Samenvatting PFFVR
Hoofdstuk 1. Situering
Personenrecht
- Statuut van de persoon + rechtspositie in de maatschappij.
Familierecht
- Privaatrechtelijke verhouding russen partners, ouders en kinderen en hun verwanten.
Vermogensrecht
- Vermogensrechtelijke gevolgen van het huwelijk w niet beheerst door de lex generalis van het
gemene verbintenissen- en overeenkomstenrecht, maar door een lex specialis:
huwelijksvermogensrecht. (indien deze niets heeft geregeld geldt lex generalis)
Hoofdstuk 2. Ontwikkeling en actuele tendensen
Afdeling I. Familie- en Relatievermogensrecht als spiegel van maatschappelijke waarden
Familierecht regelt de verhoudingen tussen ouder en kind, tussen echtgenoten en samenwonende
partners (+ financiële vermogen & verhoudingen) en tussen andere verwanten.
Verleden:
- Traditionele huwelijk tussen man en vrouw als norm te stellen.
Heden:
- Mensen zijn vrij om hun persoonlijke leven en gezinsleven in te richten op die manier die zijn
graag hebben = vrijheid.
Grenzen aan die vrijheid:
- Buitengrenzen: belangen en rechten van anderen (relaties met dwang, kinderen beschermd door
de OH).
Afdeling II. Ontwikkelingen
§1. Ancien Régime
Huwelijk = grondslag vd familie/ basiskern was het gezin.
- Echtscheiding was verboden tenzij het huwelijk niet was geconsumeerd (geslachtsdaad).
- Man stond aan het hoofd van het gezin: maritale en vaderlijke macht + macht op
vermogensrechtelijk vlak.
- Huwelijksvermogensrecht was beperkt want: meerderheid was bezig met overleven.
o Kleine hoeveelheid: gebruikten huwelijksctt om familiebanden aan te sterken +
vermogens uit te breiden.
§2. Negentiende eeuw tot eerste helft twintigste eeuw
Code civil 1804: huwelijk = burgerlijke instelling.
- Was niet wettelijk verplicht MAAR was de facto ogv maatschappelijke druk.
o Buitenechtelijke relaties w niet erkent dr huwelijksrecht.
o Buitenhuwelijkse kinderen hadden nauwelijks rechten (onwettige kinderen).
o Echtscheiding enkel onder beperkte voorwaarden.
o Homohuwelijk kon niet.
De vrouw werd door huwelijk handelingsonbekwaam. huwVermR was mannelijke aangelegenheid.
1
,§3. Ontwikkeling vanaf tweede helft twintigste eeuw
A. Inleiding
Na WOII: ingrijpende maatschappelijke veranderingen veranderingen die invloed hebben op: huwelijk,
relaties, ouderschap en gezinsvorming.
B. Het huwelijk tussen man en vrouw: hoeksteen van het gezin?
Vanaf 1970:
- Daling van nieuwe huwelijken stijging van echtscheidingen ongehuwd samenwonende
neemt toe.
o Zorgt voor een sterk wettelijk geregeld samenwoningsrecht.
o Wettelijke samenwoning is ingevoerd in 1998.
o Feitelijke samenwoning is nog steeds puur feitelijk.
De sitgmatisering van buitenhuwelijkse kinderen verdwijnt + holebi’s krijgen gelijke rechten.
Wetgeving w aangepast aan de maatschappelijke ontwikkelingen:
- Kinderen krijgen gelijke rechten
- Echtscheidingsprocedure w versoepeld
- Wettelijke samenwoning w geregeld
- Holebi’s-Huwelijken
- Adoptie door zelfde geslacht mogelijk
- Meemmoederschap krijgt een regeling analoog aan die van het vaderschap
C. Emancipatie van vrouwen en veranderde rolpatronen in gezin
Vrouwen gaan werken: worden zo meer autonoom en economisch onafhankelijk
vrouw was nog tot in 1976 onbevoegd om de gemeenschap te verbinden
daarna gelijkwaardige partners binnen huwelijk: openbare orde. Indien niet gerespecteerd:
huwelijkscontract = nietig.
gezamelijke uitoefening van ouderlijk gezag + patrilineare naamsoverddracht aan kinderen waarvan de
afstamming tegelijk van vader en van moederszijde vaststaat w afgeschaft in 2014.
D. Kinderen als de kern van het gezin
Zijn nu een volwaardige persoon met inspraak (bescherming tot meerderjarige leeftijd) dmv
Internationaal Verdrag betreffende de Rechten van het Kind (IVKR) en de Grondwet.
E. Impct van medisch begeleide voortplanting op afstamming en ouderschap
Dit leidt tot fragmentering vn het voortplantingsproces waarbij vaak derden (donor, draagmoeder) bij
betrokken zijn.
Juridische ouders zijn niet noodzakelijk genetische of biologische ouders
Nu ook voortplanting mogelijkj voor alleenstaande koppels (drastisch toegenomen) en holebi koppels.
- Draagmoederschap is niet wettelijk geregeld.
- Anonimiteit van donoren staat onder druk.
- Vraag of 2 ouders max niet achterhaald is.
F. Nadruk op de autonomie van het individu en zijn recht op zelfbepaling
2
,Verschillende wetten die ingrijpen in het begin en einde van het leven: de abortuswet ’19, de
euthanasiewet 2002, de wet medisch begeleide voortplanting 2007.
Interne en externe tendens in het huwelijksvermogensrecht:
- Interne: vroeger maakte men een huwelijksconract die onveranderlijk was. In 1976 werd deze
onder strikte controle van de rechter & formaliteiten aanpasbaar, waarna er in 1998 een
versoepeling kwam en rechtelijke goedkeuring werd afgeschaft. Het huwelijk wordt hier eerder
gebruikt als een bescherming van de langstlevende echtgenoot omtrent GV.
- Externe: vroeger geen wettelijke regeling omtrent samenwoners. Dit was ongeoorloofd en strijdig
met de OO. Maar naarmate meer mensen gingen samenwonen steeg de behoefte voor een
minimale regeling van persoonsrechtelijke en vermogensrechtelijek rechten. Dit is niet verplicht
volgens art. 8 en 12 EVRM en de GW. Ingevoerd bij wet van 23 nov 1998 ‘wettelijke
samenwoning’.
o Art. 1475-1479 oud BW
Feitelijke samenwoning:
- Samenwoning die louter berust op de feitelijke realiteit dat 2 personen onder 1 dak leven, een
gezamelijke huishouding voeren en een duurzame levensgemeenschap hebben opgebouwd.
o Geregeld door het gemeen verbintenissen- en vermogensrecht.
G. Toenemende internationale mobiliteit van individuen en families
Door de groeiende internationale mobiliteit van personen moet het familie&personenR w toegepast in
grensoverschreidende situaties. Net zoals rechtsvergelijking: in vele gevallen moet het nationaal R
overeenstemmen met het buitenlands R.
3 grote functionele vragen:
1. Wat als echtgenoten niets hebben geregeld?
a. Default regime of aanvullend gemeen recht (secundair recht: wettelijk stelsel).
2. Kunnen wij een regeling treffen?
a. Ja: contractvrijheid via huwelijkscontract
3. Waar ligt de grens?
a. Dwingend recht (primair stelsel).
Hoofdstuk 3. Bronnen van het personen-, familie- en relatievermogensrecht
PFR bestaat uit nationaal, internationaal en europees recht.
Afdeling I. Nationale normen
§1. Burgerlijk Wetboek
- Oud BW - Boek I en Boek III titel Vbis: bekijk structuur!
- (nieuw) BW
- Boek 2 Titel 3. Relatievermogensrecht (1/7/2022)
- Boek 4 Nalatenschappen, Schenkingen, Testamenten (1/7/2022)
§2. Gerechterlijk Wetboek
- Ger.W.
- Bevoegde rechtbank
- Rechtspleging
3
, - Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen
- Voor 1 september 2014: versnippering
- Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
Vanaf 2014: 1 gespecialiseerde familie- en jeugdrechtbank:
- Familierechtbank (art. 572bis Ger.W.)
o Geschillen feitelijk samenwonenden?
o GwH 19 jan.2017: geen schending 10-11 Gw.
- Jeugdrechtbank: jeugdbeschermingsmaatregelen
o en maatregelen inzake ouderlijk gezag die samenhangen met bevolen
jeugdbeschermingsmaatregel
- Vrederechter (art. 594 Ger.W.)
- Ger.W.: Familierechtbank: bemiddeling en minnelijke oplossing van conflicten
- Kamer voor minnelijke schikking
- Griffier moet partijen informeren
- Persoonlijke verschijning
§3. Specifieke wetten en decreten
Bepaalde materies zijn buiten het BW geregeld.
Bv: decreet van 3 juli 2015 inzake binnenladse adoptie van kinderen en het decreet van 12 juli 2013
betreffende de integrale jeugdhulp.
§4. Grondwet
- toetsing aan art. 10-11, 22 en 22bis Gw
Afdeling II. Internationale normen
§1. Overzicht
Internationaal
• Verdragen:
• Mensenrechtenverdragen: o.a. EVRM, Kinderrechtenverdrag (IVRK)
• Specifieke materies
• Unierecht
§2. Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
EVRM: art. 8, 12, 14
- Art. 8 EVRM:
- Convergentie: famR is nog steeds een nationaal recht en sterk gebonden met de cultuur
en tradities van een bepaald land.
- Notie gezins- en privéleven: er is een nauwe persoonlijke nodig om van een gezinsleven
te kunnen spreken. De notie omvat: het recht van een persoom om: zijn afkomst te
kennen, toegant tot in-vitrofertilisatie, als man vaderschap te laten vaststellen of
betwisten
- Negatieve en positieve verplichting
- Negatief: lidstaten meoten zich onthouden van inbreuken op het privé- en
gezinsleven
4
Hoofdstuk 1. Situering
Personenrecht
- Statuut van de persoon + rechtspositie in de maatschappij.
Familierecht
- Privaatrechtelijke verhouding russen partners, ouders en kinderen en hun verwanten.
Vermogensrecht
- Vermogensrechtelijke gevolgen van het huwelijk w niet beheerst door de lex generalis van het
gemene verbintenissen- en overeenkomstenrecht, maar door een lex specialis:
huwelijksvermogensrecht. (indien deze niets heeft geregeld geldt lex generalis)
Hoofdstuk 2. Ontwikkeling en actuele tendensen
Afdeling I. Familie- en Relatievermogensrecht als spiegel van maatschappelijke waarden
Familierecht regelt de verhoudingen tussen ouder en kind, tussen echtgenoten en samenwonende
partners (+ financiële vermogen & verhoudingen) en tussen andere verwanten.
Verleden:
- Traditionele huwelijk tussen man en vrouw als norm te stellen.
Heden:
- Mensen zijn vrij om hun persoonlijke leven en gezinsleven in te richten op die manier die zijn
graag hebben = vrijheid.
Grenzen aan die vrijheid:
- Buitengrenzen: belangen en rechten van anderen (relaties met dwang, kinderen beschermd door
de OH).
Afdeling II. Ontwikkelingen
§1. Ancien Régime
Huwelijk = grondslag vd familie/ basiskern was het gezin.
- Echtscheiding was verboden tenzij het huwelijk niet was geconsumeerd (geslachtsdaad).
- Man stond aan het hoofd van het gezin: maritale en vaderlijke macht + macht op
vermogensrechtelijk vlak.
- Huwelijksvermogensrecht was beperkt want: meerderheid was bezig met overleven.
o Kleine hoeveelheid: gebruikten huwelijksctt om familiebanden aan te sterken +
vermogens uit te breiden.
§2. Negentiende eeuw tot eerste helft twintigste eeuw
Code civil 1804: huwelijk = burgerlijke instelling.
- Was niet wettelijk verplicht MAAR was de facto ogv maatschappelijke druk.
o Buitenechtelijke relaties w niet erkent dr huwelijksrecht.
o Buitenhuwelijkse kinderen hadden nauwelijks rechten (onwettige kinderen).
o Echtscheiding enkel onder beperkte voorwaarden.
o Homohuwelijk kon niet.
De vrouw werd door huwelijk handelingsonbekwaam. huwVermR was mannelijke aangelegenheid.
1
,§3. Ontwikkeling vanaf tweede helft twintigste eeuw
A. Inleiding
Na WOII: ingrijpende maatschappelijke veranderingen veranderingen die invloed hebben op: huwelijk,
relaties, ouderschap en gezinsvorming.
B. Het huwelijk tussen man en vrouw: hoeksteen van het gezin?
Vanaf 1970:
- Daling van nieuwe huwelijken stijging van echtscheidingen ongehuwd samenwonende
neemt toe.
o Zorgt voor een sterk wettelijk geregeld samenwoningsrecht.
o Wettelijke samenwoning is ingevoerd in 1998.
o Feitelijke samenwoning is nog steeds puur feitelijk.
De sitgmatisering van buitenhuwelijkse kinderen verdwijnt + holebi’s krijgen gelijke rechten.
Wetgeving w aangepast aan de maatschappelijke ontwikkelingen:
- Kinderen krijgen gelijke rechten
- Echtscheidingsprocedure w versoepeld
- Wettelijke samenwoning w geregeld
- Holebi’s-Huwelijken
- Adoptie door zelfde geslacht mogelijk
- Meemmoederschap krijgt een regeling analoog aan die van het vaderschap
C. Emancipatie van vrouwen en veranderde rolpatronen in gezin
Vrouwen gaan werken: worden zo meer autonoom en economisch onafhankelijk
vrouw was nog tot in 1976 onbevoegd om de gemeenschap te verbinden
daarna gelijkwaardige partners binnen huwelijk: openbare orde. Indien niet gerespecteerd:
huwelijkscontract = nietig.
gezamelijke uitoefening van ouderlijk gezag + patrilineare naamsoverddracht aan kinderen waarvan de
afstamming tegelijk van vader en van moederszijde vaststaat w afgeschaft in 2014.
D. Kinderen als de kern van het gezin
Zijn nu een volwaardige persoon met inspraak (bescherming tot meerderjarige leeftijd) dmv
Internationaal Verdrag betreffende de Rechten van het Kind (IVKR) en de Grondwet.
E. Impct van medisch begeleide voortplanting op afstamming en ouderschap
Dit leidt tot fragmentering vn het voortplantingsproces waarbij vaak derden (donor, draagmoeder) bij
betrokken zijn.
Juridische ouders zijn niet noodzakelijk genetische of biologische ouders
Nu ook voortplanting mogelijkj voor alleenstaande koppels (drastisch toegenomen) en holebi koppels.
- Draagmoederschap is niet wettelijk geregeld.
- Anonimiteit van donoren staat onder druk.
- Vraag of 2 ouders max niet achterhaald is.
F. Nadruk op de autonomie van het individu en zijn recht op zelfbepaling
2
,Verschillende wetten die ingrijpen in het begin en einde van het leven: de abortuswet ’19, de
euthanasiewet 2002, de wet medisch begeleide voortplanting 2007.
Interne en externe tendens in het huwelijksvermogensrecht:
- Interne: vroeger maakte men een huwelijksconract die onveranderlijk was. In 1976 werd deze
onder strikte controle van de rechter & formaliteiten aanpasbaar, waarna er in 1998 een
versoepeling kwam en rechtelijke goedkeuring werd afgeschaft. Het huwelijk wordt hier eerder
gebruikt als een bescherming van de langstlevende echtgenoot omtrent GV.
- Externe: vroeger geen wettelijke regeling omtrent samenwoners. Dit was ongeoorloofd en strijdig
met de OO. Maar naarmate meer mensen gingen samenwonen steeg de behoefte voor een
minimale regeling van persoonsrechtelijke en vermogensrechtelijek rechten. Dit is niet verplicht
volgens art. 8 en 12 EVRM en de GW. Ingevoerd bij wet van 23 nov 1998 ‘wettelijke
samenwoning’.
o Art. 1475-1479 oud BW
Feitelijke samenwoning:
- Samenwoning die louter berust op de feitelijke realiteit dat 2 personen onder 1 dak leven, een
gezamelijke huishouding voeren en een duurzame levensgemeenschap hebben opgebouwd.
o Geregeld door het gemeen verbintenissen- en vermogensrecht.
G. Toenemende internationale mobiliteit van individuen en families
Door de groeiende internationale mobiliteit van personen moet het familie&personenR w toegepast in
grensoverschreidende situaties. Net zoals rechtsvergelijking: in vele gevallen moet het nationaal R
overeenstemmen met het buitenlands R.
3 grote functionele vragen:
1. Wat als echtgenoten niets hebben geregeld?
a. Default regime of aanvullend gemeen recht (secundair recht: wettelijk stelsel).
2. Kunnen wij een regeling treffen?
a. Ja: contractvrijheid via huwelijkscontract
3. Waar ligt de grens?
a. Dwingend recht (primair stelsel).
Hoofdstuk 3. Bronnen van het personen-, familie- en relatievermogensrecht
PFR bestaat uit nationaal, internationaal en europees recht.
Afdeling I. Nationale normen
§1. Burgerlijk Wetboek
- Oud BW - Boek I en Boek III titel Vbis: bekijk structuur!
- (nieuw) BW
- Boek 2 Titel 3. Relatievermogensrecht (1/7/2022)
- Boek 4 Nalatenschappen, Schenkingen, Testamenten (1/7/2022)
§2. Gerechterlijk Wetboek
- Ger.W.
- Bevoegde rechtbank
- Rechtspleging
3
, - Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen
- Voor 1 september 2014: versnippering
- Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
Vanaf 2014: 1 gespecialiseerde familie- en jeugdrechtbank:
- Familierechtbank (art. 572bis Ger.W.)
o Geschillen feitelijk samenwonenden?
o GwH 19 jan.2017: geen schending 10-11 Gw.
- Jeugdrechtbank: jeugdbeschermingsmaatregelen
o en maatregelen inzake ouderlijk gezag die samenhangen met bevolen
jeugdbeschermingsmaatregel
- Vrederechter (art. 594 Ger.W.)
- Ger.W.: Familierechtbank: bemiddeling en minnelijke oplossing van conflicten
- Kamer voor minnelijke schikking
- Griffier moet partijen informeren
- Persoonlijke verschijning
§3. Specifieke wetten en decreten
Bepaalde materies zijn buiten het BW geregeld.
Bv: decreet van 3 juli 2015 inzake binnenladse adoptie van kinderen en het decreet van 12 juli 2013
betreffende de integrale jeugdhulp.
§4. Grondwet
- toetsing aan art. 10-11, 22 en 22bis Gw
Afdeling II. Internationale normen
§1. Overzicht
Internationaal
• Verdragen:
• Mensenrechtenverdragen: o.a. EVRM, Kinderrechtenverdrag (IVRK)
• Specifieke materies
• Unierecht
§2. Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
EVRM: art. 8, 12, 14
- Art. 8 EVRM:
- Convergentie: famR is nog steeds een nationaal recht en sterk gebonden met de cultuur
en tradities van een bepaald land.
- Notie gezins- en privéleven: er is een nauwe persoonlijke nodig om van een gezinsleven
te kunnen spreken. De notie omvat: het recht van een persoom om: zijn afkomst te
kennen, toegant tot in-vitrofertilisatie, als man vaderschap te laten vaststellen of
betwisten
- Negatieve en positieve verplichting
- Negatief: lidstaten meoten zich onthouden van inbreuken op het privé- en
gezinsleven
4
