Thema 1: Classificatie en
diagnostiek
Classificatie
= systematisch ordenen en groeperen van problemen op basis van gelijke eigenschappen en
onderlinge relaties
gemeenschappelijke taal ontwikkelen ter bevordering van onderlinge communicatie tussen
professionals
= niet hetzelfde als diagnostiek
2 soorten classificatie:
Klinisch-psychiatrisch classificatiesystemen
= psychiatrische stoornissen als onafhankelijke en duidelijk afgelijnde ziekte-entiteiten, voor elke
stoornis diagnostische en differentiaal diagnostische criteria
voldaan aan nodige criteria? = stoornis classificeren
= duidelijke diagnostische criteria
Criteria geven kernsymptomen van stoornis weer, duur van symptomen en mate waarin
symptomen normale functioneren verstoren
Diagnostische criteria = aantal criteria van stoornis bij individu positief
Differentiaal diagnostische criteria = criteria van andere stoornissen kunnen worden uitgesloten
= categoriaal = men heeft stoornis of men heeft ze niet
Voorbeeld:
DSM-5 = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
= systeem om problematieken van individuen te beschrijven en te classificeren in
‘stoorniscategorieën’
= 3 grote delen:
1. Uitleg over indeling en uitgangspunten
2. 22 hoofdcategorieën
3. Classificaties die niet zijn opgenomen
= meer dimensioneel gepresenteerd ipv categoriaal
alle criteria nog steeds categoriaal gedefinieerd, nu criteria toegevoegd die ernst van stoornis
omschrijven
= vroeger sprak men van subtypes, nu fenotypes
subtype impliceert dat om verschillende oorzaak gaat, fenotype is geheel van uiterlijk
zichtbare kenmerken en is meer dynamische term
ICD-10 = International Classification of Diseases
,Empirisch-statische classificatiesystemen
= psychometrische invalshoek gedragsvragenlijsten
Gedragsvragenlijsten = instrumenten die inventaris van probleemgedrag maken en specifieke
probleemgedragingen laten beoordelen door verschillende betrokkenen
= dimensioneel = elk syndroom is continuüm waarop ieder individu relatieve
plaats inneemt tov andere individuen Syndroom
Voorbeeld:
ASEBA = Achenbach System of Empirically Based Assessment
= gedragsvragenlijsten, zoveel mogelijk informatie verzamelen uit verscheidene bronnen en
beoordelen op gelijkenissen en verschillen:
o CBCL = Child Behavior Checklist = in te vullen door ouders van kinderen
o TRF = Teacher Report Form = in te vullen door leerkrachten van kinderen
o YSR = Youth Self Report = in te vullen door jongeren vanaf 11 jaar
Spreken van specifieke stoornis, aantal criteria:
Significante meer problemen dan gemiddeld
Problemen op verschillende dimensies
Problemen moeten hardnekkig/persistent zijn (niet tijdelijk)
Problemen zijn pervasief (binnen verschillende contexten en niet gebonden aan
omgevingsfactoren)
Problemen zijn niet leeftijdsadequaat (afwijkend voor bepaalde leeftijd)
Problemen moeten leiden tot significante belemmeringen
,Diagnostiek
= besluitvormingsproces met als algemeen doel via systematisch onderzoek het inzicht in aard van
problematiek te verhogen en van daaruit gepast aanbod voor behandeling te formuleren
= niet hetzelfde als behandeling
Diagnostiek in engere en ruimere zin
Diagnosti ek in engere zin
= stellen van formele diagnose (bv toekennen van DSM-stoorniscategorie)
= leunt aan bij classificatie onderkennende diagnose
Diagnosti ek in ruimere zin
= onderzoeken of vaststellen van oorzaak of aard van toestand, situatie of probleem en uiteenzetting
of conclusie betreffende de oorzaak of aard van bepaald fenomeen
Diagnostisch proces of diagnostische cyclus = gegevensverzameling + hypothesevorming- en toetsing
+ indicatiestelling
= handelingsgerichte diagnostiek
Stellen van diagnose mag nooit doel op zich zijn
maar aanknopingspunten voor behandeling, begeleiding, aanpak, ondersteuning, …
Verschillende ‘soorten’ diagnostiek
Onderkennende of categoriaal classifi cerende diagnosti ek
‘Wat is er met dit kind aan de hand?’
screening en diagnostisch onderzoek
stoornis
= beschrijvend criteria betrekking op uiterlijk waarneembaar gedrag en niet op onderliggende
eigenschappen die gedrag kunnen verklaren
Verklarende diagnosti ek
‘Wat is de oorzaak van het probleem?’
Verklaringen van genetische, neurobiologische en neuropsychologische/cognitieve aard
Handelingsgerichte diagnosti ek
‘Hoe kunnen we dit kind het best begeleiden?’
eerst te weten komen wat aan de hand is en wat moet veranderd worden
daarnaast info over andere factoren van kind en omgeving met focus op risicofactoren en
protectieve factoren (sterkte-zwakteanalyse)
vervolgens op zoek naar gepaste ondersteuning, behandeling of materiële hulp voor kind en
omgeving (=indicatiestelling)
, Voor en nadelen van het stellen van een diagnose
Nadelen
Personen een etiket geven, stigmatiseren, in hokjes denken
Kinderen worden gereduceerd tot hun stoornis (‘daar is de ADHD’er’)
Focus op beperking
Men gaat zich gedragen naar label
Label als excuus gebruiken (‘ik kan dat niet, want heb dyslexie’)
Voordelen
Opluchting (‘ik ben niet dom, maar heb stoornis’)
Meer begrip en erkenning van omgeving voor problemen
Communicatie tussen professionals vergemakkelijkt
Schuldgevoelens bij ouder nemen weg
Toegang tot instanties
Financiële tegemoetkoming
diagnostiek
Classificatie
= systematisch ordenen en groeperen van problemen op basis van gelijke eigenschappen en
onderlinge relaties
gemeenschappelijke taal ontwikkelen ter bevordering van onderlinge communicatie tussen
professionals
= niet hetzelfde als diagnostiek
2 soorten classificatie:
Klinisch-psychiatrisch classificatiesystemen
= psychiatrische stoornissen als onafhankelijke en duidelijk afgelijnde ziekte-entiteiten, voor elke
stoornis diagnostische en differentiaal diagnostische criteria
voldaan aan nodige criteria? = stoornis classificeren
= duidelijke diagnostische criteria
Criteria geven kernsymptomen van stoornis weer, duur van symptomen en mate waarin
symptomen normale functioneren verstoren
Diagnostische criteria = aantal criteria van stoornis bij individu positief
Differentiaal diagnostische criteria = criteria van andere stoornissen kunnen worden uitgesloten
= categoriaal = men heeft stoornis of men heeft ze niet
Voorbeeld:
DSM-5 = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
= systeem om problematieken van individuen te beschrijven en te classificeren in
‘stoorniscategorieën’
= 3 grote delen:
1. Uitleg over indeling en uitgangspunten
2. 22 hoofdcategorieën
3. Classificaties die niet zijn opgenomen
= meer dimensioneel gepresenteerd ipv categoriaal
alle criteria nog steeds categoriaal gedefinieerd, nu criteria toegevoegd die ernst van stoornis
omschrijven
= vroeger sprak men van subtypes, nu fenotypes
subtype impliceert dat om verschillende oorzaak gaat, fenotype is geheel van uiterlijk
zichtbare kenmerken en is meer dynamische term
ICD-10 = International Classification of Diseases
,Empirisch-statische classificatiesystemen
= psychometrische invalshoek gedragsvragenlijsten
Gedragsvragenlijsten = instrumenten die inventaris van probleemgedrag maken en specifieke
probleemgedragingen laten beoordelen door verschillende betrokkenen
= dimensioneel = elk syndroom is continuüm waarop ieder individu relatieve
plaats inneemt tov andere individuen Syndroom
Voorbeeld:
ASEBA = Achenbach System of Empirically Based Assessment
= gedragsvragenlijsten, zoveel mogelijk informatie verzamelen uit verscheidene bronnen en
beoordelen op gelijkenissen en verschillen:
o CBCL = Child Behavior Checklist = in te vullen door ouders van kinderen
o TRF = Teacher Report Form = in te vullen door leerkrachten van kinderen
o YSR = Youth Self Report = in te vullen door jongeren vanaf 11 jaar
Spreken van specifieke stoornis, aantal criteria:
Significante meer problemen dan gemiddeld
Problemen op verschillende dimensies
Problemen moeten hardnekkig/persistent zijn (niet tijdelijk)
Problemen zijn pervasief (binnen verschillende contexten en niet gebonden aan
omgevingsfactoren)
Problemen zijn niet leeftijdsadequaat (afwijkend voor bepaalde leeftijd)
Problemen moeten leiden tot significante belemmeringen
,Diagnostiek
= besluitvormingsproces met als algemeen doel via systematisch onderzoek het inzicht in aard van
problematiek te verhogen en van daaruit gepast aanbod voor behandeling te formuleren
= niet hetzelfde als behandeling
Diagnostiek in engere en ruimere zin
Diagnosti ek in engere zin
= stellen van formele diagnose (bv toekennen van DSM-stoorniscategorie)
= leunt aan bij classificatie onderkennende diagnose
Diagnosti ek in ruimere zin
= onderzoeken of vaststellen van oorzaak of aard van toestand, situatie of probleem en uiteenzetting
of conclusie betreffende de oorzaak of aard van bepaald fenomeen
Diagnostisch proces of diagnostische cyclus = gegevensverzameling + hypothesevorming- en toetsing
+ indicatiestelling
= handelingsgerichte diagnostiek
Stellen van diagnose mag nooit doel op zich zijn
maar aanknopingspunten voor behandeling, begeleiding, aanpak, ondersteuning, …
Verschillende ‘soorten’ diagnostiek
Onderkennende of categoriaal classifi cerende diagnosti ek
‘Wat is er met dit kind aan de hand?’
screening en diagnostisch onderzoek
stoornis
= beschrijvend criteria betrekking op uiterlijk waarneembaar gedrag en niet op onderliggende
eigenschappen die gedrag kunnen verklaren
Verklarende diagnosti ek
‘Wat is de oorzaak van het probleem?’
Verklaringen van genetische, neurobiologische en neuropsychologische/cognitieve aard
Handelingsgerichte diagnosti ek
‘Hoe kunnen we dit kind het best begeleiden?’
eerst te weten komen wat aan de hand is en wat moet veranderd worden
daarnaast info over andere factoren van kind en omgeving met focus op risicofactoren en
protectieve factoren (sterkte-zwakteanalyse)
vervolgens op zoek naar gepaste ondersteuning, behandeling of materiële hulp voor kind en
omgeving (=indicatiestelling)
, Voor en nadelen van het stellen van een diagnose
Nadelen
Personen een etiket geven, stigmatiseren, in hokjes denken
Kinderen worden gereduceerd tot hun stoornis (‘daar is de ADHD’er’)
Focus op beperking
Men gaat zich gedragen naar label
Label als excuus gebruiken (‘ik kan dat niet, want heb dyslexie’)
Voordelen
Opluchting (‘ik ben niet dom, maar heb stoornis’)
Meer begrip en erkenning van omgeving voor problemen
Communicatie tussen professionals vergemakkelijkt
Schuldgevoelens bij ouder nemen weg
Toegang tot instanties
Financiële tegemoetkoming
