Studievragen Week 1 7 september 2026
Weijers (2020) – Hoofdstuk 1 Jeugdcriminaliteit: wetenschap, media en politiek
Hoewel er al een aantal jaren een dalende trend zichtbaar is in jeugdcriminaliteit,
kan de media toch een gevoel van urgentie creëren. Welke biases zijn hierin zichtbaar?
Ondanks dat jeugdcriminaliteit feitelijk afneemt, blijft de media-aandacht gelijk of stijgt deze
zelfs. In de media heeft hierin specifieke biases. Als eerst is er namelijk overmatig veel
aandacht voor zware delicten zoals geweld en straatroof, terwijl juist deze delicten fors zijn
afgenomen. Daarnaast is er ook bias rondom de Marokkaanse jeugd en de ‘straatterreur’.
Leg uit wat er bedoeld wordt met de ‘prestatie paradox’.
De prestatie paradox houdt in dat hoe beter de politie haar werk doet, hoe meer criminaliteit
er in de statistieken lijkt te zijn. Dus wanneer de politie actiever opspoort of wanneer de
meldingsbereidheid en de bereidheid tot het opmaken van proces-verbaal toenemen, stijgen de
geregistreerde cijfers. Dit kan een beeld wekken dat de criminaliteit toeneemt, terwijl dat niet
het geval is.
Leg de notie ‘veilige plaats’ uit.
Een ‘veilige plaats’ verwijst naar de noodzaak van continuïteit op minstens één levensdomein
(zoals een goede band met een ouder, steun op school of een hechte vriendschap. Deze
stabiele factor is noodzakelijk om als kind gezond door een opstapeling van ingrijpende
levensveranderingen en risicofactoren heen te kunnen groeien.
Weijers (2020) – Hoofdstuk 3 Ontwikkeling in jeugdcriminaliteit in het begin van de
eenentwintigste eeuw
Om de ontwikkeling van jeugdcriminaliteit beter in kaart te brengen wordt vaak een
combinatie van verschillende bronnen gebruikt. In dit hoofdstuk wordt gesproken over
zowel zelfrapportage als politie- en justitiestatistieken. Wat zijn beperkingen van het
gebruik van deze bronnen?
Zelfrapportage: Dit type onderzoek is het minst betrouwbaar vanwege het risico op onder- of
overrapportage door jongeren zelf. Bovendien heeft zelfrapportage voornamelijk betrekking
op een beperkt aantal veelvoorkomende, lichtere delictstypen.
Politie- en justitiestatistieken: Deze cijfers brengen slechts een deel van de werkelijke
criminaliteit in beeld. Het ‘dark number’ (onbekende delicten) blijft hoog. Ze zijn sterk
,afhankelijk van de meldingsbereidheid van slachtoffers en veranderende beleidsprioriteiten.
Daarnaast vindt er filtering plaats doordat zaken worden geseponeerd wegens gebrek aan
bewijs of om beleidsredenen, en hebben straatcriminaliteit, geweld en allochtone jongeren een
hogere kans om in de politieregistratie te belanden.
Er wordt een aantal veel genoemde verklaringen voor gedaalde (jeugd)criminaliteit
gegeven. Wat is de conclusie van de auteurs?
De auteurs concluderen dat voor de veelgenoemde verklaringen (zoals meer politie,
toegenomen beveiliging of welvaart) niet hard te maken is dat zij zelfstandig een verklaring
bieden. De daling is niet toe te schrijven aan één enkele factor, maar aan een samenspel van
meerdere factoren. Er is tot op heden onvoldoende hard wetenschappelijk bewijs voor de
exacte oorzaken van de daling.
Hendriks et al. (2020) – Hoofdstuk 2 Forensische Orthopedagogiek: een juridisch kader
Noem een reden waarom participatie van jongeren in het jeugdhulptraject essentieel
is.
Inspraak en participatie van jeugdige is essentieel omdat het een positieve invloed heeft op het
zelfvertrouwen en de ontwikkeling van autonomie.
Het gedwongen opgenomen worden in een residentiële instelling moet ingezet worden
als een ultimum remedium. Wat wordt hiermee bedoeld?
Hiermee wordt bedoeld dat het gedwongen opnemen van een jongere in een residentiële
instelling uitsluitend als uiterste redmiddel/laatste optie mag worden ingezet. Er moet altijd
eerst gekeken worden of de jeugdige bij andere familieleden terechtkan, vervolgens of een
vervangend gezin (zoals pleegzorg) een mogelijkheid is, en pas als allerlaatste optie wordt
gekeken naar een residentiële instelling.
Wat zijn de conclusies van de eerste evaluatie van de Jeugdwet (Friele et al., 2018)?
De jeugdwet is op 1 januari 2015 ingevoerd, waarbij de verantwoordelijkheid voor de
jeugdzorg, jeugdbescherming en jeugdreclassering is overgeheveld naar de gemeenten.
Beschrijf het verschil tussen het civielrechtelijke en strafrechtelijke kader.
Civielrechtelijk kader: Geregeld in het Burgerlijk Wetboek en de Jeugdwet, gericht op de
bescherming van de minderjarige bij ernstige bedreigingen in de opvoed- en opgroeisituatie.
Een gecertificeerde instelling kan hiertoe maatregelen verzoeken zoals een
,ondertoezichtstelling (OTS) of uithuisplaatsing (UHP).
Strafrechtelijk kader: Richt zich op minderjarigen (vanaf 12 jaar) die verdacht worden van
of veroordeeld zijn voor een strafbaar feit. Strafrechtelijke sancties of maatregelen (zoals
plaatsing in een Justitiële Jeugdinrichting) worden door de strafrechter opgelegd.
Hendriks et al. (2020) – Hoofdstuk 29 Geschiedenis van de residentiële jeugdhulp?
Wat is residentiële jeugdhulp en welk doel dient het?
Residentiële jeugdhulp is een vorm van jeugdhulp waarbij jongeren dag en nacht buiten hun
eigen leefomgeving verblijven. Het doel is het bieden van veiligheid en het toewerken naar
zelfstandigheid of terugkeer naar huis, zodat de jongere weer volwaardig kan deelnemen aan
de maatschappij.
Wat is JeugdzorgPlus en waarom werd deze vorm van residentiële jeugdzorg in het
leven geroepen?
JeugdzorgPlus is een intensieve gesloten vorm van residentiële jeugdhulp (opgericht in
2008) voor jongeren met ernstige (externaliserende) problematiek die via een civielrechtelijke
maatregel uit huis worden geplaatst. Voor het ontstaan van JeugdzorgPlus werden
civielrechtelijk geplaatste jongeren opgevangen binnen de infrastructuur van Justitiële
Jeugdinrichtingen (JJI’s) samen met strafrechtelijk vervolgde jongeren. Vanwege grote kritiek
hierop werd JeugdzorgPlus in het leven geroepen. Sinds 2008 is het wettelijk verboden om
civielrechtelijk en strafrechtelijk geplaatste jongeren samen te plaatsen.
De residentiële jeugdzorg is sinds het ontstaan in 1491 (het eerste weeshuis werd
gevestigd) constant in beweging, hoe komt dit?
- Van de oprichting van het eerste weeshuis (1491) naar wettelijke kaders zoals de
Kinderwetten (1905) en naoorlogse professionalisering met overheidsfinanciering en
landelijke gewaarborgde diploma’s.
- De overgang van een autoritair en repressief model naar een beschermingsmodel, waarin de
jongere centraal kwam te staan en als slachtoffer van omstandigheden werd gezien.
- In 1965 werd wettelijk vastgelegd dat zorg georganiseerd moest worden op basis van
behandeling in plaats van levensbeschouwing. In de jaren ’80 leidde herstructurering tot
kleinschaligere opvang en meer nadruk op pleegzorg en ambulante hulp.
- Verschuiving van een beschermingsmodel naar een methodisch, vraaggericht en evidence-
, based behandelmodel, gedreven door nieuwe inzichten uit de neurobiologie, psychologie,
pedagogiek en sociologie.
Weijers (2020) – Hoofdstuk 1 Jeugdcriminaliteit: wetenschap, media en politiek
Hoewel er al een aantal jaren een dalende trend zichtbaar is in jeugdcriminaliteit,
kan de media toch een gevoel van urgentie creëren. Welke biases zijn hierin zichtbaar?
Ondanks dat jeugdcriminaliteit feitelijk afneemt, blijft de media-aandacht gelijk of stijgt deze
zelfs. In de media heeft hierin specifieke biases. Als eerst is er namelijk overmatig veel
aandacht voor zware delicten zoals geweld en straatroof, terwijl juist deze delicten fors zijn
afgenomen. Daarnaast is er ook bias rondom de Marokkaanse jeugd en de ‘straatterreur’.
Leg uit wat er bedoeld wordt met de ‘prestatie paradox’.
De prestatie paradox houdt in dat hoe beter de politie haar werk doet, hoe meer criminaliteit
er in de statistieken lijkt te zijn. Dus wanneer de politie actiever opspoort of wanneer de
meldingsbereidheid en de bereidheid tot het opmaken van proces-verbaal toenemen, stijgen de
geregistreerde cijfers. Dit kan een beeld wekken dat de criminaliteit toeneemt, terwijl dat niet
het geval is.
Leg de notie ‘veilige plaats’ uit.
Een ‘veilige plaats’ verwijst naar de noodzaak van continuïteit op minstens één levensdomein
(zoals een goede band met een ouder, steun op school of een hechte vriendschap. Deze
stabiele factor is noodzakelijk om als kind gezond door een opstapeling van ingrijpende
levensveranderingen en risicofactoren heen te kunnen groeien.
Weijers (2020) – Hoofdstuk 3 Ontwikkeling in jeugdcriminaliteit in het begin van de
eenentwintigste eeuw
Om de ontwikkeling van jeugdcriminaliteit beter in kaart te brengen wordt vaak een
combinatie van verschillende bronnen gebruikt. In dit hoofdstuk wordt gesproken over
zowel zelfrapportage als politie- en justitiestatistieken. Wat zijn beperkingen van het
gebruik van deze bronnen?
Zelfrapportage: Dit type onderzoek is het minst betrouwbaar vanwege het risico op onder- of
overrapportage door jongeren zelf. Bovendien heeft zelfrapportage voornamelijk betrekking
op een beperkt aantal veelvoorkomende, lichtere delictstypen.
Politie- en justitiestatistieken: Deze cijfers brengen slechts een deel van de werkelijke
criminaliteit in beeld. Het ‘dark number’ (onbekende delicten) blijft hoog. Ze zijn sterk
,afhankelijk van de meldingsbereidheid van slachtoffers en veranderende beleidsprioriteiten.
Daarnaast vindt er filtering plaats doordat zaken worden geseponeerd wegens gebrek aan
bewijs of om beleidsredenen, en hebben straatcriminaliteit, geweld en allochtone jongeren een
hogere kans om in de politieregistratie te belanden.
Er wordt een aantal veel genoemde verklaringen voor gedaalde (jeugd)criminaliteit
gegeven. Wat is de conclusie van de auteurs?
De auteurs concluderen dat voor de veelgenoemde verklaringen (zoals meer politie,
toegenomen beveiliging of welvaart) niet hard te maken is dat zij zelfstandig een verklaring
bieden. De daling is niet toe te schrijven aan één enkele factor, maar aan een samenspel van
meerdere factoren. Er is tot op heden onvoldoende hard wetenschappelijk bewijs voor de
exacte oorzaken van de daling.
Hendriks et al. (2020) – Hoofdstuk 2 Forensische Orthopedagogiek: een juridisch kader
Noem een reden waarom participatie van jongeren in het jeugdhulptraject essentieel
is.
Inspraak en participatie van jeugdige is essentieel omdat het een positieve invloed heeft op het
zelfvertrouwen en de ontwikkeling van autonomie.
Het gedwongen opgenomen worden in een residentiële instelling moet ingezet worden
als een ultimum remedium. Wat wordt hiermee bedoeld?
Hiermee wordt bedoeld dat het gedwongen opnemen van een jongere in een residentiële
instelling uitsluitend als uiterste redmiddel/laatste optie mag worden ingezet. Er moet altijd
eerst gekeken worden of de jeugdige bij andere familieleden terechtkan, vervolgens of een
vervangend gezin (zoals pleegzorg) een mogelijkheid is, en pas als allerlaatste optie wordt
gekeken naar een residentiële instelling.
Wat zijn de conclusies van de eerste evaluatie van de Jeugdwet (Friele et al., 2018)?
De jeugdwet is op 1 januari 2015 ingevoerd, waarbij de verantwoordelijkheid voor de
jeugdzorg, jeugdbescherming en jeugdreclassering is overgeheveld naar de gemeenten.
Beschrijf het verschil tussen het civielrechtelijke en strafrechtelijke kader.
Civielrechtelijk kader: Geregeld in het Burgerlijk Wetboek en de Jeugdwet, gericht op de
bescherming van de minderjarige bij ernstige bedreigingen in de opvoed- en opgroeisituatie.
Een gecertificeerde instelling kan hiertoe maatregelen verzoeken zoals een
,ondertoezichtstelling (OTS) of uithuisplaatsing (UHP).
Strafrechtelijk kader: Richt zich op minderjarigen (vanaf 12 jaar) die verdacht worden van
of veroordeeld zijn voor een strafbaar feit. Strafrechtelijke sancties of maatregelen (zoals
plaatsing in een Justitiële Jeugdinrichting) worden door de strafrechter opgelegd.
Hendriks et al. (2020) – Hoofdstuk 29 Geschiedenis van de residentiële jeugdhulp?
Wat is residentiële jeugdhulp en welk doel dient het?
Residentiële jeugdhulp is een vorm van jeugdhulp waarbij jongeren dag en nacht buiten hun
eigen leefomgeving verblijven. Het doel is het bieden van veiligheid en het toewerken naar
zelfstandigheid of terugkeer naar huis, zodat de jongere weer volwaardig kan deelnemen aan
de maatschappij.
Wat is JeugdzorgPlus en waarom werd deze vorm van residentiële jeugdzorg in het
leven geroepen?
JeugdzorgPlus is een intensieve gesloten vorm van residentiële jeugdhulp (opgericht in
2008) voor jongeren met ernstige (externaliserende) problematiek die via een civielrechtelijke
maatregel uit huis worden geplaatst. Voor het ontstaan van JeugdzorgPlus werden
civielrechtelijk geplaatste jongeren opgevangen binnen de infrastructuur van Justitiële
Jeugdinrichtingen (JJI’s) samen met strafrechtelijk vervolgde jongeren. Vanwege grote kritiek
hierop werd JeugdzorgPlus in het leven geroepen. Sinds 2008 is het wettelijk verboden om
civielrechtelijk en strafrechtelijk geplaatste jongeren samen te plaatsen.
De residentiële jeugdzorg is sinds het ontstaan in 1491 (het eerste weeshuis werd
gevestigd) constant in beweging, hoe komt dit?
- Van de oprichting van het eerste weeshuis (1491) naar wettelijke kaders zoals de
Kinderwetten (1905) en naoorlogse professionalisering met overheidsfinanciering en
landelijke gewaarborgde diploma’s.
- De overgang van een autoritair en repressief model naar een beschermingsmodel, waarin de
jongere centraal kwam te staan en als slachtoffer van omstandigheden werd gezien.
- In 1965 werd wettelijk vastgelegd dat zorg georganiseerd moest worden op basis van
behandeling in plaats van levensbeschouwing. In de jaren ’80 leidde herstructurering tot
kleinschaligere opvang en meer nadruk op pleegzorg en ambulante hulp.
- Verschuiving van een beschermingsmodel naar een methodisch, vraaggericht en evidence-
, based behandelmodel, gedreven door nieuwe inzichten uit de neurobiologie, psychologie,
pedagogiek en sociologie.
