Volledige tentamenstof Jeugd en Recht
2026/27 Master Orthopedagogiek
Inhoud
Hoorcollege 1 .........................................................................................................................2
Voorbereiding ......................................................................................................................2
Jeugdrecht in de Praktijk H4 Jeugdstrafrecht ..................................................................2
Jeugdrecht in de Praktijk H5 Onderwijs...........................................................................3
E-book The Role of Social Work in Juvenile Justice: International Perspectives
stephanie Rap .................................................................................................................3
Chapter V The Role of Social Work Services in Juvenile Justice in the Netherlands .......3
Hoorcollege 1 Jeugdstrafrecht ...........................................................................................4
Hoorcollege 2 .........................................................................................................................9
Voorbereiding ......................................................................................................................9
Jeugdrecht in de Praktijk H1 Familierecht .......................................................................9
Vledder & Hendriks: Tijd voor een Actieplan aanpak intieme terreur............................ 11
Hoorcollege 2 Familierecht: Ouders en kinderen afstamming, gezag en omgang ............ 12
Hoorcollege 3 ....................................................................................................................... 16
Voorbereiding .................................................................................................................... 16
M.R. Bruning e.a., Kind in proces: van communicatie naar effectieve participatie, ...... 17
Bruning: Terugplaatsing na gedwongen uithuisplaatsing .............................................. 19
Jeugdrecht in de praktijk H2 Jeugdhulp ......................................................................... 25
Jeugdrecht in de praktijk H3 Kinderbescherming.......................................................... 26
Jeugdrecht in de praktijk H6 Medische Behandeling ..................................................... 27
Hoorcollege 3 jeugdhulp en rechtspositie van minderjarigen .............................................. 30
1
, Hoorcollege 1
Voorbereiding
Jeugdrecht in de Praktijk H4 Jeugdstrafrecht
- In JJI bevindt een jeugd gedetineerde zich bijna nooit alleen. Altijd in groepjes.
- Sinds 2010 werken alle jji's met de opvoedingsmethodiek Youturn. Hierbij worden In de
hulpverlening veel ingezette Sociaal Competentiemodel en een Agressie Regulatie
Training toegepast.
- In 2001 is de unieke wet Beginselen en Justitiële Jeugdinrichtingen BJJ ingevoerd.
Wereldwijd bestaat er geen vergelijkbare wetgeving. De BJJ beschrijft tot in detail op
welke gronden en door wie een minderjarige mag worden beperkt In de uitoefening van
zijn grondrechten.
- In het kader van de ZSM aanpak of van het justitieel casusoverleg kan worden besloten
om een Jeugdstrafzaak volgens het officiersmodel af te doen. Dat wil zeggen dat de
officier van justitie een taakstraf van zijn hoogste 60 uur kan opleggen, of een geldboete,
en/of de verplichting tot betaling aan de staat van een som geld te boven van het
slachtoffer, en/of de onttrekking aan het verkeer van het voertuig waarmee de
overtreding is begaan plus eventueel de ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen
van motorrijtuigen voor ten hoogste 6 maanden. De officier kan geen vrijheidsbeneming
opleggen, maar wel vrijheidsbeperking, zoals de straat en contactverbod kom en een
reclasseringsmaatregel van maximaal 6 maanden.
- De rechter komt tegenwoordig pas bij ernstige delicten in beeld. Hij kan 3 straffen
opleggen:
1. Jeugddetentie van maximaal één of twee jaar;
2. Een taakstraf werk en of leerstraf van maximaal 200 uur; of
3. een geldboete van maximaal ruim € 4.000.
- De rechter kan ook kiezen uit diverse maatregelen waarvan de belangrijkste de
pijnmaatregel is. Dit is de plaatsing in een inrichting voor jeugdigen. De mogelijke lengte
hiervan dus maximaal 7 jaar en wordt Daarom gevreesd onder de jongeren. Ook wordt
het gevreesd door het stigma dat het om een behandeling voor een stoornis gaat.
- GBM= Gedragsbeïnvloedende Maatregel= Bijvoorbeeld het onder begeleiding van
jeugdreclassering deelnemen aan een programma. Zowel in een instelling als ambulant.
- De ondergrens op jeugd strafrecht ligt in Nederland op 12 jaar.
- In artikel 3 van het IVRK is vastgesteld dat het belang van het kind het primaire doel moet
zijn van alle acties in het jeugd strafrecht die ondernomen worden omtrent
minderjarigen.
- Zowel het OM Als de politie hebben de bevoegdheid om zaken betreffende minderjarige
verdachten zelfstandig af te handelen =discretionaire bevoegdheid.
- In Nederland is de Raad voor de Kinderbescherming onmiddellijk betrokken nadat een
jongere wordt gearresteerd.
- Vrijheidsbeneming is de meest ingrijpende sanctie. Ook in die situatie heeft de
minderjarige rechten. Daarom dient elke JJI en JeugdzorgPlus instelling per
onafhankelijke klachtencommissie te hebben.
2
,Jeugdrecht in de Praktijk H5 Onderwijs
- Er worden verschillende soorten schoolverzuim onderscheiden:
o absoluut verzuim= kind is niet ingeschreven bij een school;
o luxe verzuim= bijvoorbeeld door extra lange vakanties te nemen tijdens
schooltijd;
o wettelijk verzuim= minder dan 16 uur les- of praktijkverzuim in een periode van 4
weken; hoeft niet gemeld aan leerplichtambtenaar, maar vereist maatregelen
van de school;
o langdurig relatief verzuim= meer dan 4 weken verzuim zonder geldige reden.
- Langdurige relatief verzuim + absoluut verzuim= thuiszitters
- Het is mogelijk om een tijdelijke vrijstelling geregeld schoolbezoek te krijgen bijvoorbeeld
voor een begrafenis of bruiloft. Daarover beslist directeur van de school. Gaat het om
een verlof langer dan 10 dagen dan moet de leerplichtambtenaar daarvoor toestemming
geven.
Zorgplicht
- De invoering van de wet passend onderwijs in 2014 bracht een zorgplicht voor de
scholen met zich mee. Dit betekent dat als ouders hun kind aanmelden voor een school
dat deze school de verantwoordelijk voor is om de leerlingen een passende
onderwijsplek aan te bieden.
Religie
- Er zijn in Nederland openbare scholen en bijzondere scholen. Openbare basisscholen
we horen bij de overheid een bijzondere basisscholen we geven vaak les vanuit een
levensovertuiging of religie. Deze bijzondere scholen mogen ook zelf hun
kledingvoorschriften bepalen. Een christelijke school kan bijvoorbeeld op grond van een
religieuze identiteit het dragen van een hoofddoek verbieden. Dit kan alleen wanneer de
school kan aantonen dat dit soort uitingen het onmogelijk maken de grondslag van de
school te verwezenlijken. Hier horen twee voorwaarden bij: De kledingvoorschriften
moeten helder vermeld staan in de schoolregels; en de school moet de
kledingvoorschriften consequent toepassen.
E-book The Role of Social Work in Juvenile Justice: International Perspectives stephanie
Rap
Chapter V The Role of Social Work Services in Juvenile Justice in the Netherlands
- Veel komt overeen met H4 van Jeugdrecht in de praktijk.
- Sinds 2014 is de adolescentenstrafwet er. die er voor zorgt dat jongvolwassenen van
maximaal 23 jaar onder het jeugdstrafrecht kunnen vallen.
- De Beijing rules houden in dat kinderen zoveel mogelijk buiten het gewone strafrecht
gehouden moeten worden en dat er ook zoveel mogelijk proportioneel gehandeld moet
worden. Dus dat er heel goed ook naar de situatie en naar de achtergrond van het kind
gekeken moet worden.
3
, Hoorcollege 1 Jeugdstrafrecht
- Je kunt pas veroordeeld worden als duidelijk is dat je een misdrijf hebt gepleegd.
- Tot 18e jaar zijn ouders verplicht aanwezig te zijn als het kind in het strafrecht zit.
- Internationale standaarden o.a.
o Artikel 3, 12, 37 en 40 IVRK en General Comment nr 24 VN-kinderrechtencomité
o Guidelines on child-friendly justice
o EU-Richtlijn 2016/800
- Artikel 3 IVRK: het belang van het kind is een eerste overweging
General Comment 14:
‘Het Comité benadrukt dat bescherming van de belangen van het kind betekent dat bij
jeugdige daders de traditionele doelstellingen van het strafrecht, zoals repressie of
vergelding, plaats moeten maken voor doelstellingen in het kader van rehabilitatie en
herstelrecht.’
- Pedagogische aanpak jeugdstrafrecht
o Het belang van het kind is een eerste overweging in de toepassing van het
jeugdstrafrecht (art. 3, 37 en 40 IVRK).
o Pedagogische doelen staan centraal in de toepassing van het jeugdstrafrecht,
naast normbevestiging, vergelding, herstel, beschermen samenleving; (art. 37 en
40 IVRK).
o Alternatieven voor vervolging en berechting zijn het uitgangspunt, zodat kinderen
zoveel mogelijk ‘buiten’ het strafrecht gehouden worden (art. 40 lid 3, sub b
IVRK).
o Vrijheidsbeneming wordt slechts als uiterste maatregel en voor de kortst
mogelijke passende duur gehanteerd (art. 37 sub b IVRK).
o Ieder kind dat van zijn of haar vrijheid wordt beroofd, wordt behandeld met
menselijkheid en respect. Er wordt rekening gehouden met zijn of haar
leeftijd(art. 37 sub c IVRK).
- Guidelines on child-friendly justice
o Voorwoord Guidelines:
"Don't walk in front of me; I may not follow. Don't walk behind me; I may not
lead. Walk beside me and be my friend” (- attributed to Albert Camus)
o Deze richtlijnen gaan over de positie en de rechten van het kind voorafgaand aan
en tijdens gerechtelijke procedures.
o Er staat o.a. in dat alle professionals die met kinderen werken op de hoogte
moeten zijn van de rechten en behoeften van kinderen uit verschillende
leeftijdsgroepen. Ook dienen zij getraind te worden in de communicatie met hen.
- EU-richtlijn 2016/800
▪ Richtlijn betreffende waarborgen voor kinderen die verdachten of
beklaagden zijn in een strafprocedure, o.a.:
• het recht op informatie;
• het recht op bijstand van een advocaat;
• het recht op beperking van de vrijheidsbeneming;
• het recht op alternatieve maatregelen;
• het recht op specifieke behandeling bij vrijheidsbeneming;
• en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
4
2026/27 Master Orthopedagogiek
Inhoud
Hoorcollege 1 .........................................................................................................................2
Voorbereiding ......................................................................................................................2
Jeugdrecht in de Praktijk H4 Jeugdstrafrecht ..................................................................2
Jeugdrecht in de Praktijk H5 Onderwijs...........................................................................3
E-book The Role of Social Work in Juvenile Justice: International Perspectives
stephanie Rap .................................................................................................................3
Chapter V The Role of Social Work Services in Juvenile Justice in the Netherlands .......3
Hoorcollege 1 Jeugdstrafrecht ...........................................................................................4
Hoorcollege 2 .........................................................................................................................9
Voorbereiding ......................................................................................................................9
Jeugdrecht in de Praktijk H1 Familierecht .......................................................................9
Vledder & Hendriks: Tijd voor een Actieplan aanpak intieme terreur............................ 11
Hoorcollege 2 Familierecht: Ouders en kinderen afstamming, gezag en omgang ............ 12
Hoorcollege 3 ....................................................................................................................... 16
Voorbereiding .................................................................................................................... 16
M.R. Bruning e.a., Kind in proces: van communicatie naar effectieve participatie, ...... 17
Bruning: Terugplaatsing na gedwongen uithuisplaatsing .............................................. 19
Jeugdrecht in de praktijk H2 Jeugdhulp ......................................................................... 25
Jeugdrecht in de praktijk H3 Kinderbescherming.......................................................... 26
Jeugdrecht in de praktijk H6 Medische Behandeling ..................................................... 27
Hoorcollege 3 jeugdhulp en rechtspositie van minderjarigen .............................................. 30
1
, Hoorcollege 1
Voorbereiding
Jeugdrecht in de Praktijk H4 Jeugdstrafrecht
- In JJI bevindt een jeugd gedetineerde zich bijna nooit alleen. Altijd in groepjes.
- Sinds 2010 werken alle jji's met de opvoedingsmethodiek Youturn. Hierbij worden In de
hulpverlening veel ingezette Sociaal Competentiemodel en een Agressie Regulatie
Training toegepast.
- In 2001 is de unieke wet Beginselen en Justitiële Jeugdinrichtingen BJJ ingevoerd.
Wereldwijd bestaat er geen vergelijkbare wetgeving. De BJJ beschrijft tot in detail op
welke gronden en door wie een minderjarige mag worden beperkt In de uitoefening van
zijn grondrechten.
- In het kader van de ZSM aanpak of van het justitieel casusoverleg kan worden besloten
om een Jeugdstrafzaak volgens het officiersmodel af te doen. Dat wil zeggen dat de
officier van justitie een taakstraf van zijn hoogste 60 uur kan opleggen, of een geldboete,
en/of de verplichting tot betaling aan de staat van een som geld te boven van het
slachtoffer, en/of de onttrekking aan het verkeer van het voertuig waarmee de
overtreding is begaan plus eventueel de ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen
van motorrijtuigen voor ten hoogste 6 maanden. De officier kan geen vrijheidsbeneming
opleggen, maar wel vrijheidsbeperking, zoals de straat en contactverbod kom en een
reclasseringsmaatregel van maximaal 6 maanden.
- De rechter komt tegenwoordig pas bij ernstige delicten in beeld. Hij kan 3 straffen
opleggen:
1. Jeugddetentie van maximaal één of twee jaar;
2. Een taakstraf werk en of leerstraf van maximaal 200 uur; of
3. een geldboete van maximaal ruim € 4.000.
- De rechter kan ook kiezen uit diverse maatregelen waarvan de belangrijkste de
pijnmaatregel is. Dit is de plaatsing in een inrichting voor jeugdigen. De mogelijke lengte
hiervan dus maximaal 7 jaar en wordt Daarom gevreesd onder de jongeren. Ook wordt
het gevreesd door het stigma dat het om een behandeling voor een stoornis gaat.
- GBM= Gedragsbeïnvloedende Maatregel= Bijvoorbeeld het onder begeleiding van
jeugdreclassering deelnemen aan een programma. Zowel in een instelling als ambulant.
- De ondergrens op jeugd strafrecht ligt in Nederland op 12 jaar.
- In artikel 3 van het IVRK is vastgesteld dat het belang van het kind het primaire doel moet
zijn van alle acties in het jeugd strafrecht die ondernomen worden omtrent
minderjarigen.
- Zowel het OM Als de politie hebben de bevoegdheid om zaken betreffende minderjarige
verdachten zelfstandig af te handelen =discretionaire bevoegdheid.
- In Nederland is de Raad voor de Kinderbescherming onmiddellijk betrokken nadat een
jongere wordt gearresteerd.
- Vrijheidsbeneming is de meest ingrijpende sanctie. Ook in die situatie heeft de
minderjarige rechten. Daarom dient elke JJI en JeugdzorgPlus instelling per
onafhankelijke klachtencommissie te hebben.
2
,Jeugdrecht in de Praktijk H5 Onderwijs
- Er worden verschillende soorten schoolverzuim onderscheiden:
o absoluut verzuim= kind is niet ingeschreven bij een school;
o luxe verzuim= bijvoorbeeld door extra lange vakanties te nemen tijdens
schooltijd;
o wettelijk verzuim= minder dan 16 uur les- of praktijkverzuim in een periode van 4
weken; hoeft niet gemeld aan leerplichtambtenaar, maar vereist maatregelen
van de school;
o langdurig relatief verzuim= meer dan 4 weken verzuim zonder geldige reden.
- Langdurige relatief verzuim + absoluut verzuim= thuiszitters
- Het is mogelijk om een tijdelijke vrijstelling geregeld schoolbezoek te krijgen bijvoorbeeld
voor een begrafenis of bruiloft. Daarover beslist directeur van de school. Gaat het om
een verlof langer dan 10 dagen dan moet de leerplichtambtenaar daarvoor toestemming
geven.
Zorgplicht
- De invoering van de wet passend onderwijs in 2014 bracht een zorgplicht voor de
scholen met zich mee. Dit betekent dat als ouders hun kind aanmelden voor een school
dat deze school de verantwoordelijk voor is om de leerlingen een passende
onderwijsplek aan te bieden.
Religie
- Er zijn in Nederland openbare scholen en bijzondere scholen. Openbare basisscholen
we horen bij de overheid een bijzondere basisscholen we geven vaak les vanuit een
levensovertuiging of religie. Deze bijzondere scholen mogen ook zelf hun
kledingvoorschriften bepalen. Een christelijke school kan bijvoorbeeld op grond van een
religieuze identiteit het dragen van een hoofddoek verbieden. Dit kan alleen wanneer de
school kan aantonen dat dit soort uitingen het onmogelijk maken de grondslag van de
school te verwezenlijken. Hier horen twee voorwaarden bij: De kledingvoorschriften
moeten helder vermeld staan in de schoolregels; en de school moet de
kledingvoorschriften consequent toepassen.
E-book The Role of Social Work in Juvenile Justice: International Perspectives stephanie
Rap
Chapter V The Role of Social Work Services in Juvenile Justice in the Netherlands
- Veel komt overeen met H4 van Jeugdrecht in de praktijk.
- Sinds 2014 is de adolescentenstrafwet er. die er voor zorgt dat jongvolwassenen van
maximaal 23 jaar onder het jeugdstrafrecht kunnen vallen.
- De Beijing rules houden in dat kinderen zoveel mogelijk buiten het gewone strafrecht
gehouden moeten worden en dat er ook zoveel mogelijk proportioneel gehandeld moet
worden. Dus dat er heel goed ook naar de situatie en naar de achtergrond van het kind
gekeken moet worden.
3
, Hoorcollege 1 Jeugdstrafrecht
- Je kunt pas veroordeeld worden als duidelijk is dat je een misdrijf hebt gepleegd.
- Tot 18e jaar zijn ouders verplicht aanwezig te zijn als het kind in het strafrecht zit.
- Internationale standaarden o.a.
o Artikel 3, 12, 37 en 40 IVRK en General Comment nr 24 VN-kinderrechtencomité
o Guidelines on child-friendly justice
o EU-Richtlijn 2016/800
- Artikel 3 IVRK: het belang van het kind is een eerste overweging
General Comment 14:
‘Het Comité benadrukt dat bescherming van de belangen van het kind betekent dat bij
jeugdige daders de traditionele doelstellingen van het strafrecht, zoals repressie of
vergelding, plaats moeten maken voor doelstellingen in het kader van rehabilitatie en
herstelrecht.’
- Pedagogische aanpak jeugdstrafrecht
o Het belang van het kind is een eerste overweging in de toepassing van het
jeugdstrafrecht (art. 3, 37 en 40 IVRK).
o Pedagogische doelen staan centraal in de toepassing van het jeugdstrafrecht,
naast normbevestiging, vergelding, herstel, beschermen samenleving; (art. 37 en
40 IVRK).
o Alternatieven voor vervolging en berechting zijn het uitgangspunt, zodat kinderen
zoveel mogelijk ‘buiten’ het strafrecht gehouden worden (art. 40 lid 3, sub b
IVRK).
o Vrijheidsbeneming wordt slechts als uiterste maatregel en voor de kortst
mogelijke passende duur gehanteerd (art. 37 sub b IVRK).
o Ieder kind dat van zijn of haar vrijheid wordt beroofd, wordt behandeld met
menselijkheid en respect. Er wordt rekening gehouden met zijn of haar
leeftijd(art. 37 sub c IVRK).
- Guidelines on child-friendly justice
o Voorwoord Guidelines:
"Don't walk in front of me; I may not follow. Don't walk behind me; I may not
lead. Walk beside me and be my friend” (- attributed to Albert Camus)
o Deze richtlijnen gaan over de positie en de rechten van het kind voorafgaand aan
en tijdens gerechtelijke procedures.
o Er staat o.a. in dat alle professionals die met kinderen werken op de hoogte
moeten zijn van de rechten en behoeften van kinderen uit verschillende
leeftijdsgroepen. Ook dienen zij getraind te worden in de communicatie met hen.
- EU-richtlijn 2016/800
▪ Richtlijn betreffende waarborgen voor kinderen die verdachten of
beklaagden zijn in een strafprocedure, o.a.:
• het recht op informatie;
• het recht op bijstand van een advocaat;
• het recht op beperking van de vrijheidsbeneming;
• het recht op alternatieve maatregelen;
• het recht op specifieke behandeling bij vrijheidsbeneming;
• en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
4
