SAMENVATTING: GESCHIEDENIS VAN DE STEDENBOUW
inhoudstafel
H1: Utopische steden
o 1.1 Inleiding: dromen, denken en werken aan het ideale landschap, de ideale stad of
publieke ruimte
o 1.2 Utopische stad
o 1.3 Historisch utopisch stedelijke modellen
• Humanisme en de stedelijke utopie (16e E)
• Rationale industriële maatschappij (18e – 19e E)
• Groene en gezonde stad (19e – 20e E)
• De utopisch modernistische stad (20eE)
• 20ste-eeuwse tegengewicht voor het utopische denken (20e E)
• Nadenken over een holistische kwalitatieve bouwcultuur (21e E)
H2: Evoluties in de 19de-eeuwse stad en 20ste eeuwse stad
o Urban trends europa (1800-2000)
o 1e fase 1800-1870: versnelde, maar nog gematigde urbanisering
• Urbanisatie sterk geconcentreerd in West-Europa
• Belgische industrialisering en urbanisatieproces
• Groei van coöperatistische initiatieven
• Snelle groei van fabrieks- en mijnindustrie
• 5)Belgische industrialisering + urbanisatieproces: impact op demografie en
organisatiestructuur
• 6) Casestudies teksten 19e eeuw: transformatie vd stedelijke ruimte
o 2e fase 1870-1960: algemene stedelijke expansie (‘goude eeuw voor steden’)
• Visie 20e E
• Huisvestigingsvraagstuk in België sterk op de agenda na WOII
o 3e fase 1960-vandaag: toenemende urbanisering vs de-urbanisatie
H3: Groen in de stad
o 3.1 Stadsgroen: concepten en definities
o 3.2 Stadsgroen: historiografie:
• Ecologische geschiedenis
• Stadsgeschiedenis
• Stadsgroen onder spanning: vijf momenten in de geschiedenis van Antwerpen
o 3.3 Belganrijkste samenvatende ideeën
• Historische inzichten
• Actuele inzichten
H4: Erfgoed en herbestemming in de stad
o Intro
o Historische mijlpalen in België
o Internationale visies en charters: evolutie 19e – 20e E
• Eugène Emmanuel Viollet-Le-Duc (1814-1879)
• John Ruskin (1819-1900)
• Aloïs Riegel (1858-1905)
• Charter van Athene (1931)
• Charter van Venetië (1964)
, • Document van Nara (1994)
• Duurzame monumentenzorg?
o Voorbeelden
• Gare Maritime, Brussel
• Stadhuis Antwerpen : restauratie en uitbreiding
• KMSKA: renovatie en uitbreiding
• Steen: Renovatie en uitbreiding
, Les 1: Introductie & stedelijke utopieën
Mogelijke examenvragen:
1) Welke evoluties in utopisch denken en geef voor elk een voorbeelde (verschillende periodes,
clusters van denkkaders)
2) Verschillende concepten / utopieën
3) Actoren en publicaties: waarvoor staan ze en positionering in historische context (tijd en
ruimte)
4) Beeldfragmenten: concept en positionering in historische context (tijd en ruimte)
1.1 Dromen, denken & werken -> ideale landschap/ de ideale stad/ publieke
ruimte
“Steden ontstaan en groeien spontaan, maar worden ook bewust geschapen. In de loop der tijd
heel wat mensen nagedacht over wat ‘hun’ stad of ‘de’ stad zou moeten zijn.” (De gedroomde
stad, p.112)
Architecten, filosofen, schrijvers dromen van een nieuwe maatschappij => ontwerpen van ideale
steden door het geheel te voorzien van regels en wetten.
Dubbele betekenis:
- stad = grens van stad, plattegrond (fysieke ruimte)
- stedelijkheid = hoe mensen in de stad wonen (politieke organisatie)
- city en cité: bevatten beide de dubbele betekenis in 1 woord
1.2 Utopische stad
- Utopische stad = denkbeeldige stad
-> gecreëerd met grootst mogelijke geluk/ harmonie in sociale samenleving + vaak
herstructureren + droom van wetenschappelijke & maatschappelijke vooruitgang
- Utopie = droom v niet verwezenlijken ideaal (op aarde) (maatschappelijke kritiek)
-> mogelijk verwevenheid met: eschatologie (dogmatische droom hiernamaals),
deontologie (richtgevende ideeën voor maatschappelijk handelen)
=> relevantie: Historische blik helpt om denkkader te vormen + reflectie op te bouwen over
hedendaagse & toekomstige stad
1.3 Historische utopische stedelijke modellen
1) Humanisme en de stedelijke utopie (16de eeuw)
• Utopia (Thomas More, 1516):staatsman + kanselier onder Hendrik VIII:
Humanisme Visie:
o reactie socio-econ. + politieke wantoestanden (Hendrik VIII): cumulatie v rijkdom +
macht bij beperkte groepen in heersende klasse
inhoudstafel
H1: Utopische steden
o 1.1 Inleiding: dromen, denken en werken aan het ideale landschap, de ideale stad of
publieke ruimte
o 1.2 Utopische stad
o 1.3 Historisch utopisch stedelijke modellen
• Humanisme en de stedelijke utopie (16e E)
• Rationale industriële maatschappij (18e – 19e E)
• Groene en gezonde stad (19e – 20e E)
• De utopisch modernistische stad (20eE)
• 20ste-eeuwse tegengewicht voor het utopische denken (20e E)
• Nadenken over een holistische kwalitatieve bouwcultuur (21e E)
H2: Evoluties in de 19de-eeuwse stad en 20ste eeuwse stad
o Urban trends europa (1800-2000)
o 1e fase 1800-1870: versnelde, maar nog gematigde urbanisering
• Urbanisatie sterk geconcentreerd in West-Europa
• Belgische industrialisering en urbanisatieproces
• Groei van coöperatistische initiatieven
• Snelle groei van fabrieks- en mijnindustrie
• 5)Belgische industrialisering + urbanisatieproces: impact op demografie en
organisatiestructuur
• 6) Casestudies teksten 19e eeuw: transformatie vd stedelijke ruimte
o 2e fase 1870-1960: algemene stedelijke expansie (‘goude eeuw voor steden’)
• Visie 20e E
• Huisvestigingsvraagstuk in België sterk op de agenda na WOII
o 3e fase 1960-vandaag: toenemende urbanisering vs de-urbanisatie
H3: Groen in de stad
o 3.1 Stadsgroen: concepten en definities
o 3.2 Stadsgroen: historiografie:
• Ecologische geschiedenis
• Stadsgeschiedenis
• Stadsgroen onder spanning: vijf momenten in de geschiedenis van Antwerpen
o 3.3 Belganrijkste samenvatende ideeën
• Historische inzichten
• Actuele inzichten
H4: Erfgoed en herbestemming in de stad
o Intro
o Historische mijlpalen in België
o Internationale visies en charters: evolutie 19e – 20e E
• Eugène Emmanuel Viollet-Le-Duc (1814-1879)
• John Ruskin (1819-1900)
• Aloïs Riegel (1858-1905)
• Charter van Athene (1931)
• Charter van Venetië (1964)
, • Document van Nara (1994)
• Duurzame monumentenzorg?
o Voorbeelden
• Gare Maritime, Brussel
• Stadhuis Antwerpen : restauratie en uitbreiding
• KMSKA: renovatie en uitbreiding
• Steen: Renovatie en uitbreiding
, Les 1: Introductie & stedelijke utopieën
Mogelijke examenvragen:
1) Welke evoluties in utopisch denken en geef voor elk een voorbeelde (verschillende periodes,
clusters van denkkaders)
2) Verschillende concepten / utopieën
3) Actoren en publicaties: waarvoor staan ze en positionering in historische context (tijd en
ruimte)
4) Beeldfragmenten: concept en positionering in historische context (tijd en ruimte)
1.1 Dromen, denken & werken -> ideale landschap/ de ideale stad/ publieke
ruimte
“Steden ontstaan en groeien spontaan, maar worden ook bewust geschapen. In de loop der tijd
heel wat mensen nagedacht over wat ‘hun’ stad of ‘de’ stad zou moeten zijn.” (De gedroomde
stad, p.112)
Architecten, filosofen, schrijvers dromen van een nieuwe maatschappij => ontwerpen van ideale
steden door het geheel te voorzien van regels en wetten.
Dubbele betekenis:
- stad = grens van stad, plattegrond (fysieke ruimte)
- stedelijkheid = hoe mensen in de stad wonen (politieke organisatie)
- city en cité: bevatten beide de dubbele betekenis in 1 woord
1.2 Utopische stad
- Utopische stad = denkbeeldige stad
-> gecreëerd met grootst mogelijke geluk/ harmonie in sociale samenleving + vaak
herstructureren + droom van wetenschappelijke & maatschappelijke vooruitgang
- Utopie = droom v niet verwezenlijken ideaal (op aarde) (maatschappelijke kritiek)
-> mogelijk verwevenheid met: eschatologie (dogmatische droom hiernamaals),
deontologie (richtgevende ideeën voor maatschappelijk handelen)
=> relevantie: Historische blik helpt om denkkader te vormen + reflectie op te bouwen over
hedendaagse & toekomstige stad
1.3 Historische utopische stedelijke modellen
1) Humanisme en de stedelijke utopie (16de eeuw)
• Utopia (Thomas More, 1516):staatsman + kanselier onder Hendrik VIII:
Humanisme Visie:
o reactie socio-econ. + politieke wantoestanden (Hendrik VIII): cumulatie v rijkdom +
macht bij beperkte groepen in heersende klasse
