk op 1 januari 2020
o Statuten : basisregels over de werking vd vennootschappen die afgesloten zijn
tss de oprichters moeten in overeenstemming zijn met het dwingende
recht al die vennootschappen onder het oude recht moesten hun statuten
aanpassen om in overeenstemming te komen met het nieuwe recht
o Moeten statuten volledig aanpassen bij eerste statutenwijziging en ten laatste
op 1 januari 2024
Dwingende regels werden op 1 januari 2020 van toepassing ook
wanneer men statuten nog niet heeft aangepast
Naast WVV heb je 1 uitvoeringsKB :
o Het KB van 29 april 2019 (B.S. 30 april) regelt vooral
openbaarmakingsverplichtingen en jaarrekening
o “het uitvoerings-KB”
o Vennootschappen moeten bepaalde gegevens bekend maken
Fiscale Wet van 17 maart 2019 :
o Vooral nodig om fiscaal neutrale terugname van inbrengen die niet meer als
kapitaal geboekt worden, te verzekeren
Vennootschapsrecht is niet neutraal
Al die groepen (aandeelhouders, leveranciers, SE’s, …) zijn
belanghebbenden bij die vennootschap (stakeholders) en
hebben allemaal belang bij het succes vd vennootschap als
onderneming
o Maar zij hebben onderling tegenstrijdige belangen bv.
als Proximus 10% v zijn WN ontslaat dan gaat 10% op
de beurs omhoog (ten opzichte vd aandeelhouders is
overbodig personeel een kost)
Manieren om rechtspersonenrecht te bestuderen
Het fenomeen vennootschap en vereniging als maatschapelijk-economisch fenomeen
o dus als “instelling” in een kapitalistisch systeem
o Ahw sociologisch/antroplogisch
o Maar ook normatief: wat zou doel van bv. vennotschap moeten zijn?
Aandeelhouders verrijken? Werknemers zinvol bestaan bieden? “sustainable
development”?
Cf recent losgbarsten “corporate purpose” discussie
Economisch: men stopt een aantal “inputs” in de doos, bv. geld, werknemers,
intellectuele eigendom en gebouwen, en wat komt er uit, wie heeft aanspraak op wat
en vooral: hoe kan men het meest efficiënt (kosten-baten analyse) output
genereren ?
Juridisch-technisch: hoe richt je zo iets op, wat zijn de werkingsregels, hoe maak je er
een einde aan (ontbinding)?
, Corporate governance-perspectief: onderneming als samenspel van “stakeholders”
zoals aandeelhouders, schuldeisers,werknemers, managers, … die allen, vrijwillig, in
dezelfde boot zitten maar toch gedeeltelijk tegengestelde belangen hebben hoe
leidt men die belangentegenstellingen (“agency conflicts”) in goede banen?
Voornaamste kenmerken vennootschap
Onderneming
Geen uniform juridisch begrip er is geen één definitie van onderneming overal in
het Belgische recht (zoals wel bij vennootschappen)
Wel algemeen begrip in WER : art. 1.1
o Wel definitie in art. 1.1 WER, maar zelfs binnen het WER geldt die definitie
niet voor alle boeken : bv. in mededingingsrecht, inschrijving in KBO
allemaal andere definities
o Voor toepassing van verschillende boeken in WER geldt licht verschillende
definitie
Bv. mededingingsrecht
Marktpraktijken
Inschrijving in KBO
Woordenboekdefinitie : geheel van mensen en middelen dat ingezet wordt om
goederen of diensten te produceren voor een markt
o Impliceert : minstens tegen kostprijs, om going concern te zijn
o Impliceert : afnemers buiten de onderneming
Onderneming in WER (definitie)
Alle privaatrechtelijke rechtspersonen (dus niet de publiekrechtelijke : staat, …) :
o Ook entiteiten zonder rechtspersoonlijkheid, tenzij ze niet op winstuitkering
gericht zijn moeten dus wel op winst gericht zijn
Maatschap (vennootschap) is dus wel een onderneming
Feitelijke verenigingen niet (bv. vakbonden, politieke partijen)
Feitelijke verenigingen verenigingen ZONDER
rechtspersoonlijkheid zijn geen onderneming in de zin van
art. 1.1 WER
Natuurlijke personen met een zelfstandige beroepsactiviteit :
o Uit deze definitie volgt dat bestuurders v vennootschappen (natuurlijke
personen die vennootschappen leiden/besturen) als onderneming
gekwalificeerd kunnen worden want functie als bestuurder vervult u
sociaalrechtelijk altijd als zelfstandige
Controverse : ‘moeten bestuurders v vennootschappen daadwerkelijk
als onderneming beschouwd worden?’ HvC : niet elke bestuurder v
een vennootschap moet als onderneming beschouwd worden
sommigen dus wel, sommigen niet
Inleiding
Les 1
Waarover gaat vennootschaps- en verenigingsrecht?
Essentiële verschil tss vennootschap en vereniging :
o Vennootschap streeft winst na vereniging niet noodzakelijk
o Verenigingen mogen winst maken als ze dat willen maar juridisch gzn is er een
verbod vr verenigingen om die winst te verdelen vennootschappen zijn
juridische structuren die winst nastreven met hun activiteiten en die winst
onder de leden vd organisatie (aandeelhouders/vennoten) willen verdelen
Vennootschappen en verenigingen zijn overal :
o Bv. Apple, Proximus, Volkswagen, AA Gent = vennootschappen
Maar ook vaak uw bakker of slager op de hoek, de pralines- of
boekenwinkel, uw café, favoriete hotel en restaurant
o Bv. fanfares en kaartclubs, Amnesty International, Natuurpunt en het VRG
maar ook ziekenhuizen, politieke partijen en vakbonden = verenigingen
(non-profit)
Vennootschap, vereniging en stichting :
o Privaatrechtelijke organisaties
o Vennootschap en vereniging: meestal samenwerkingsverband tussen twee of
meer personen die één of ander doel willen bereiken
Bv. smartphones ontwerpen, produceren en verkopen
Bv. samen muziek maken in de fanfare
Profit vs non-profit
Vennootschap: ultieme doel is winst maken met die activiteiten én die winst verdelen
onder de “leden”, die men aandeelhouders of vennoten (synoniemen) noemt
o Dus : vennoten willen zichzelf verrijken via vennootschap
Belet niet dat vennootschap nog andere doelstellingen kan hebben,
maar in elk geval winstuitkering
Vereniging : samenwerking voor een “belangeloos doel” om het even wat, maar
niet de verrijking van de leden, dus geen winstuitkering
o Bv. ziekenhuis, Amnesty international, VZW natuurpunt zijn niet primair op
winst maken
Stichting : ook belangeloos doel
o Maar is gesticht door 1 stichter, die er een deel van zijn vermogen aan heeft
gegeven
o Stichting heeft nooit leden (maar wel bestuur)
, o Is dus een afgesplitst vermogen dat overeenkomstig de wensen vd stichter vr
het belangeloos doel w ingezet
o Stichtingen zijn een organisatievorm die ook onder de non-profit wereld
vallen
o Bv. Bill Gates en zijn vrouw hebben 200 miljard gedoneerd aan een stichting
(Bill Gates-stichting) en gaf als doel aan die stichting wetenschappelijk
onderzoek wereldwijd financieren
o Als je geld in een stichting steekt dan ben je dat geld vr altijd kwijt dat geld
moet aan het belangeloos doel w gegeven
o Het bestuur zal concreet beslissen hoe het geld gebruikt zal w om het doel vd
stichting na te streven
o Het geld in die stichting mag nooit gebruikt w in het financieel voordeel vd
stichters/bestuurders (en ook niet om anderen te verrijken)
o De stichting heeft geen leden (dus kan zijn leden ook niet verrijken)
Sommige vennootschappen en meeste stichtingen zijn niet zozeer op samenwerking
of uitbaten van een onderneming gericht maar op vermogensbeheer
o Bv. rijke X heeft 30 huizen die hij verhuurt
o Zowel fiscaal als organisatorisch is het voordelig voor hem om die goederen
niet zelf, als natuurlijke persoon te verhuren, maar via een vennootschap waar
hij ze in gestopt heeft ( = inbreng)
Verenigingen, venootschappen en stichtingen zijn ondernemingen in de zin vh WER
(dus juridisch gzn)
o Ook economisch gzn zijn de meeste vennootschappen en een groot deel vd
verenigingen een onderneming ( = een entiteit die ernaar streeft goederen of
diensten te leveren en going concern zijn)
o De meeste stichtingen zijn niet gericht op het uitbaten v een onderneming
Juridisch gezien zijn stichtingen altijd ondernemingen maar niet in de
zin vh leveren v goederen of diensten
Stichtingen w vooral gebruikt vr vermogensbeheer
Wetgeving
WVV :
o Regelt ook de stichtingen
o Ingevoerd door wet van 23 maart 2019, B.S. 4 april 2019, in werking 1 mei
2019
o Vervangt oude “W. venn.” en VZW-wet
o Inwerkingtreding 1 mei 2019 : vennootschappen etc. opgericht op 1 mei 2019
of later aan WVV onderworpen
Op die datum bestonden al verschillende vennootschappen opgericht
onder het oude recht zijn blijven bestaan maar zijn vanaf 1 mei
2019 onderworpen aan het nieuwe recht
, o Voor bestaande vennootschappen, verenigingen, stichtingen : WVV
toepasselijk op 1 januari 2020
o Statuten : basisregels over de werking vd vennootschappen die afgesloten zijn
tss de oprichters moeten in overeenstemming zijn met het dwingende
recht al die vennootschappen onder het oude recht moesten hun statuten
aanpassen om in overeenstemming te komen met het nieuwe recht
o Moeten statuten volledig aanpassen bij eerste statutenwijziging en ten laatste
op 1 januari 2024
Dwingende regels werden op 1 januari 2020 van toepassing ook
wanneer men statuten nog niet heeft aangepast
Naast WVV heb je 1 uitvoeringsKB :
o Het KB van 29 april 2019 (B.S. 30 april) regelt vooral
openbaarmakingsverplichtingen en jaarrekening
o “het uitvoerings-KB”
o Vennootschappen moeten bepaalde gegevens bekend maken
Fiscale Wet van 17 maart 2019 :
o Vooral nodig om fiscaal neutrale terugname van inbrengen die niet meer als
kapitaal geboekt worden, te verzekeren
Vennootschapsrecht is niet neutraal
Al die groepen (aandeelhouders, leveranciers, SE’s, …) zijn
belanghebbenden bij die vennootschap (stakeholders) en
hebben allemaal belang bij het succes vd vennootschap als
onderneming
o Maar zij hebben onderling tegenstrijdige belangen bv.
als Proximus 10% v zijn WN ontslaat dan gaat 10% op
de beurs omhoog (ten opzichte vd aandeelhouders is
overbodig personeel een kost)
Manieren om rechtspersonenrecht te bestuderen
Het fenomeen vennootschap en vereniging als maatschapelijk-economisch fenomeen
o dus als “instelling” in een kapitalistisch systeem
o Ahw sociologisch/antroplogisch
o Maar ook normatief: wat zou doel van bv. vennotschap moeten zijn?
Aandeelhouders verrijken? Werknemers zinvol bestaan bieden? “sustainable
development”?
Cf recent losgbarsten “corporate purpose” discussie
Economisch: men stopt een aantal “inputs” in de doos, bv. geld, werknemers,
intellectuele eigendom en gebouwen, en wat komt er uit, wie heeft aanspraak op wat
en vooral: hoe kan men het meest efficiënt (kosten-baten analyse) output
genereren ?
Juridisch-technisch: hoe richt je zo iets op, wat zijn de werkingsregels, hoe maak je er
een einde aan (ontbinding)?
, Corporate governance-perspectief: onderneming als samenspel van “stakeholders”
zoals aandeelhouders, schuldeisers,werknemers, managers, … die allen, vrijwillig, in
dezelfde boot zitten maar toch gedeeltelijk tegengestelde belangen hebben hoe
leidt men die belangentegenstellingen (“agency conflicts”) in goede banen?
Voornaamste kenmerken vennootschap
Onderneming
Geen uniform juridisch begrip er is geen één definitie van onderneming overal in
het Belgische recht (zoals wel bij vennootschappen)
Wel algemeen begrip in WER : art. 1.1
o Wel definitie in art. 1.1 WER, maar zelfs binnen het WER geldt die definitie
niet voor alle boeken : bv. in mededingingsrecht, inschrijving in KBO
allemaal andere definities
o Voor toepassing van verschillende boeken in WER geldt licht verschillende
definitie
Bv. mededingingsrecht
Marktpraktijken
Inschrijving in KBO
Woordenboekdefinitie : geheel van mensen en middelen dat ingezet wordt om
goederen of diensten te produceren voor een markt
o Impliceert : minstens tegen kostprijs, om going concern te zijn
o Impliceert : afnemers buiten de onderneming
Onderneming in WER (definitie)
Alle privaatrechtelijke rechtspersonen (dus niet de publiekrechtelijke : staat, …) :
o Ook entiteiten zonder rechtspersoonlijkheid, tenzij ze niet op winstuitkering
gericht zijn moeten dus wel op winst gericht zijn
Maatschap (vennootschap) is dus wel een onderneming
Feitelijke verenigingen niet (bv. vakbonden, politieke partijen)
Feitelijke verenigingen verenigingen ZONDER
rechtspersoonlijkheid zijn geen onderneming in de zin van
art. 1.1 WER
Natuurlijke personen met een zelfstandige beroepsactiviteit :
o Uit deze definitie volgt dat bestuurders v vennootschappen (natuurlijke
personen die vennootschappen leiden/besturen) als onderneming
gekwalificeerd kunnen worden want functie als bestuurder vervult u
sociaalrechtelijk altijd als zelfstandige
Controverse : ‘moeten bestuurders v vennootschappen daadwerkelijk
als onderneming beschouwd worden?’ HvC : niet elke bestuurder v
een vennootschap moet als onderneming beschouwd worden
sommigen dus wel, sommigen niet
