Ontwikkelingspsychologie, deel 1
Gedoceerd door Patricia Bijttebier
1
,Praktische informatie – ontwikkelingspsychologie
Er zijn geen lesopnames
- Wel vooraf opgenomen clips
Evaluatie:
- Schriftelijk examen, gesloten boek
- Bring your own device (ANS)
- Diverse vragen (kennis, inzicht en toepassing)
Proefexamen: 31 maart
- PDS 08:30
- Aanwezig om 08:15
- Feedback en inzage 2 april
Vraagtypes examen:
- Meerkeuzevragen met giscorrectie
- Invulvragen (woord of concept invullen) bepaald begrip invullen
o Let op je schrijfwijze, zie dat termen correct zijn geschreven
- Matching vragen (termen koppelen aan namen/fenomenen…)
o Bijvoorbeeld: namen van belangrijke denkers koppelen aan de theorie
o Geen giscorrectie maar moet wel volledig juist zijn
- Volgorde vragen (plaats in de juiste volgorde)
Werkcolleges
- Niet verplicht, ondersteuning van de leerstof en voorbereiding van de evaluatie
- 3 werkcolleges staan los van elkaar
- Spelformat zelf kiezen in welke sessie je inschrijft
- Inschrijven vanaf 12/2 om 10:30
Studeertip
- Neem de powerpoint als basisstructuur
- Vul zelf aan met eigen notities
Namen
- Belangrijke namen, achternaam volstaat
- Volgorde kan wel nuttig zijn
- Geen data wordt gevraagd
- Excel op toledo
2
,Hoofdstuk 1: Kennismaking
1.1 Kennismaking
Ontwikkelingspsychologie (of breder: developmental science) is de wetenschappelijke studie
van patronen van groei, verandering en stabiliteit in het leven van mensen.
Belangrijk hierbij is dat ontwikkeling niet alleen vooruitgang betekent.
Ontwikkeling kan ook bestaan uit:
- Vooruitgang (bijvoorbeeld beter leren spreken)
- Achteruitgang (bijvoorbeeld geheugenproblemen op oudere leeftijd)
- Stabiliteit (sommige eigenschappen blijven relatief hetzelfde)
Ontwikkeling wordt bestudeerd over de hele levensloop:
- Van conceptie (het moment waarop een eicel bevrucht wordt)
- Tot hoge ouderdom
Onderzoekers kijken naar ontwikkeling in verschillende ontwikkelingsdomeinen.
Soorten ontwikkeling
Fysieke ontwikkeling
Dit gaat over veranderingen in het lichaam.
Voorbeelden:
- Hersenontwikkeling
- Groei van lengte en gewicht
- Motorische ontwikkeling (leren kruipen, lopen, …)
Cognitieve ontwikkeling
Dit gaat over veranderingen in denken en mentale processen.
Voorbeelden:
- Perceptuele ontwikkeling (hoe we de wereld waarnemen)
- Taalontwikkeling
- Geheugen
- Probleemoplossend denken
Sociaal-emotionele ontwikkeling
Dit gaat over gevoelens, relaties en sociale vaardigheden.
Voorbeelden:
- Emoties herkennen en reguleren
- Relaties met ouders en vrienden
- Zelfbeeld
- Identiteit
De term ontwikkelingspsychologie wordt soms als te eng beschouwd.
De reden is dat ontwikkeling niet alleen psychologisch is.
Bijvoorbeeld:
Fysieke ontwikkeling
Biologische processen
Sociale invloeden
Daarom gebruiken onderzoekers vaak liever de term developmental science.
3
, Ontwikkelingsfasen
Om ontwikkeling beter te bestuderen wordt de levensloop vaak opgedeeld in fasen.
Veelgebruikte fasen zijn:
1. Prenatale fase
ontwikkeling voor de geboorte
2. Babytijd
eerste levensjaar
3. Peuter- en kleutertijd
4. Schooltijd
5. Adolescentie
6. Opkomende volwassenheid
overgang naar volwassen leven (studeren, werk zoeken, …)
7. Volwassenheid
8. Ouderdom
Belangrijke nuancering
Deze fasen lijken vanzelfsprekend, maar dat zijn ze eigenlijk niet volledig.
Ze zijn namelijk sociale constructies.
Dat betekent dat ze deels door de maatschappij en cultuur bepaald zijn.
Veel onderzoek is uitgevoerd in zogenaamde WEIRD-samenlevingen:
- Western Educated Industrialized Rich Democratic
- Met andere woorden: vooral in westerse, rijke landen.
Daardoor zijn deze fasen niet altijd representatief voor de hele wereldbevolking.
Daarnaast moet men ook rekening houden met sterke individuele verschillen:
- Mensen ontwikkelen zich niet allemaal op exact hetzelfde tempo
- Sommige kinderen spreken vroeger of later
- Sommige mensen worden vroeger volwassen
1.2 Historiek
Een bekend citaat van Isaac Newton luidt:
“Standing on the shoulders of giants”
Hiermee bedoelde Newton:
Als ik verder heb kunnen kijken dan anderen, komt dat omdat ik op de schouders van reuzen
stond.
Dit drukt een belangrijk idee uit in wetenschap:
Nieuwe kennis ontstaat door voort te bouwen op eerdere ontdekkingen.
1.2.1 De ontdekking van het kind
De Franse historicus Philippe Ariès deed een cultuurhistorische studie over het beeld van
kinderen in de geschiedenis.
Hij analyseerde onder andere:
- Schilderijen
- Dagboeken
- Historische documenten
Volgens hem vond de “ontdekking van het kind” plaats rond het begin van de 17e eeuw.
Daarvoor werd er weinig onderscheid gemaakt tussen kinderen en volwassenen.
4
Gedoceerd door Patricia Bijttebier
1
,Praktische informatie – ontwikkelingspsychologie
Er zijn geen lesopnames
- Wel vooraf opgenomen clips
Evaluatie:
- Schriftelijk examen, gesloten boek
- Bring your own device (ANS)
- Diverse vragen (kennis, inzicht en toepassing)
Proefexamen: 31 maart
- PDS 08:30
- Aanwezig om 08:15
- Feedback en inzage 2 april
Vraagtypes examen:
- Meerkeuzevragen met giscorrectie
- Invulvragen (woord of concept invullen) bepaald begrip invullen
o Let op je schrijfwijze, zie dat termen correct zijn geschreven
- Matching vragen (termen koppelen aan namen/fenomenen…)
o Bijvoorbeeld: namen van belangrijke denkers koppelen aan de theorie
o Geen giscorrectie maar moet wel volledig juist zijn
- Volgorde vragen (plaats in de juiste volgorde)
Werkcolleges
- Niet verplicht, ondersteuning van de leerstof en voorbereiding van de evaluatie
- 3 werkcolleges staan los van elkaar
- Spelformat zelf kiezen in welke sessie je inschrijft
- Inschrijven vanaf 12/2 om 10:30
Studeertip
- Neem de powerpoint als basisstructuur
- Vul zelf aan met eigen notities
Namen
- Belangrijke namen, achternaam volstaat
- Volgorde kan wel nuttig zijn
- Geen data wordt gevraagd
- Excel op toledo
2
,Hoofdstuk 1: Kennismaking
1.1 Kennismaking
Ontwikkelingspsychologie (of breder: developmental science) is de wetenschappelijke studie
van patronen van groei, verandering en stabiliteit in het leven van mensen.
Belangrijk hierbij is dat ontwikkeling niet alleen vooruitgang betekent.
Ontwikkeling kan ook bestaan uit:
- Vooruitgang (bijvoorbeeld beter leren spreken)
- Achteruitgang (bijvoorbeeld geheugenproblemen op oudere leeftijd)
- Stabiliteit (sommige eigenschappen blijven relatief hetzelfde)
Ontwikkeling wordt bestudeerd over de hele levensloop:
- Van conceptie (het moment waarop een eicel bevrucht wordt)
- Tot hoge ouderdom
Onderzoekers kijken naar ontwikkeling in verschillende ontwikkelingsdomeinen.
Soorten ontwikkeling
Fysieke ontwikkeling
Dit gaat over veranderingen in het lichaam.
Voorbeelden:
- Hersenontwikkeling
- Groei van lengte en gewicht
- Motorische ontwikkeling (leren kruipen, lopen, …)
Cognitieve ontwikkeling
Dit gaat over veranderingen in denken en mentale processen.
Voorbeelden:
- Perceptuele ontwikkeling (hoe we de wereld waarnemen)
- Taalontwikkeling
- Geheugen
- Probleemoplossend denken
Sociaal-emotionele ontwikkeling
Dit gaat over gevoelens, relaties en sociale vaardigheden.
Voorbeelden:
- Emoties herkennen en reguleren
- Relaties met ouders en vrienden
- Zelfbeeld
- Identiteit
De term ontwikkelingspsychologie wordt soms als te eng beschouwd.
De reden is dat ontwikkeling niet alleen psychologisch is.
Bijvoorbeeld:
Fysieke ontwikkeling
Biologische processen
Sociale invloeden
Daarom gebruiken onderzoekers vaak liever de term developmental science.
3
, Ontwikkelingsfasen
Om ontwikkeling beter te bestuderen wordt de levensloop vaak opgedeeld in fasen.
Veelgebruikte fasen zijn:
1. Prenatale fase
ontwikkeling voor de geboorte
2. Babytijd
eerste levensjaar
3. Peuter- en kleutertijd
4. Schooltijd
5. Adolescentie
6. Opkomende volwassenheid
overgang naar volwassen leven (studeren, werk zoeken, …)
7. Volwassenheid
8. Ouderdom
Belangrijke nuancering
Deze fasen lijken vanzelfsprekend, maar dat zijn ze eigenlijk niet volledig.
Ze zijn namelijk sociale constructies.
Dat betekent dat ze deels door de maatschappij en cultuur bepaald zijn.
Veel onderzoek is uitgevoerd in zogenaamde WEIRD-samenlevingen:
- Western Educated Industrialized Rich Democratic
- Met andere woorden: vooral in westerse, rijke landen.
Daardoor zijn deze fasen niet altijd representatief voor de hele wereldbevolking.
Daarnaast moet men ook rekening houden met sterke individuele verschillen:
- Mensen ontwikkelen zich niet allemaal op exact hetzelfde tempo
- Sommige kinderen spreken vroeger of later
- Sommige mensen worden vroeger volwassen
1.2 Historiek
Een bekend citaat van Isaac Newton luidt:
“Standing on the shoulders of giants”
Hiermee bedoelde Newton:
Als ik verder heb kunnen kijken dan anderen, komt dat omdat ik op de schouders van reuzen
stond.
Dit drukt een belangrijk idee uit in wetenschap:
Nieuwe kennis ontstaat door voort te bouwen op eerdere ontdekkingen.
1.2.1 De ontdekking van het kind
De Franse historicus Philippe Ariès deed een cultuurhistorische studie over het beeld van
kinderen in de geschiedenis.
Hij analyseerde onder andere:
- Schilderijen
- Dagboeken
- Historische documenten
Volgens hem vond de “ontdekking van het kind” plaats rond het begin van de 17e eeuw.
Daarvoor werd er weinig onderscheid gemaakt tussen kinderen en volwassenen.
4
