PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN
Definities van persoonlijkheid
- ICD-10: “kenmerkende levensstijl en wijze van omgaan met zichzelf en de
anderen, als een resultaat van zowel constitutionele factoren als sociale
ervaringen”
- DSM-IV: “het geheel van diepgewortelde patronen van waarnemen van, omgaan
met en denken over de omgeving en zichzelf”
Een geheel van klinisch significante toestanden en gedragspatronen die neigen te
duren en de uitdrukking zijn van de kenmerkende levensstijl van een individu en
van zijn manier van omgaan met zichzelf en de anderen
SPECIFIEKE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN
Omvatten diepgewortelde en blijvende gedragspatronen, die zich voordoen als
onbuigzame responsen op een brede waaier van persoonlijke en sociale situaties.
Zij vertegenwoordigen extreme of significante afwijkingen in de manier waarop
het gemiddelde individu in een bepaalde cultuur waarneemt, denkt, voelt, en in
het bijzonder omgaat met derden.
Stabiele eigenschap – persoonlijkheidskenmerk
5 stabiele kenmerken -> OCEAN
- O = Openheid voor nieuwe ervaringen
- C = constentieus zijn (nauwgezet zijn)
- E = mate van extravertie en introvertie
- A = de mate dat je aangenaam bent
- N = neurotisism (de mate dat je wat angstiger in de wereld staat)
Als we kijken naar stoornissen -> zien we dat ze in deze kenmerken erg extreem scoren
Deze gedragspatronen hebben de neiging stabiel te zijn en de verschillende
aspecten van gedrag en psychologisch functioneren te omvatten. Vaak, doch niet
altijd, gaan ze vergezeld van diverse maten van ongemak en moeilijkheden in
sociaal functioneren en presteren. Het zijn ontwikkelingstoestanden.
EPIDEMIOLOGIE
- Onbetrouwbare termen!
- Onzekerheid over de drempel voor de diagnose
- Meer prevalent dan oorspronkelijk gedacht, zowel in de psychiatrische praktijk als
in de algemene populatie
- Studie in het U.K. (2015): 13% van de volwassen stadsbevolking leed aan een of
andere persoonlijkheidsstoornis
Kenmerken van een stad (drukte, chaos -> factoren leiden naar een
persoonlijkheidsstoornis)
Je krijgt een aantrekkingskracht naar de stad (niemand controleert mij hier, meer
mogelijkheden)
Overwicht aan persoonlijkheidsstoornissen bij mannen
Prevalentie neemt af met de leeftijd
Manifest grotere prevalentie in de steden
T.h.v. de 1ste lijns gezondheidszorg prevalentie van 34% (1986)
Vooral geassocieerd met angsttoestanden en alcoholmisbruik
Met het ouder worden wordt je milder (sterke kantjes gaan eraf) -> minder
gediagnosticeerd op oudere leeftijd
Vaak persoonlijkheidsproblematiek onder angst en alcohol
Bij parasuicide: 48 - 65%
20 - 70% van gevangenen zouden een abnormale persoonlijkheid hebben,
voornamelijk psychopathie
, DSM 5
A Duurzaam patroon van innerlijke ervaringen en gedragingen afwijkend van de culturele
omgeving van betrokkene, op twee of meer van de volgende terreinen:
1 Cognities
2 Affectiviteit
3 Interpersoonlijk functioneren
4 Impulsbeheersing
B Het duurzame patroon is inflexibel
C Veroorzaakt lijdensdruk en sociale en beroepsmatige beperkingen
D Bestaat op zijn laatst vanaf de adolescentie
E Is geen uiting of gevolg van een andere psychische stoornis
F Is niet het gevolg van drugs, medicatie, of een somatische aandoening
CLUSTER A
Paranoïde persoonlijkheidsstoornis
Schizoïde persoonlijkheidsstoornis
Schizotypale persoonlijkheidsstoornis
Casus -> welke elementen vormen dat je denkt dat het een persoonlijkheidsstoornis is?
Examen
Problemen die gepaard gaan met bizar gedrag
PARANOÏDE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS
Een diepgaand wantrouwen en achterdocht t.o.v. anderen waardoor hun beweegredenen
worden geïnterpreteerd als kwaadwillig, beginnend in de vroege volwassenheid en tot
uiting komend in uiteelopende situaties zoals blijkt uit 4 of meer van de volgende:
Vermoedt, zonder gegronde redenen, dat anderen hem of haar uitbuiten, schade
berokkenen of bedriegen
Wordt geheel gepreoccupeerd door ongerechtvaardigde twijfels aan de trouw of
betrouwbaarheid van vrienden of collega’s
Ze hebben een patroon waarin ze mensen niet vertrouwen
Iets zoeken achter opmerkingen
Bespeurt kritiek, voor anderen niet duidelijk herkenbaar, op zijn of haar karakter of
reputatie en reageert snel met woede of tegenaanval
Is terugkerend achterdochtig, zonder rechtvaardiging, betreffende de trouw van de
echtgenoot of partner
0.5 – 2.5 % prevalentie
M>V
Incidentie mogelijk hoger bij minderheidsgroepen, immigranten, dove mensen
Antipsychotica -> lichte dosis kan paranoïde gedachten al wat verminderen
Wanneer stoornis -> als mensen echt in de knoei geraken (ontslagen worden, ruzies)
Levenslange problemen met werken en leven met anderen
Vaak beroepsmatige en huwelijksproblemen
Psychotherapie
Farmacotherapie
SCHIZOÏDE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS
Een diepgaand patroon van afstandelijkheid in sociale relaties, en beperkingen in het
uiten van emoties in intermensleijke relaties beginnend in de vroege volwassenheid en
tot uiting komend in uiteelopende situaties zoals blijkt uit 4 of meer van de volgende:
Heeft noch behoefte aan, noch plezier in hechte relaties, inclusief het tot een gezin of
familie behoren
Definities van persoonlijkheid
- ICD-10: “kenmerkende levensstijl en wijze van omgaan met zichzelf en de
anderen, als een resultaat van zowel constitutionele factoren als sociale
ervaringen”
- DSM-IV: “het geheel van diepgewortelde patronen van waarnemen van, omgaan
met en denken over de omgeving en zichzelf”
Een geheel van klinisch significante toestanden en gedragspatronen die neigen te
duren en de uitdrukking zijn van de kenmerkende levensstijl van een individu en
van zijn manier van omgaan met zichzelf en de anderen
SPECIFIEKE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN
Omvatten diepgewortelde en blijvende gedragspatronen, die zich voordoen als
onbuigzame responsen op een brede waaier van persoonlijke en sociale situaties.
Zij vertegenwoordigen extreme of significante afwijkingen in de manier waarop
het gemiddelde individu in een bepaalde cultuur waarneemt, denkt, voelt, en in
het bijzonder omgaat met derden.
Stabiele eigenschap – persoonlijkheidskenmerk
5 stabiele kenmerken -> OCEAN
- O = Openheid voor nieuwe ervaringen
- C = constentieus zijn (nauwgezet zijn)
- E = mate van extravertie en introvertie
- A = de mate dat je aangenaam bent
- N = neurotisism (de mate dat je wat angstiger in de wereld staat)
Als we kijken naar stoornissen -> zien we dat ze in deze kenmerken erg extreem scoren
Deze gedragspatronen hebben de neiging stabiel te zijn en de verschillende
aspecten van gedrag en psychologisch functioneren te omvatten. Vaak, doch niet
altijd, gaan ze vergezeld van diverse maten van ongemak en moeilijkheden in
sociaal functioneren en presteren. Het zijn ontwikkelingstoestanden.
EPIDEMIOLOGIE
- Onbetrouwbare termen!
- Onzekerheid over de drempel voor de diagnose
- Meer prevalent dan oorspronkelijk gedacht, zowel in de psychiatrische praktijk als
in de algemene populatie
- Studie in het U.K. (2015): 13% van de volwassen stadsbevolking leed aan een of
andere persoonlijkheidsstoornis
Kenmerken van een stad (drukte, chaos -> factoren leiden naar een
persoonlijkheidsstoornis)
Je krijgt een aantrekkingskracht naar de stad (niemand controleert mij hier, meer
mogelijkheden)
Overwicht aan persoonlijkheidsstoornissen bij mannen
Prevalentie neemt af met de leeftijd
Manifest grotere prevalentie in de steden
T.h.v. de 1ste lijns gezondheidszorg prevalentie van 34% (1986)
Vooral geassocieerd met angsttoestanden en alcoholmisbruik
Met het ouder worden wordt je milder (sterke kantjes gaan eraf) -> minder
gediagnosticeerd op oudere leeftijd
Vaak persoonlijkheidsproblematiek onder angst en alcohol
Bij parasuicide: 48 - 65%
20 - 70% van gevangenen zouden een abnormale persoonlijkheid hebben,
voornamelijk psychopathie
, DSM 5
A Duurzaam patroon van innerlijke ervaringen en gedragingen afwijkend van de culturele
omgeving van betrokkene, op twee of meer van de volgende terreinen:
1 Cognities
2 Affectiviteit
3 Interpersoonlijk functioneren
4 Impulsbeheersing
B Het duurzame patroon is inflexibel
C Veroorzaakt lijdensdruk en sociale en beroepsmatige beperkingen
D Bestaat op zijn laatst vanaf de adolescentie
E Is geen uiting of gevolg van een andere psychische stoornis
F Is niet het gevolg van drugs, medicatie, of een somatische aandoening
CLUSTER A
Paranoïde persoonlijkheidsstoornis
Schizoïde persoonlijkheidsstoornis
Schizotypale persoonlijkheidsstoornis
Casus -> welke elementen vormen dat je denkt dat het een persoonlijkheidsstoornis is?
Examen
Problemen die gepaard gaan met bizar gedrag
PARANOÏDE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS
Een diepgaand wantrouwen en achterdocht t.o.v. anderen waardoor hun beweegredenen
worden geïnterpreteerd als kwaadwillig, beginnend in de vroege volwassenheid en tot
uiting komend in uiteelopende situaties zoals blijkt uit 4 of meer van de volgende:
Vermoedt, zonder gegronde redenen, dat anderen hem of haar uitbuiten, schade
berokkenen of bedriegen
Wordt geheel gepreoccupeerd door ongerechtvaardigde twijfels aan de trouw of
betrouwbaarheid van vrienden of collega’s
Ze hebben een patroon waarin ze mensen niet vertrouwen
Iets zoeken achter opmerkingen
Bespeurt kritiek, voor anderen niet duidelijk herkenbaar, op zijn of haar karakter of
reputatie en reageert snel met woede of tegenaanval
Is terugkerend achterdochtig, zonder rechtvaardiging, betreffende de trouw van de
echtgenoot of partner
0.5 – 2.5 % prevalentie
M>V
Incidentie mogelijk hoger bij minderheidsgroepen, immigranten, dove mensen
Antipsychotica -> lichte dosis kan paranoïde gedachten al wat verminderen
Wanneer stoornis -> als mensen echt in de knoei geraken (ontslagen worden, ruzies)
Levenslange problemen met werken en leven met anderen
Vaak beroepsmatige en huwelijksproblemen
Psychotherapie
Farmacotherapie
SCHIZOÏDE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS
Een diepgaand patroon van afstandelijkheid in sociale relaties, en beperkingen in het
uiten van emoties in intermensleijke relaties beginnend in de vroege volwassenheid en
tot uiting komend in uiteelopende situaties zoals blijkt uit 4 of meer van de volgende:
Heeft noch behoefte aan, noch plezier in hechte relaties, inclusief het tot een gezin of
familie behoren
