Samenvatting Statistiek 3 | RUG | 2026/27

Statistiek 3
Hoorcollege 1 Experimenteel onderzoek 1
Tentamen

 Theorie en kennisvragen
 Vraag met interpretatie van SPSS-uitvoer
 In SPSS uitvoeren + interpreteren en rapporteren van een ANOVA
 Met de hand uitvoeren van een simpele Oneway ANOVA

Wat is een experiment?

- Wat onderscheidt experimenteel van niet-experimenteel onderzoek?
- “Een prospectief, gecontroleerd onderzoek waarbij mensen,
systemen of situaties systematisch gemanipuleerd worden om
oorzakelijke relaties in kaart te brengen”.

Manipulatie

- Onderzoeker varieert actief en systematisch een aantal relevante
zaken in de werkelijkheid (=manipulatie).
- Brengt ook gevolgen in kaart.
- Bijv: biedt een medicijn of training aan, geeft bepaalde instructies,
presenteert bepaalde stimuli etc.
- Hoort echt bij het experiment.

Prospectief

- De manipulatie vindt met voorbedachten rade plaats.
- Manipulatie is doelgericht: je doet het met als doel gevolgen van de
manipulatie in kaart te brengen.
- Voorbeeld effect van ‘anger management training (AMT) bij
geweldsdelinquenten
 Scenario 1: achteraf vaststellen dat in instelling cliënten
minder agressief zijn én dat er in die instelling AMT wordt
gegeven (niet prospectief).
 Scenario 2: doelgericht AMT aan instelling 1, geen AMT aan
instelling 2, daarna resultaten vergelijken (prospectief).

,Controle

- De onderzoeker manipuleert en zorg voor dat, behalve deze
manipulatie, andere zaken geen invloed hebben op de vergelijking
van de experimentele situaties…
- Zodat verschillen tussen die situaties alleen maar kunnen zijn
veroorzaakt door de manipulatie.
- Interne validiteit!




- Als de twee groepen sterk verschillen in leeftijd is het niet mogelijk
heldere conclusies te trekken.
- Controle: zorg ervoor dat de leeftijden gelijk zijn in beide groepen.

Door prospectieve manipulatie van de werkelijkheid en het controleren
van andere potentiële veroorzakers, kunnen oorzakelijke relaties worden
vastgesteld.

Onafhankelijke variabelen (OV)

- Variabele waarvan het effect wordt onderzocht door deze
systematisch te variëren (manipulatie).
- Door deze in verschillende niveaus aan te bieden (condities),
bijvoorbeeld:
 Interventie vs controle-interventie
 Medicijn vs placebo
 Leermethode 1 vs leermethode 2 vs leermethode 3

Afhankelijke variabele (AV)

- Variabelen waarop de effecten van de experimentele variatie wordt
gemeten (uitkomst parameter) – deze wordt dus gemeten.
- Wordt niet gemanipuleerd.
- In een experiment wordt onderzocht wat het effect van de OV op de
AV is door het vergelijken van waarden van de AV voor de
verschillende niveaus van de OV.

Voorbeeld

- Heeft loopbandtraining effect op loopvaardigheid?
- OV: looptraining
- Uitwerking
 Controlegroep (5 weken standaard looptraining)
 Experimentele groep (5 weken loopbandtraining)

, - AV’s: bijv. loopsnelheid, mobiliteit, kracht, etc.



Interne validiteit

- De mate waarin de verschillen die ik waarneem daadwerkelijk het
gevolg zijn van mijn experimentele manipulatie.
- Zijn de verschillen die ik vind tussen condities te verklaren als effect
van mijn experimentele manipulatie en kan ik alternatieve
verklaringen uitsluiten?

Soorten bedreigingen van de interne validiteit:

- Confounders
- Effect-modificatoren
- Effect-mediatoren

Confounders

- Variabele waarvan de effecten verward kunnen worden met die van
OV
1. Een confounder heeft invloed op de AV.
2. Een confounder correleert met de OV. Als een bepaalde
eigenschap bij één van de twee groepen meer aanwezig is bij de
ene groep dan bij de ander.
3. Een confounder wordt niet veroorzaakt door de OV.




Effecten van lichaamsbeweging op fitheid, we weten dat leeftijd een
confounder kan zijn. Leeftijd werkt als een confounder als leeftijd invloed
heeft op de fitheid, leeftijd correlatie met lichaamsbeweging? Als de ene
groep ouder is dan de andere groep, dan is leeftijd dus een confounder,
die correleert met lichaamsbeweging.

Ook als alle goeie atleten in de ene groep zitten en de minder goeie in de
andere groep, dan is er dus sprake van confounder.

Effect modificatoren

- Kan de relatie tussen OV en AV veranderen
- Gaat om een interactiesituatie;
- Effect modificator ‘modificeert’ de effecten van de OV op de AV

, - Heeft geen directe invloed op de AV




Leeftijd verandert de correlatie tussen lichaamsbeweging en fitheid.

Effect mediatoren

- Effect van een OV verloopt via veroorzaking door een andere
variabele (effect mediator).




Verschil tussen twee leeftijdsgroepen ten aanzien van fitheid; leeftijd zorgt
ervoor dat als je ouder wordt je minder aan lichaamsbeweging doet en zo
minder fitheid hebt. Dit is dan een effect mediator.

Het variëren van de OV

- Variëren tussen proefpersonen: vergelijken van groepen.
 Iedere groep krijgt maar 1 conditie/unieke combinatie van
condities (between subjects desgins).
- Binnen proefpersonen: proefpersonen herhaald meten
 Proefpersonen doorlopen meerdere condities (within subjects
desgins)
- Zowel tussen als binnen proefpersonen
 Herhaalde metingen vinden bij verschillende groepen plaats
(mixed design)

Herhaald meten (repeated measures designs)

Voorbeeld: beïnvloedt de kleur van een drank hoe zoet het smaakt? (within
subjects design).

1 groep, iedere deelnemer wordt 3x gemeten, vergelijk vervolgens de
gemiddelde score tussen de drie condities.

Licht oranje kleur, donker oranje kleur en geen kleur -> hoe zoet smaakt
het?

Iedere deelnemer doorloopt alle niveaus van onafhankelijke variabele (dus
alle drie de drankjes) en ze geven per drankje een evaluatie.