Samenvatting Handige stappenplannen uit Actieonderzoek doen - Tonnie van der Zouwen - 3e editie

,Stappenplan – Praktijkvraagstuk afbakenen..............................................................................3
1. Hoe baken je af?.....................................................................................................................3
2. Onderzoeksvraag formuleren.................................................................................................6
3. Stakeholders analyseren.........................................................................................................9
4. Onderzoeksplan en methode kiezen....................................................................................12
5. Bronnen en methoden combineren.....................................................................................15
6. Actieonderzoekcyclus uitvoeren..........................................................................................18
7. Gegevens analyseren en interpreteren................................................................................21
8. Evalueren en bijstellen.........................................................................................................25
9. Resultaten toepassen...........................................................................................................28
10. Resultaten vastleggen en delen.........................................................................................30

,Stappenplan – Praktijkvraagstuk afbakenen


1. Hoe baken je af?
Stap 1 – Signaleer het praktijkprobleem

→ Beschrijf wat in de praktijk niet goed gaat, ontbreekt, vastloopt of verbetering behoeft.
→ Formuleer het probleem vanuit de praktijk, niet uitsluitend vanuit een theoretisch perspectief.

Vraag: Wat is er concreet aan de hand?

Stap 2 – Beschrijf de huidige situatie

→ Maak duidelijk wat er nu gebeurt, waar het probleem zichtbaar wordt en onder welke
omstandigheden.
→ Gebruik concrete observaties, ervaringen, signalen of beschikbare informatie.

Let op: onderscheid feitelijke informatie van aannames en vermoedens.

Stap 3 – Bepaal voor wie het probleem relevant is

→ Breng betrokkenen en belanghebbenden in kaart.
→ Kijk naar wie het probleem ervaart, wie gevolgen ondervindt en wie invloed heeft op de situatie.

Vraag: Voor wie is verandering belangrijk?

Stap 4 – Analyseer de context

→ Onderzoek welke omstandigheden het vraagstuk beïnvloeden.
Denk aan:

 organisatie en werkomgeving;

 betrokken personen en groepen;

 bestaande werkwijzen;

 belangen en verwachtingen;

 onderlinge relaties;

 beschikbare middelen en beperkingen.

Doel: begrijpen dat het praktijkprobleem onderdeel is van een groter systeem.

Stap 5 – Breng mogelijke oorzaken en gevolgen in kaart

→ Onderzoek welke factoren mogelijk bijdragen aan het probleem.
→ Breng daarnaast de belangrijkste gevolgen in beeld.

Schema:
Mogelijke oorzaken → praktijkprobleem → gevolgen

→ Behandel oorzaken nog niet als bewezen verklaringen.

, Stap 6 – Bepaal wat veranderbaar is

→ Onderzoek welke aspecten binnen de invloedssfeer van de betrokkenen liggen.
→ Onderscheid tussen:

 direct beïnvloedbaar;

 indirect beïnvloedbaar;

 nauwelijks of niet beïnvloedbaar.

Actieonderzoek richt zich vooral op datgene waarop betrokkenen daadwerkelijk kunnen
handelen en leren.

Stap 7 – Baken het vraagstuk af

Beperk het onderwerp naar:

 Wie? doelgroep/betrokkenen

 Wat? specifiek probleem of proces

 Waar? organisatie, afdeling of context

 Wanneer? relevante periode

 Welke aspecten? factoren waarop het onderzoek zich richt

→ Een te breed probleem wordt opgesplitst in een concreet en onderzoekbaar praktijkvraagstuk.

Stap 8 – Controleer de relevantie

→ Is het vraagstuk daadwerkelijk belangrijk voor de praktijk?
→ Is er behoefte aan verandering, verbetering of nieuwe kennis?
→ Ervaren betrokkenen het probleem zelf als relevant?

Relevantie = betekenis voor de praktijk + behoefte aan verandering/leren.

Stap 9 – Controleer de haalbaarheid

→ Kan het vraagstuk binnen de beschikbare omstandigheden worden onderzocht?

Controleer:

 beschikbare tijd;

 beschikbare middelen;

 toegang tot de praktijk;

 medewerking van betrokkenen;

 beschikbare gegevens;

 eigen invloedssfeer.