Sociologie 2
Hoofdstuk 1
2 mensbeelden, 3 maatschappijbeelden en 4 vragen
Inleiding Conflictmodel
Sociologie: studie van sociale feiten, Thomas Hobbes
terugkerende patronen van denken, doen en
voelen • Zijn denken en leven is getekend door
burgeroorlogen (conflict protestants vs katholiek)
3 filosofische vragen: • Mensen keren zich tegen elkaar
• Mensbeeld • ‘Homo homini lupus’: de mens is een wolf
à Waarom gaan mensen interac.es met elkaar voor andere mensen
aan? Waarom gaan mensen rela.es met elkaar aan? • Mensen streven alCjd naar hun eigen
Waarom zijn wij sociale wezens?
belang na en strijden om de schaarse
middelen
• Maatschappijbeeld
à Is individuele vrijheid mogelijk of zijn wij als
• Eeuwige oorlog van allen tegen allen
individuen beperkt in wat we kunnen en mogen
doen?
Homo Economicus (De economische
• Wetenschapsopva<ng
à Kan de mens de wereld buiten zich kennen?
mens).
Deze vragen liggen aan de basis van John Stuart Mill
sociologische analyse. Ze worden niet alCjd
uitdrukkelijk gezegd door sociologen, maar • Verhogen van eigen welzijn =
worden als vanzelfsprekend gezien weloverwogen manier van
beslissingen nemen
• Centraal: nastreven van plezier maar wil zo
2 Mensbeelden weinig mogelijk doen voor dat plezier
• Conflictmodel: • Zoveel mogelijk voordeel/winst halen en
o Menselijke relaCes = compeCCe en zo weinig mogelijk inspanningen leveren
strijd • Vliegensvlug beslissingsproces waar
o De ander moet je wantrouwen kostenberekening wordt gemaakt
o Hopen er iets uit te halen of er iets
mee te bereiken, nooit iets voor niets
o Verandering is normaal, stabiliteit is Komt voor in romans: ‘The lord of the Flies’
uitzonderlijk • Ontstaan van fracCes en groepjes die
vechten om erkenning, spanningen
• Consensusmodel: • Een aantal jongens zijn vermoord door de
o Spontane vormen van samenwerken andere
o Samenwerken levert voordelen op
o Stabiliteit is normaal, verandering is Komt ook voor in televisieprogramma’s: The
uitzonderlijk Hunger games, De verraders, ExpediCe
Robinson, De Mol, Big Brother, …
,Sociologie 2
Consensusmodel Gesellschaft
Jean-Jacques Rousseau Mensen trekken naar de grote steden
De maatschappij die in de steden ontstaat
• Mensen zijn van nature sociale wezens en is anders dan die in een gemeinschaX
zijn daarom gericht op samenwerking
• Hij gelooX in aangeboren goedheid van de De mensen kennen elkaar niet meer in de
mens en door de maatschappij wordt steden. Ze komen elkaar tegen, zeggen elkaar
aangezet om het kwade te doen goede dag (in het beste geval), komen elkaar
• Natuurlijke goedheid leidt tot een eens tegen maar contacten zijn
harmonieuze samenleving waarin oppervlakkeriger
gedeelde waarden ontstaan
• Gemeenschappelijke wil, eigen belangen Een combinaCe van verschillende streken,
op te geven of uit te stellen als dit het verschillende godsdiensten, …. Er is geen
algemeen belang ten goede komt gemeenschappelijk wereldbeeld
Het idee van het algemeen belang is weg,
hierdoor wordt er meer en meer gefocust op
Gemeinschaft vs Gesellschaft het belang van eigen individu. Vaak een
raConele en zakelijke houding
Ferdinand Tönnies
Een verschil tussen de vroegere maatschappij
Mechanische vs Organische
en de maatschappij waarin Tönnies leefde solidariteit
Gemeinschaft Emile Durkheim
Vooral de maatschappij uit het Een gelijkaardige opva<ng
verleden Waarin verschilt de maatschappij
De tradiConele dorpssfeer, uitzonderlijk dat Overgang van mechanische naar organische
mensen in grote steden gingen leven solidariteit à ontstaan anomie
à leefden op het pla>eland, kenden elkaar persoonlijk, • Tijdelijke toestand van zinloosheid door
wisten wat ze aan elkaar hadden, … het wegvallen van tradiConele verbanden
• Tijdelijk, want leidt tot nieuwe vorm van
Overheersen van solidariteit en solidariteit
opofferingsgezindheid. Er ontstaat een soort • Tijdelijk kan een heel lange periode
van eensgezindheid innemen
Binnen een bepaald gebied overheerst
meestal 1 bepaalde godsdienst
à Noordelijk Duitsland: Protestants Voormoderne samenleving.
à Zuidelijk Duitsland: Katholiek
Vroeger een gedeelde kijk op hoe de wereld in
Grote samenhang in de gemeinschaXen elkaar zat, gelijke kijk op de wereld, weinig
omdat de mensen hetzelfde gedacht hadden discussie
à Als wij als gemeenschap het goed hebben dan heeG Geringe funcConele differenCaCe: Ze konden
iedereen het goed en boeien die individuele belangen
zichzelf onderhouden
niet echt
à Mensen wisten hoe ze een brood moesten bakken,
welke zaden moet je planten in welke periode, hoe moet
je een land bewerken, … Ze konden alles wat nodig was
om zichzelf te onderhouden
, Sociologie 2
Moderne samenleving. Moderne verdediger consensusmodel.
Nu steeds meer gespecialiseerde funcCes Rutger Bregman
Tegenwoordig weten mensen niet meer hoe ze
het moeten doen of hebben er geen Cjd voor In zijn boek ‘De meeste mensen deugen’ stelt
Toenemende funcConele differenCaCe: we zijn het boek ‘The lord of the Flies’ in vraag. ‘The
a`ankelijk van elkaar om alles voor elkaar te lord of the Flies’ was geen waargebeurd
krijgen, veel meer specialisaCe verhaal
à We zijn aIankelijk van een bakker voor brood maar
de bakker is aIankelijk van de slager voor zijn vlees, de Bregman is op zoek gegaan naar een
slager is aIankelijk van leraren voor het opleiden van
zijn/haar kinderen, … waargebeurd verhaal en vond 1 voorbeeld
• Ze ontwikkelden een eigen ‘systeem’
Er zijn allerlei nieuwe taken, beroepen, • Ruzie maken mag maar je moet naar de
ambachten, … andere kant van het eiland en komt pas
We zijn a`ankelijk van anderen, niemand is binnen 4u terug
nog in staat om alle behoeXen in te vullen • Ze vinden een manier om samen te leven
en na 1,5 jaar worden ze gered
Voormoderne Moderne Het is een vreedzame, samenwerkende
samenleving samenleving maatschappij. Alles behalve wat beweerd
• Geringe • Verdergaande wordt in ‘The lord of the Flies’
funcConele funcConele
differenCaCe differenCaCe
• Grote samenhang • SpecialisaCe Het consensusmodel:
op basis van • A`ankelijkheid Komt voor in het boek ‘Utopia’, televisieseries
gedeeld visie • Organische zoals ‘arcadia’, sitcoms zoals ‘Parks and
(religie) solidariteit RecreaCon’ en ‘The Good Place’, …
• Mechanische
solidariteit Maar ook in reality televisie zoals ‘Bake off’,
hier overheerst de samenwerking omdat ze
Anomie. zelf niemand moeten nomineren of
wegstemmen
Anomie is een gevoel van normloosheid of
zinloosheid van het bestaan als gevolg van het Enkele bedenkingen
wegvallen van tradiCes
Snelle veranderingen zorgen ervoor dat er niet De tegenstelling is genuanceerder in de
voldoende Cjd heeX om nieuwe waarden en werkelijkheid. De 2 beschreven modellen zijn
normen te ontwikkelen de extremen en zullen nauwelijks voorkomen
in zuivere vorm
Func;onele differen;a;e. George Homans
Het proces waarbij verschillende funcCes die Sociale interacCes kan je het beste vergelijken
vroeger door 1 sociale insCtuCe werden met het ruilen van handelingen tussen de 2
verricht, verspreid worden over verschillende Dit zal pas plaatsvinden als er sprake is van
sociale insCtuCes à specialisaCe een tegemoetkoming aan
behoeXebevrediging. Vanaf het moment dat
het niet meer voordelig zou zijn dan stopt de
interacCe
à Sluit aan bij de homo economicus
Hoofdstuk 1
2 mensbeelden, 3 maatschappijbeelden en 4 vragen
Inleiding Conflictmodel
Sociologie: studie van sociale feiten, Thomas Hobbes
terugkerende patronen van denken, doen en
voelen • Zijn denken en leven is getekend door
burgeroorlogen (conflict protestants vs katholiek)
3 filosofische vragen: • Mensen keren zich tegen elkaar
• Mensbeeld • ‘Homo homini lupus’: de mens is een wolf
à Waarom gaan mensen interac.es met elkaar voor andere mensen
aan? Waarom gaan mensen rela.es met elkaar aan? • Mensen streven alCjd naar hun eigen
Waarom zijn wij sociale wezens?
belang na en strijden om de schaarse
middelen
• Maatschappijbeeld
à Is individuele vrijheid mogelijk of zijn wij als
• Eeuwige oorlog van allen tegen allen
individuen beperkt in wat we kunnen en mogen
doen?
Homo Economicus (De economische
• Wetenschapsopva<ng
à Kan de mens de wereld buiten zich kennen?
mens).
Deze vragen liggen aan de basis van John Stuart Mill
sociologische analyse. Ze worden niet alCjd
uitdrukkelijk gezegd door sociologen, maar • Verhogen van eigen welzijn =
worden als vanzelfsprekend gezien weloverwogen manier van
beslissingen nemen
• Centraal: nastreven van plezier maar wil zo
2 Mensbeelden weinig mogelijk doen voor dat plezier
• Conflictmodel: • Zoveel mogelijk voordeel/winst halen en
o Menselijke relaCes = compeCCe en zo weinig mogelijk inspanningen leveren
strijd • Vliegensvlug beslissingsproces waar
o De ander moet je wantrouwen kostenberekening wordt gemaakt
o Hopen er iets uit te halen of er iets
mee te bereiken, nooit iets voor niets
o Verandering is normaal, stabiliteit is Komt voor in romans: ‘The lord of the Flies’
uitzonderlijk • Ontstaan van fracCes en groepjes die
vechten om erkenning, spanningen
• Consensusmodel: • Een aantal jongens zijn vermoord door de
o Spontane vormen van samenwerken andere
o Samenwerken levert voordelen op
o Stabiliteit is normaal, verandering is Komt ook voor in televisieprogramma’s: The
uitzonderlijk Hunger games, De verraders, ExpediCe
Robinson, De Mol, Big Brother, …
,Sociologie 2
Consensusmodel Gesellschaft
Jean-Jacques Rousseau Mensen trekken naar de grote steden
De maatschappij die in de steden ontstaat
• Mensen zijn van nature sociale wezens en is anders dan die in een gemeinschaX
zijn daarom gericht op samenwerking
• Hij gelooX in aangeboren goedheid van de De mensen kennen elkaar niet meer in de
mens en door de maatschappij wordt steden. Ze komen elkaar tegen, zeggen elkaar
aangezet om het kwade te doen goede dag (in het beste geval), komen elkaar
• Natuurlijke goedheid leidt tot een eens tegen maar contacten zijn
harmonieuze samenleving waarin oppervlakkeriger
gedeelde waarden ontstaan
• Gemeenschappelijke wil, eigen belangen Een combinaCe van verschillende streken,
op te geven of uit te stellen als dit het verschillende godsdiensten, …. Er is geen
algemeen belang ten goede komt gemeenschappelijk wereldbeeld
Het idee van het algemeen belang is weg,
hierdoor wordt er meer en meer gefocust op
Gemeinschaft vs Gesellschaft het belang van eigen individu. Vaak een
raConele en zakelijke houding
Ferdinand Tönnies
Een verschil tussen de vroegere maatschappij
Mechanische vs Organische
en de maatschappij waarin Tönnies leefde solidariteit
Gemeinschaft Emile Durkheim
Vooral de maatschappij uit het Een gelijkaardige opva<ng
verleden Waarin verschilt de maatschappij
De tradiConele dorpssfeer, uitzonderlijk dat Overgang van mechanische naar organische
mensen in grote steden gingen leven solidariteit à ontstaan anomie
à leefden op het pla>eland, kenden elkaar persoonlijk, • Tijdelijke toestand van zinloosheid door
wisten wat ze aan elkaar hadden, … het wegvallen van tradiConele verbanden
• Tijdelijk, want leidt tot nieuwe vorm van
Overheersen van solidariteit en solidariteit
opofferingsgezindheid. Er ontstaat een soort • Tijdelijk kan een heel lange periode
van eensgezindheid innemen
Binnen een bepaald gebied overheerst
meestal 1 bepaalde godsdienst
à Noordelijk Duitsland: Protestants Voormoderne samenleving.
à Zuidelijk Duitsland: Katholiek
Vroeger een gedeelde kijk op hoe de wereld in
Grote samenhang in de gemeinschaXen elkaar zat, gelijke kijk op de wereld, weinig
omdat de mensen hetzelfde gedacht hadden discussie
à Als wij als gemeenschap het goed hebben dan heeG Geringe funcConele differenCaCe: Ze konden
iedereen het goed en boeien die individuele belangen
zichzelf onderhouden
niet echt
à Mensen wisten hoe ze een brood moesten bakken,
welke zaden moet je planten in welke periode, hoe moet
je een land bewerken, … Ze konden alles wat nodig was
om zichzelf te onderhouden
, Sociologie 2
Moderne samenleving. Moderne verdediger consensusmodel.
Nu steeds meer gespecialiseerde funcCes Rutger Bregman
Tegenwoordig weten mensen niet meer hoe ze
het moeten doen of hebben er geen Cjd voor In zijn boek ‘De meeste mensen deugen’ stelt
Toenemende funcConele differenCaCe: we zijn het boek ‘The lord of the Flies’ in vraag. ‘The
a`ankelijk van elkaar om alles voor elkaar te lord of the Flies’ was geen waargebeurd
krijgen, veel meer specialisaCe verhaal
à We zijn aIankelijk van een bakker voor brood maar
de bakker is aIankelijk van de slager voor zijn vlees, de Bregman is op zoek gegaan naar een
slager is aIankelijk van leraren voor het opleiden van
zijn/haar kinderen, … waargebeurd verhaal en vond 1 voorbeeld
• Ze ontwikkelden een eigen ‘systeem’
Er zijn allerlei nieuwe taken, beroepen, • Ruzie maken mag maar je moet naar de
ambachten, … andere kant van het eiland en komt pas
We zijn a`ankelijk van anderen, niemand is binnen 4u terug
nog in staat om alle behoeXen in te vullen • Ze vinden een manier om samen te leven
en na 1,5 jaar worden ze gered
Voormoderne Moderne Het is een vreedzame, samenwerkende
samenleving samenleving maatschappij. Alles behalve wat beweerd
• Geringe • Verdergaande wordt in ‘The lord of the Flies’
funcConele funcConele
differenCaCe differenCaCe
• Grote samenhang • SpecialisaCe Het consensusmodel:
op basis van • A`ankelijkheid Komt voor in het boek ‘Utopia’, televisieseries
gedeeld visie • Organische zoals ‘arcadia’, sitcoms zoals ‘Parks and
(religie) solidariteit RecreaCon’ en ‘The Good Place’, …
• Mechanische
solidariteit Maar ook in reality televisie zoals ‘Bake off’,
hier overheerst de samenwerking omdat ze
Anomie. zelf niemand moeten nomineren of
wegstemmen
Anomie is een gevoel van normloosheid of
zinloosheid van het bestaan als gevolg van het Enkele bedenkingen
wegvallen van tradiCes
Snelle veranderingen zorgen ervoor dat er niet De tegenstelling is genuanceerder in de
voldoende Cjd heeX om nieuwe waarden en werkelijkheid. De 2 beschreven modellen zijn
normen te ontwikkelen de extremen en zullen nauwelijks voorkomen
in zuivere vorm
Func;onele differen;a;e. George Homans
Het proces waarbij verschillende funcCes die Sociale interacCes kan je het beste vergelijken
vroeger door 1 sociale insCtuCe werden met het ruilen van handelingen tussen de 2
verricht, verspreid worden over verschillende Dit zal pas plaatsvinden als er sprake is van
sociale insCtuCes à specialisaCe een tegemoetkoming aan
behoeXebevrediging. Vanaf het moment dat
het niet meer voordelig zou zijn dan stopt de
interacCe
à Sluit aan bij de homo economicus
