Wereld
De economische, politieke en culturele dimensies van globalisering
Economische globalisering
Gevolgen Economische globalisering leidt vaak tot grotere economische
verschillen en concurrentie tussen gebieden en groepen mensen.
Kapitaalstromen Internationale verplaatsingen van geld en kapitaal
Internationale De specialisatie van bepaalde landen of groepen landen op bepaalde
arbeidsverdeling sectoren van de productie
Multinationale Een groot bedrijf met ondernemingen in verschillende landen
onderneming
Productieketen Het economische proces van boer/tuinder/visser/bosbouwer tot
consument
WTO World trade organization; een intergouvernementele organisatie die
toeziet op de naleving van afspraken over de handel tussen landen.
Zuid-zuid-investeringen Buitenlandse investering tussen de landen die gerekend worden tot de
periferie of semiperiferie.
Opkomende Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. Landen die een snelle
grootmachten economische groei doormaken.
(BRICS-landen)
Multipolaire wereld Situatie waarin er meerdere machtscentra (landen) bestaan die alle
ongeveer even sterk zijn of evenveel invloed hebben
Culturele globalisering
Gevolgen Culturele globalisering leidt tot tegenreacties zoals de
herwaardering van regionale (en nationale) identiteiten.
Amerikanisering Wereldwijd sociaal-cultureel proces waarin de Amerikaanse cultuur
eigen wordt gemaakt in de mondiale samenleving
Cultuurgebied Binnen een cultuurgebied deelt de bevolking een aantal culturele
kenmerken (bijv. taal of religie) waardoor ze zich onderscheidt van
andere cultuurgebieden.
Lingua franca Een taal die als gemeenschappelijk communicatiemiddel wordt gebruikt
tussen mensen met verschillende moedertalen
Politieke globalisering
Gevolgen Politieke globalisering leidt tot verandering van de positie van
staten in politieke samenwerkingsverbanden.
Geopolitiek De term geopolitiek wordt gebruikt om de machtsverhoudingen tussen
(groepen) landen te beschrijven.
Blokvorming Het aaneensluiten van staten, bijvoorbeeld Europa
Regionalisme Het streven naar politieke en culturele autonomie op regionaal niveau,
zonder dat men een totaal separatisme nastreeft.
Burgerschap De manier waarop mensen deelnemen aan de maatschappij en die
helpen vormgeven
Anders-globalisten Vinden dat er bij globalisering te veel wordt gepraat over economische
belangen, waardoor allerlei andere kwesties onvoldoende aandacht
krijgen (zoals milieuvervuiling, mensenrechten en armoede oplossen)
Het proces van mondialisering in verschillende gebieden
, CENTRUM SEMI-PERIFERIE PERIFERIE
Economie Economisch Sterke economische Aangepast aan de
hoogontwikkeld, groei, stijgend behoeften van centrum- en
gefocust op winst gemiddeld inkomen semi-perifere landen
Sector Tertiaire sector; Industriële activiteit; Landbouw, visserij,
dienstverlening secundaire sector, mijnbouw; primaire sector
groeiende dienstsector
Voorbeelden VS, Australië, Europa Zuid-Amerika, Azië Afrika
Productieketen Houden zich bezig met Het daadwerkelijk Winnen de grondstoffen
het ‘bedenken’ en het maken en verzenden voor de producten
‘verkopen’ van van de producten
producten (zoals
marketing en financiën)
Oorzaken Centrum-Perifere verhoudingen:
- Perifere landen zijn in grote maten economisch afhankelijk van rijke landen.
- Rijke landen zijn afhankelijk van arme landen voor goedkope arbeid en
grondstoffen (waardoor zij hoge winsten blijven maken).
Gevolgen Centrum-Perifere verhoudingen:
- Centrumlanden blijven hogere winsten maken en worden steeds dominanter.
- Hierdoor worden arme landen steeds meer afhankelijk van rijke landen.
Bijbehorende begrippen
Regionale De ongelijkheid tussen verschillende regio's binnen een land.
ongelijkheid
Diffusie een proces, waarbij een cultuurelement wordt overgebracht in een andere
cultuur. De andere cultuur neemt dit als het ware in zich op.
Fragmentarische Als in een land bepaalde gebieden wel gebruik maken van moderne middelen,
modernisering zoals machines en computers, en andere delen van het land helemaal niet
Spread-effecten Het profiteren van de periferie van economische ontwikkeling in het centrum.
Backwash-effecten het onttrekken uit armere gebieden (de periferie) van kapitaal, grondstoffen en
mensen voor de economie in rijkere gebieden (het centrum).
De rol van technologische ontwikkeling in het proces van tijdruimtecompressie
Tijd-ruimtecompressie is het proces waarbij er steeds minder tijd, geld en moeite
nodig is om dezelfde ruimte te overbruggen.
- De absolute afstand en ligging blijven hetzelfde
- De relatieve afstand en ligging worden kleiner
De geschiedenis van tijdruimtecompressie en mondialisering en de rol die hegemoniale
staten daarin hebben gespeeld
Het proces van globalisering is na 1980 in een stroomversnelling geraakt.
De basis van de mondiale centrum-periferie verhoudingen is gelegd in de koloniale periode.
De mondiale centrum-periferie verhoudingen veranderen omdat de internationale
arbeidsverdeling verandert.
Het merendeel van de internationale handels- en investeringsstromen voltrekt zich binnen
en tussen de drie kerngebieden (de triade).
Opkomende economieën en MNO’s uit deze landen spelen een steeds grotere rol in
internationale handels- en investeringsstromen
Bijbehorende begrippen
De economische, politieke en culturele dimensies van globalisering
Economische globalisering
Gevolgen Economische globalisering leidt vaak tot grotere economische
verschillen en concurrentie tussen gebieden en groepen mensen.
Kapitaalstromen Internationale verplaatsingen van geld en kapitaal
Internationale De specialisatie van bepaalde landen of groepen landen op bepaalde
arbeidsverdeling sectoren van de productie
Multinationale Een groot bedrijf met ondernemingen in verschillende landen
onderneming
Productieketen Het economische proces van boer/tuinder/visser/bosbouwer tot
consument
WTO World trade organization; een intergouvernementele organisatie die
toeziet op de naleving van afspraken over de handel tussen landen.
Zuid-zuid-investeringen Buitenlandse investering tussen de landen die gerekend worden tot de
periferie of semiperiferie.
Opkomende Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. Landen die een snelle
grootmachten economische groei doormaken.
(BRICS-landen)
Multipolaire wereld Situatie waarin er meerdere machtscentra (landen) bestaan die alle
ongeveer even sterk zijn of evenveel invloed hebben
Culturele globalisering
Gevolgen Culturele globalisering leidt tot tegenreacties zoals de
herwaardering van regionale (en nationale) identiteiten.
Amerikanisering Wereldwijd sociaal-cultureel proces waarin de Amerikaanse cultuur
eigen wordt gemaakt in de mondiale samenleving
Cultuurgebied Binnen een cultuurgebied deelt de bevolking een aantal culturele
kenmerken (bijv. taal of religie) waardoor ze zich onderscheidt van
andere cultuurgebieden.
Lingua franca Een taal die als gemeenschappelijk communicatiemiddel wordt gebruikt
tussen mensen met verschillende moedertalen
Politieke globalisering
Gevolgen Politieke globalisering leidt tot verandering van de positie van
staten in politieke samenwerkingsverbanden.
Geopolitiek De term geopolitiek wordt gebruikt om de machtsverhoudingen tussen
(groepen) landen te beschrijven.
Blokvorming Het aaneensluiten van staten, bijvoorbeeld Europa
Regionalisme Het streven naar politieke en culturele autonomie op regionaal niveau,
zonder dat men een totaal separatisme nastreeft.
Burgerschap De manier waarop mensen deelnemen aan de maatschappij en die
helpen vormgeven
Anders-globalisten Vinden dat er bij globalisering te veel wordt gepraat over economische
belangen, waardoor allerlei andere kwesties onvoldoende aandacht
krijgen (zoals milieuvervuiling, mensenrechten en armoede oplossen)
Het proces van mondialisering in verschillende gebieden
, CENTRUM SEMI-PERIFERIE PERIFERIE
Economie Economisch Sterke economische Aangepast aan de
hoogontwikkeld, groei, stijgend behoeften van centrum- en
gefocust op winst gemiddeld inkomen semi-perifere landen
Sector Tertiaire sector; Industriële activiteit; Landbouw, visserij,
dienstverlening secundaire sector, mijnbouw; primaire sector
groeiende dienstsector
Voorbeelden VS, Australië, Europa Zuid-Amerika, Azië Afrika
Productieketen Houden zich bezig met Het daadwerkelijk Winnen de grondstoffen
het ‘bedenken’ en het maken en verzenden voor de producten
‘verkopen’ van van de producten
producten (zoals
marketing en financiën)
Oorzaken Centrum-Perifere verhoudingen:
- Perifere landen zijn in grote maten economisch afhankelijk van rijke landen.
- Rijke landen zijn afhankelijk van arme landen voor goedkope arbeid en
grondstoffen (waardoor zij hoge winsten blijven maken).
Gevolgen Centrum-Perifere verhoudingen:
- Centrumlanden blijven hogere winsten maken en worden steeds dominanter.
- Hierdoor worden arme landen steeds meer afhankelijk van rijke landen.
Bijbehorende begrippen
Regionale De ongelijkheid tussen verschillende regio's binnen een land.
ongelijkheid
Diffusie een proces, waarbij een cultuurelement wordt overgebracht in een andere
cultuur. De andere cultuur neemt dit als het ware in zich op.
Fragmentarische Als in een land bepaalde gebieden wel gebruik maken van moderne middelen,
modernisering zoals machines en computers, en andere delen van het land helemaal niet
Spread-effecten Het profiteren van de periferie van economische ontwikkeling in het centrum.
Backwash-effecten het onttrekken uit armere gebieden (de periferie) van kapitaal, grondstoffen en
mensen voor de economie in rijkere gebieden (het centrum).
De rol van technologische ontwikkeling in het proces van tijdruimtecompressie
Tijd-ruimtecompressie is het proces waarbij er steeds minder tijd, geld en moeite
nodig is om dezelfde ruimte te overbruggen.
- De absolute afstand en ligging blijven hetzelfde
- De relatieve afstand en ligging worden kleiner
De geschiedenis van tijdruimtecompressie en mondialisering en de rol die hegemoniale
staten daarin hebben gespeeld
Het proces van globalisering is na 1980 in een stroomversnelling geraakt.
De basis van de mondiale centrum-periferie verhoudingen is gelegd in de koloniale periode.
De mondiale centrum-periferie verhoudingen veranderen omdat de internationale
arbeidsverdeling verandert.
Het merendeel van de internationale handels- en investeringsstromen voltrekt zich binnen
en tussen de drie kerngebieden (de triade).
Opkomende economieën en MNO’s uit deze landen spelen een steeds grotere rol in
internationale handels- en investeringsstromen
Bijbehorende begrippen
