PSYCHOPATHOLOGIE EN PSYCHIATRIE
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 - DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE 7
1.1 VAN ZOT NAAR ZIEK 7
1.2 MORAL TREATMENT = MORELE BEHANDELING 8
1.3 DIAGNOSTIEK 12
1.4 CLASSIFICATIE 15
1.5 KRITIEK OP MEDISCH MODEL 17
1.6 DIAGNOSTIEK VERBETEREN? 22
1.6.1 SUBTYPERING - DIMENSIONALE BENADERING 22
1.6.2 PRECISIEDIAGNOSTIEK 22
1.7 DSM-5 GOED GEBRUIKEN 23
HOOFDSTUK 2: HET KWETSBAARHEID-STRESSMODEL 24
2.1 ERFELIJKHEID 24
2.2 HERITABILITEIT 24
2.3 POLYGENETISCHE OVERDRACHT 25
2.4 KWETSBAARHEID-STRESSMODEL 26
2.4.1 KWETSBAARHEID 26
2.4.2 STRESS 27
2.5 GEN-OMGEVINGSINTERACTIE 30
HOOFDSTUK 3 – PSYCHOSE (PSYCHOTISHE STOORNISSEN) 33
CASUS JOHN NASH (1928-2015) 33
3.1 WAT IS EEN PSYCHOSE? 33
= BESCHRIJVENDE TERM 🡪 GEEN DIAGNOSE 33
3.1.1 WANEN 34
3.1.2 HALLUCINATIES 36
3.1.3 GEDESORGANISEERDE SPRAAK 39
3.1.4 GEDESORGANISEERD GEDRAG OF ABNORMAAL MOTORISCH GEDRAG 40
3.1.5 NEGATIEVE SYMPTOMEN 40
3.2 PSYCHOSESPECTRUM 40
3.3 SCHIZOFRENIE 41
3.3.1 SYMPTOMEN 43
3.3.1.1 Positieve symptomen 43
3.3.1.2 Negatieve symptomen 43
3.3.1.3 Cognitieve symptomen 44
3.3.1.4 Affectieve Symptomen – komt ook vaak voor 45
3.3.1.5 Gedragssymptomen – schizofrenie 45
3.3.2 SUBTYPES VAN SCHIZOFRENIE 46
3.3.3 NATUURLIJK VERLOOP 46
3.4 SCHIZOFRENIFORME STOORNIS 47
1
,3.5 DE VROEGE STADIA VAN PSYCHOSE 47
3.6 SCHIZOAFFECTIEVE STOORNIS 48
3.7 WAANSTOORNIS 48
3.8 EPIDEMIOLOGIE 49
HOOFDSTUK 4 - DEPRESSIEVE STEMMINGSSTOORNISSEN 50
4.1 DEPRESSIEVE EPISODE 50
4.2 DEPRESSIEVE STOORNISSEN 52
4.2.1 DEPRESSIE(VE STOORNIS) – ‘MAJOR DEPRESSIVE DISORDER’ 52
4.2.2 DEPRESIEVE STOORNIS: SUBTYPEN 52
4.2.2.1 Depressie met angstige spanning 53
4.2.2.2 Depressie met melancholische kenmerken 53
4.2.2.3 Depressie met psychotische kenmerken (vaak miskend) 55
4.2.2.4 Depressie met atypische kenmerken 56
4.2.2.5 Depressie met catatone kenmerken 56
4.2.2.6 Depressie met peripartaal begin 57
4.2.2.7 Depressie met seizoensgebonden patroon – ook atypisch 59
4.2.2.8 Ouderdomsdepressie (geen DSM-categorie) 59
4.2.2.9 Vasculaire depressie 61
4.3 594.3.1 LICHAMELIJKE AANDOENINGEN KUNNEN UITSLUITEN
61
4.3.2 PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN KUNNEN UITSLUITEN 61
4.3.3 BEGINNENDE DEMENTIE 61
4.3.4 BURN-OUT 62
4.3.5 ROUW 62
4.4 VERLOOP 63
4.5 PERSISTERENDE DEPRESSIEVE STOORNIS – DYSTHYMIE 63
4.6 PREMENSTRUELE STEMMINGSSTOORNIS 64
4.7 EPIDEMIOLOGIE 65
HOOFDSTUK 5: BIPOLAIRE STOORNISSEN 66
5.1 HISTORISCHE SCHETS 66
5.2 STEMMINGSEPISODEN 67
5.2.1 MANISCHE EPISODE 67
5.2.2 HYPOMANE OF HYPOMANISCHE EPIOSODE 69
5.2.3 GEMENGDE EPISODE 71
5.3 BIPOLAIRE I EN II STOORNIS 72
5.4 BIPOLAIRE-SPECTRUMSTOORNIS 73
5.5 RAPID CYCLING 77
5.6 EPIDEMIOLOGIE 77
5.7 DIFFERENTIAALDIAGNOSE EN COMMORBIDITEIT 77
5.8 VERLOOP 79
HOOFDSTUK 6: ANGSTSTOORNISSEN 83
6.1 INLEIDING 83
6.2 SPECIFIEKE FOBIE 83
6.2.1 KENMERKEN 83
2
,6.2.2 VERLOOP 85
6.3 SOCIALE ANGSTSTOORNIS (SOCIAL PHOBIA - CRITERIA - DSM-5) 85
6.3.1 KENMERKEN 85
6.3.2 PLANKENKOORTS 86
6.3.3 VERLOOP 87
6.3.4 DIFFERENTIAALDIAGNOSE 88
6.4 PANIEKSTOORNIS (CRITERIA - DSM V) 89
6.4.1 KENMERKEN PANIEKSTOORNIS 89
6.4.2 DIFFERENTIAALDIAGNOSE, COMORBIDITEIT EN VERLOOP 90
6.4.3 IS EEN PANIEKAANVAL EEN HYPERVENTILATIE OF PANIEK (ZIE PAGINA 152-153) 91
6.5 AGORAFOBIE 91
6.6 PIEKERSTOORNIS OF GEGENERALISEERDE ANGSTSTOORNIS (CRITERIA - DSM 5) 92
6.6.1 KENMERKEN 92
6.6.2 DIFFERENTIAALDIAGNOSE, COMORBIDITEIT EN VERLOOP 92
6.7 EPIDEMIOLOGIE 93
HOOFDSTUK 7: DWANGSTOORNISSEN 94
7.1 OBSESSIEF-COMPULSIEVE EN GERELATEERDE STOORNISSEN 94
7.1.1 KENMERKEN EN DIAGNOSTISCHE CRITERIA 94
7.1.2 HEEFT EEN PATIËNT MET DWANGSTOORNIS ZIEKTE-INZICHT? 95
7.1.3 DIFFERENTIAALDIAGNOSE 95
7.1.4 COMORBIDITEIT 96
7.2 MORFODYSFORE STOORNIS 96
7.3 HOARDING: VERZAMELSTOORNIS 97
7.4 BODY – FOCUSED REPETITIVE BEHAVIOUR 97
7.4.1 HAARUITTREKSTOORNIS 97
7.4.2 EXCORIATIESTOORNIS: HUIDPLUKSTOORNIS - SKIN-PICKING DISORDER – TITILLOMANIE 98
7.5 OVERZICHT 99
HOOFDSTUK 8: TRAUMA- EN STRESSOR- GERELATEERDE STOORNISSEN 100
8.1 TRAUMA 100
8.1.1 ‘FIGHT AND FLIGHT’ 101
8.2 ACUTE STRESSSTOORNIS 101
8.3 PTSS = POST-TRAUMATISCHE STRESSSTOORNIS 102
8.3.1 HERBELEVINGEN 102
8.3.2 VERMIJDING 102
8.3.3 NEGATIEVE VERANDERINGEN COGNITIES & STEMMING 102
8.3.4 ‘AROUSAL’ 103
8.4 COMPLEXE PTSS 104
HOOFDSTUK 9: DISSOCIATIEVE STOORNISSEN 105
9.1 DISSOCIATIE 105
9.2 DIS = DISSOCIATIEVE IDENTITEITSSTOORNIS 107
9.3 DEPERSONALISATIE 108
HOOFDSTUK 10: PSYCHOLOGISCHE EN PSYCHIATRISCHE PROBLEMEN BIJ LICHAMELIJKE SYMPTOMEN 110
3
, 10.1 SOMATISCH-SYMPTOOMSTOORNIS 110
10.2 CHRONISCHE-VERMOEIDHEIDSSYNDROOM (CVS) 111
10.3 ZIEKTEANGSTSTOORNIS (ILLNESS ANXIETY DISORDER) DSM-5 112
10.4 CONVERSIESTOORNIS: FUNCTIONEEL-NEUROLOGISCH-SYMPTOOMSTOORNIS 113
10.5 NAGEBOOTSTE STOORNIS: PATHOMIMIE - FACTITIOUS DISORDER 115
HOOFDSTUK 11: EETSTOORNISSEN 118
11.1 VERKLARINGSMODELLEN 119
11.1.1 EETSTOORNISSEN - WELVAARTSZIEKTE? 119
11.1.2 EETSTOORNISSEN – SCHOONHEIDSIDEAAL 120
11.1.3 EETSTOORNISSEN – TRAUMATISCHE VOORGESCHIEDENIS 120
11.1.4 EETSTOORNISSEN 120
11.1.5 EETSTOORNISSEN – LINKEN GELEGD MET VERSLAVING 120
11.1.6 EETSTOORNISSEN - BIOLOGISCH MODEL ALS VERKLARING 121
11.2 ANOREXIA NERVOSA 121
11.2.1 KENMERKEN 121
11.2.1.1 Gewicht 122
11.2.1.2 Angst 123
11.2.1.3 Lichaamsbeleving en cognitieve distorsies 124
11.2.1.4 Amenorroe 125
11.2.1.5 Hyperactiviteit of drang om te bewegen 125
11.2.1.6 Lichamelijke gevolgen die samenhangen met ondervoeding 125
11.2.2 VERLOOP VAN ANOREXIA NERVOSA 126
11.2.3 DIFFERENTIAALDIAGNOSE EN COMMORBIDITEIT: ANOREXIA NERVOSA 127
11.3 BOULIMIA NERVOSA 128
11.3.1 KENMERKEN 128
11.3.2 VERLOOP 129
11.3.3 DIFFERENTIAALDIAGNOSE 129
11.4 EETBUISTOORNIS 130
11.5 EPIDEMIOLOGIE 131
HOOFDSTUK 12: MIDDELENGERELATEERDE EN VERSLAVINGSSTOORNISSEN 132
12.1 INLEIDING 132
12.2 VERSLAAFD WORDEN 132
12.3 STOORNISSEN IN HET GEBRUIK 134
12.3.1 CRAVING 135
12.4 STOORNISSEN DOOR EEN MIDDEL 136
12.5 ALCOHOL 137
12.5.1 STOORNIS IN HET GEBRUIK VAN ALCOHOL 137
12.5.2 ALCOHOLINTOXICATIE 138
12.5.3 ALCOHOLGEÏNDUCEERDE PSYCHOSE OF DELIRIUM TREMENS 139
12.5.4 ALCOHOLHALLUCINOSE 140
12.5.5 ALCOHOLGEÏNDUCEERDE STEMMINGSSTOORNIS 140
12.5.6 GEVOLG VAN CHRONISCH ALCOHOLGEBRUIK: SYNDROOM VAN WERNICKE-KORSAKOFF 140
12.6 CANNABIS 141
12.7 ANDERE MIDDELEN 142
12.8 GOKSTOORNIS 142
4
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 - DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE 7
1.1 VAN ZOT NAAR ZIEK 7
1.2 MORAL TREATMENT = MORELE BEHANDELING 8
1.3 DIAGNOSTIEK 12
1.4 CLASSIFICATIE 15
1.5 KRITIEK OP MEDISCH MODEL 17
1.6 DIAGNOSTIEK VERBETEREN? 22
1.6.1 SUBTYPERING - DIMENSIONALE BENADERING 22
1.6.2 PRECISIEDIAGNOSTIEK 22
1.7 DSM-5 GOED GEBRUIKEN 23
HOOFDSTUK 2: HET KWETSBAARHEID-STRESSMODEL 24
2.1 ERFELIJKHEID 24
2.2 HERITABILITEIT 24
2.3 POLYGENETISCHE OVERDRACHT 25
2.4 KWETSBAARHEID-STRESSMODEL 26
2.4.1 KWETSBAARHEID 26
2.4.2 STRESS 27
2.5 GEN-OMGEVINGSINTERACTIE 30
HOOFDSTUK 3 – PSYCHOSE (PSYCHOTISHE STOORNISSEN) 33
CASUS JOHN NASH (1928-2015) 33
3.1 WAT IS EEN PSYCHOSE? 33
= BESCHRIJVENDE TERM 🡪 GEEN DIAGNOSE 33
3.1.1 WANEN 34
3.1.2 HALLUCINATIES 36
3.1.3 GEDESORGANISEERDE SPRAAK 39
3.1.4 GEDESORGANISEERD GEDRAG OF ABNORMAAL MOTORISCH GEDRAG 40
3.1.5 NEGATIEVE SYMPTOMEN 40
3.2 PSYCHOSESPECTRUM 40
3.3 SCHIZOFRENIE 41
3.3.1 SYMPTOMEN 43
3.3.1.1 Positieve symptomen 43
3.3.1.2 Negatieve symptomen 43
3.3.1.3 Cognitieve symptomen 44
3.3.1.4 Affectieve Symptomen – komt ook vaak voor 45
3.3.1.5 Gedragssymptomen – schizofrenie 45
3.3.2 SUBTYPES VAN SCHIZOFRENIE 46
3.3.3 NATUURLIJK VERLOOP 46
3.4 SCHIZOFRENIFORME STOORNIS 47
1
,3.5 DE VROEGE STADIA VAN PSYCHOSE 47
3.6 SCHIZOAFFECTIEVE STOORNIS 48
3.7 WAANSTOORNIS 48
3.8 EPIDEMIOLOGIE 49
HOOFDSTUK 4 - DEPRESSIEVE STEMMINGSSTOORNISSEN 50
4.1 DEPRESSIEVE EPISODE 50
4.2 DEPRESSIEVE STOORNISSEN 52
4.2.1 DEPRESSIE(VE STOORNIS) – ‘MAJOR DEPRESSIVE DISORDER’ 52
4.2.2 DEPRESIEVE STOORNIS: SUBTYPEN 52
4.2.2.1 Depressie met angstige spanning 53
4.2.2.2 Depressie met melancholische kenmerken 53
4.2.2.3 Depressie met psychotische kenmerken (vaak miskend) 55
4.2.2.4 Depressie met atypische kenmerken 56
4.2.2.5 Depressie met catatone kenmerken 56
4.2.2.6 Depressie met peripartaal begin 57
4.2.2.7 Depressie met seizoensgebonden patroon – ook atypisch 59
4.2.2.8 Ouderdomsdepressie (geen DSM-categorie) 59
4.2.2.9 Vasculaire depressie 61
4.3 594.3.1 LICHAMELIJKE AANDOENINGEN KUNNEN UITSLUITEN
61
4.3.2 PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN KUNNEN UITSLUITEN 61
4.3.3 BEGINNENDE DEMENTIE 61
4.3.4 BURN-OUT 62
4.3.5 ROUW 62
4.4 VERLOOP 63
4.5 PERSISTERENDE DEPRESSIEVE STOORNIS – DYSTHYMIE 63
4.6 PREMENSTRUELE STEMMINGSSTOORNIS 64
4.7 EPIDEMIOLOGIE 65
HOOFDSTUK 5: BIPOLAIRE STOORNISSEN 66
5.1 HISTORISCHE SCHETS 66
5.2 STEMMINGSEPISODEN 67
5.2.1 MANISCHE EPISODE 67
5.2.2 HYPOMANE OF HYPOMANISCHE EPIOSODE 69
5.2.3 GEMENGDE EPISODE 71
5.3 BIPOLAIRE I EN II STOORNIS 72
5.4 BIPOLAIRE-SPECTRUMSTOORNIS 73
5.5 RAPID CYCLING 77
5.6 EPIDEMIOLOGIE 77
5.7 DIFFERENTIAALDIAGNOSE EN COMMORBIDITEIT 77
5.8 VERLOOP 79
HOOFDSTUK 6: ANGSTSTOORNISSEN 83
6.1 INLEIDING 83
6.2 SPECIFIEKE FOBIE 83
6.2.1 KENMERKEN 83
2
,6.2.2 VERLOOP 85
6.3 SOCIALE ANGSTSTOORNIS (SOCIAL PHOBIA - CRITERIA - DSM-5) 85
6.3.1 KENMERKEN 85
6.3.2 PLANKENKOORTS 86
6.3.3 VERLOOP 87
6.3.4 DIFFERENTIAALDIAGNOSE 88
6.4 PANIEKSTOORNIS (CRITERIA - DSM V) 89
6.4.1 KENMERKEN PANIEKSTOORNIS 89
6.4.2 DIFFERENTIAALDIAGNOSE, COMORBIDITEIT EN VERLOOP 90
6.4.3 IS EEN PANIEKAANVAL EEN HYPERVENTILATIE OF PANIEK (ZIE PAGINA 152-153) 91
6.5 AGORAFOBIE 91
6.6 PIEKERSTOORNIS OF GEGENERALISEERDE ANGSTSTOORNIS (CRITERIA - DSM 5) 92
6.6.1 KENMERKEN 92
6.6.2 DIFFERENTIAALDIAGNOSE, COMORBIDITEIT EN VERLOOP 92
6.7 EPIDEMIOLOGIE 93
HOOFDSTUK 7: DWANGSTOORNISSEN 94
7.1 OBSESSIEF-COMPULSIEVE EN GERELATEERDE STOORNISSEN 94
7.1.1 KENMERKEN EN DIAGNOSTISCHE CRITERIA 94
7.1.2 HEEFT EEN PATIËNT MET DWANGSTOORNIS ZIEKTE-INZICHT? 95
7.1.3 DIFFERENTIAALDIAGNOSE 95
7.1.4 COMORBIDITEIT 96
7.2 MORFODYSFORE STOORNIS 96
7.3 HOARDING: VERZAMELSTOORNIS 97
7.4 BODY – FOCUSED REPETITIVE BEHAVIOUR 97
7.4.1 HAARUITTREKSTOORNIS 97
7.4.2 EXCORIATIESTOORNIS: HUIDPLUKSTOORNIS - SKIN-PICKING DISORDER – TITILLOMANIE 98
7.5 OVERZICHT 99
HOOFDSTUK 8: TRAUMA- EN STRESSOR- GERELATEERDE STOORNISSEN 100
8.1 TRAUMA 100
8.1.1 ‘FIGHT AND FLIGHT’ 101
8.2 ACUTE STRESSSTOORNIS 101
8.3 PTSS = POST-TRAUMATISCHE STRESSSTOORNIS 102
8.3.1 HERBELEVINGEN 102
8.3.2 VERMIJDING 102
8.3.3 NEGATIEVE VERANDERINGEN COGNITIES & STEMMING 102
8.3.4 ‘AROUSAL’ 103
8.4 COMPLEXE PTSS 104
HOOFDSTUK 9: DISSOCIATIEVE STOORNISSEN 105
9.1 DISSOCIATIE 105
9.2 DIS = DISSOCIATIEVE IDENTITEITSSTOORNIS 107
9.3 DEPERSONALISATIE 108
HOOFDSTUK 10: PSYCHOLOGISCHE EN PSYCHIATRISCHE PROBLEMEN BIJ LICHAMELIJKE SYMPTOMEN 110
3
, 10.1 SOMATISCH-SYMPTOOMSTOORNIS 110
10.2 CHRONISCHE-VERMOEIDHEIDSSYNDROOM (CVS) 111
10.3 ZIEKTEANGSTSTOORNIS (ILLNESS ANXIETY DISORDER) DSM-5 112
10.4 CONVERSIESTOORNIS: FUNCTIONEEL-NEUROLOGISCH-SYMPTOOMSTOORNIS 113
10.5 NAGEBOOTSTE STOORNIS: PATHOMIMIE - FACTITIOUS DISORDER 115
HOOFDSTUK 11: EETSTOORNISSEN 118
11.1 VERKLARINGSMODELLEN 119
11.1.1 EETSTOORNISSEN - WELVAARTSZIEKTE? 119
11.1.2 EETSTOORNISSEN – SCHOONHEIDSIDEAAL 120
11.1.3 EETSTOORNISSEN – TRAUMATISCHE VOORGESCHIEDENIS 120
11.1.4 EETSTOORNISSEN 120
11.1.5 EETSTOORNISSEN – LINKEN GELEGD MET VERSLAVING 120
11.1.6 EETSTOORNISSEN - BIOLOGISCH MODEL ALS VERKLARING 121
11.2 ANOREXIA NERVOSA 121
11.2.1 KENMERKEN 121
11.2.1.1 Gewicht 122
11.2.1.2 Angst 123
11.2.1.3 Lichaamsbeleving en cognitieve distorsies 124
11.2.1.4 Amenorroe 125
11.2.1.5 Hyperactiviteit of drang om te bewegen 125
11.2.1.6 Lichamelijke gevolgen die samenhangen met ondervoeding 125
11.2.2 VERLOOP VAN ANOREXIA NERVOSA 126
11.2.3 DIFFERENTIAALDIAGNOSE EN COMMORBIDITEIT: ANOREXIA NERVOSA 127
11.3 BOULIMIA NERVOSA 128
11.3.1 KENMERKEN 128
11.3.2 VERLOOP 129
11.3.3 DIFFERENTIAALDIAGNOSE 129
11.4 EETBUISTOORNIS 130
11.5 EPIDEMIOLOGIE 131
HOOFDSTUK 12: MIDDELENGERELATEERDE EN VERSLAVINGSSTOORNISSEN 132
12.1 INLEIDING 132
12.2 VERSLAAFD WORDEN 132
12.3 STOORNISSEN IN HET GEBRUIK 134
12.3.1 CRAVING 135
12.4 STOORNISSEN DOOR EEN MIDDEL 136
12.5 ALCOHOL 137
12.5.1 STOORNIS IN HET GEBRUIK VAN ALCOHOL 137
12.5.2 ALCOHOLINTOXICATIE 138
12.5.3 ALCOHOLGEÏNDUCEERDE PSYCHOSE OF DELIRIUM TREMENS 139
12.5.4 ALCOHOLHALLUCINOSE 140
12.5.5 ALCOHOLGEÏNDUCEERDE STEMMINGSSTOORNIS 140
12.5.6 GEVOLG VAN CHRONISCH ALCOHOLGEBRUIK: SYNDROOM VAN WERNICKE-KORSAKOFF 140
12.6 CANNABIS 141
12.7 ANDERE MIDDELEN 142
12.8 GOKSTOORNIS 142
4
