INHOUDSOPGAVE
intro ................................................................................................................................................................. 4
1. Inleiding (LW 1) ..................................................................................................................................... 5
1.1. Waarom economie? ................................................................................................................................ 5
1.2. Hoe meten of het goed of slecht gaat met onze economie? ................................................................... 5
1.2.1. Groei? .............................................................................................................................................. 5
1.2.2. Lockdown: gezondheid vs economie? ............................................................................................. 5
1.2.3. Hoe ernstig was corona voor de economie? (Economie op korte termijn) .................................... 6
1.2.4. Hoe gaat het nu met de economie? ................................................................................................ 6
1.3. Economie op lange termijn (vanaf hier terug)......................................................................................... 9
1.3.1. Waar kan je vandaag het best geboren worden met het oog op een welvarend leven? ............... 9
1.3.2. Divergentie vanaf 19e eeuw .......................................................................................................... 10
1.3.3. aandeel in wereldinkomen ............................................................................................................ 11
1.3.4. kapitalistische intstellingen = garantie op welvaart? .................................................................... 11
1.3.5. natuurbudget ................................................................................................................................ 12
2. Welvaart en marktevenwicht, schaarste, behoeften, en modellen (LW 2) .......................................... 13
2.1. wat is ‘onze economie’? ........................................................................................................................ 13
2.2. welvaart en allocatieprobleem .............................................................................................................. 14
2.3. wat is een markt? .................................................................................................................................. 15
2.4. vraag en aanbod ................................................................................................................................... 16
2.4.1. vraag .............................................................................................................................................. 16
2.4.2. aanbod .......................................................................................................................................... 18
2.4.3. vraag en aanbod samen ................................................................................................................ 19
2.5. markten en welvaart (LW 3) .................................................................................................................. 21
2.5.1. Consumentensurplus .................................................................................................................... 21
2.5.2. producentensurplus ...................................................................................................................... 22
2.5.3. marktefficiëntie ............................................................................................................................. 23
2.6. overheidsingrijpen en welvaart in de markt .......................................................................................... 24
2.6.1. prijsmaatregelen ........................................................................................................................... 24
2.6.2. evaluatie van het marktevenwicht ................................................................................................ 26
3. behoeften, begeerten, modellen en beelden (LW 3-4) ........................................................................ 27
3.1. schaarsten in tijden van overvloed ........................................................................................................ 27
3.2. begeerten .............................................................................................................................................. 27
3.3. oppurtiniteitskosten en marginale analyse ........................................................................................... 28
3.4. economische modellen .......................................................................................................................... 31
3.4.1. Het gebruik van modellen en hypothesen .................................................................................... 31
3.4.2. het model van de economische kringloop .................................................................................... 32
1
,4. Economisch denken – de economische scholen (Nog niet gezien- tbc) ................................................ 33
4.1. de klassieke school ................................................................................................................................ 34
4.2. neoklassieke school ............................................................................................................................... 35
4.3. de marxistische school........................................................................................................................... 37
4.4. de oostenrijkse school ........................................................................................................................... 38
4.5. keynesiaanse school .............................................................................................................................. 38
4.6. institutionele school .............................................................................................................................. 39
4.7. gedragseconomische school .................................................................................................................. 39
4.8. pratkijkschool van economische ontwikkeling ...................................................................................... 41
4.9. neoliberale ideologie ............................................................................................................................. 41
4.10. diversiteit in economisch denken ...................................................................................................... 42
5. Overheid en BBP (LW 4) ...................................................................................................................... 43
5.1. meten BBP, NBP, BNP ............................................................................................................................ 43
5.2. toegevoegde waarde............................................................................................................................. 44
5.3. het BBP van BelgiË................................................................................................................................. 44
5.3.1. landen vergelijken ......................................................................................................................... 44
5.3.2. Vergelijking doorheen de tijd – wat met tijd................................................................................. 45
5.3.3. Reëel vs nominaal ......................................................................................................................... 45
5.4. het BBP van belgië ................................................................................................................................. 46
5.5. beperkingen BBP als economische maatstaf ......................................................................................... 47
5.6. hoe zwaar weegt de overheid? ............................................................................................................. 48
5.7. Herverdelen en stimuleren .................................................................................................................... 51
5.8. belastingen en welvaart ........................................................................................................................ 51
5.9. Kost van belastingen? ........................................................................................................................... 54
6. Groei en ongelijkheid (LW 6 en 7) ....................................................................................................... 58
6.1. mechanismen achter economische groei .............................................................................................. 58
6.1.1. welvaartsverdeling vandaag? (dit gedeeltelijk in het ENGELS GEZIEN!!) ...................................... 58
6.2. Technologie, innovatie, en lange termijn golven ................................................................................... 61
6.2.1. Lange termijn groeigolven: Kondratieff (cycli/golven) .................................................................. 61
6.3. structurele factoren en groei op middellange termijn........................................................................... 61
6.3.1. groei op middellange termijn ........................................................................................................ 61
6.3.2. Groei op ML termijn: rol arbeidsparticipatie ................................................................................ 61
6.4. ongelijkheid – globaal perspectief ......................................................................................................... 63
6.4.1. de olifant (in Engels gezien) .......................................................................................................... 63
6.4.2. Kosmopolitische lens (in Engels gezien) ........................................................................................ 64
6.5. ongelijkheid – werkende armen ............................................................................................................ 65
6.5.1. working poor ................................................................................................................................. 66
2
, 6.6. ongelijkheid – inkomen, vermogen, armoede ....................................................................................... 66
6.6.1. Armer dan je ouders? .................................................................................................................... 66
6.6.2. kapitaal in de 21e eeuw ................................................................................................................. 67
6.6.3. meting van armoede ..................................................................................................................... 68
6.6.4. perspectieven over ongelijkheid ................................................................................................... 69
7. Conjunctuur en macroeconomisch beleid (LW 7 en 8) ........................................................................ 69
7.1. intro ....................................................................................................................................................... 69
7.2. waar komt geld vandaag vandaan? ...................................................................................................... 71
7.2.1. goudsmeden als eerste moderne banken ..................................................................................... 71
7.3. centrale bank en geldaanbod/hoeveelheid ........................................................................................... 72
7.3.1. geldhoeveelheid ............................................................................................................................ 72
7.3.2. geldaanbod .................................................................................................................................... 74
7.4. inflatie en de waarde van geld .............................................................................................................. 75
7.4.1. HEEFT GELD EEN PRIJS? Wat is de waarde van geld? ................................................................... 75
7.5. geld en prijzen op lange termijn ........................................................................................................... 76
7.5.1. Omloopsnelheid en de vergelijking van Fisher.............................................................................. 76
7.6. economische fluctuaties op korte termijn ............................................................................................ 77
7.6.1. Wanneer doet een economie het goed of slecht? ........................................................................ 77
7.7. V&A in macro-perspectief (tot hier LW 7, LW 8) ................................................................................... 78
7.7.1. ‘Model’ ter verklaring van omvang economische activiteit .......................................................... 78
7.7.2. monetair beleid ............................................................................................................................. 80
7.7.3. ‘kosten’ van inflatie ....................................................................................................................... 80
7.7.4. Binnenlandse kredietverlening aan financiële instellingen ........................................................... 82
7.8. korte termijn .......................................................................................................................................... 85
7.8.1. Geaggregeerd aanbod: KORTE TERMIJN ....................................................................................... 85
7.9. macro-economisch conjunctuurbeleid .................................................................................................. 87
7.9.1. monetair beleid ............................................................................................................................. 87
7.9.2. budgettaire overheid .................................................................................................................... 88
8. Bedrijven (LW 4 en 5) .......................................................................................................................... 91
8.1. onderneming: van project naar juridische realiteit ............................................................................... 91
8.2. ondernemingen vandaag ...................................................................................................................... 93
8.3. waarom zijn er ondernemingen/bedrijven? .......................................................................................... 94
8.4. eigenaars, managers en werknemers ................................................................................................... 96
8.5. opbrengsten, kosten en winst (LW 5) .................................................................................................... 97
8.5.1. opbrengsten: 3 concepten ............................................................................................................ 98
8.5.2. belang van kosten ......................................................................................................................... 98
8.6. modelleren van opbrengsten, kosten en winst .................................................................................... 104
9. Markten en mededinging (LW 5 en 6) ............................................................................................... 104
9.1. marktmacht ......................................................................................................................................... 104
9.2. marktvormen: een overzicht ............................................................................................................... 105
3
, 9.3. perfecte concurrentie .......................................................................................................................... 105
9.3.1. het gedrag van de individuele producent en het marktaanbod ................................................. 105
9.3.2. marktresultaat en marktdynamiek ............................................................................................. 109
9.4. monopolie............................................................................................................................................ 111
9.5. monopolistische concurrentie ............................................................................................................. 115
9.5.1. wat is monopolistische concurrentie .......................................................................................... 115
9.5.2. productdifferentiatie ................................................................................................................... 115
9.5.3. Welvaart onder monopolistische concurrentie?......................................................................... 117
9.6. strategische interactie tussen bedrijven (en oligopolie) ...................................................................... 117
9.6.1. wat is een oligopolie.................................................................................................................... 117
9.6.2. mogelijke oligopolie uitkomsten ................................................................................................. 118
9.6.3. oligopolie en samenwerking: Concurrentie? .............................................................................. 119
9.7. marktmacht en prijsdiscriminatie ....................................................................................................... 120
9.8. daarom zijn we bezorgd over concurrentie! ........................................................................................ 123
9.8.1. mededingingsbeleid .................................................................................................................... 123
9.8.2. mededinging II: staatssteun ........................................................................................................ 126
10. Externe effecten en duurzame ontwikkeling (LW 9) .......................................................................... 128
10.1. niemand in de cockpit van de globale economie? ........................................................................... 128
10.2. marktfalen en beleid ....................................................................................................................... 129
10.2.1. voorbeeld externe effecten aluminiumfabriek ....................................................................... 129
10.3. overheidsingrijpen: pigouviaanse belasting en het sociale optimum.............................................. 130
10.4. duurzame ontwikkeling ................................................................................................................... 133
10.4.1. correcties aan marktfalen? internationaal klimaatbeleid ...................................................... 133
10.4.2. conventionele luchtvervuiling in EUropa ................................................................................ 134
10.4.3. moet onze economie blijven groeien? .................................................................................... 135
10.4.4. sustainable development goals 2030 ...................................................................................... 135
INTRO
Doel:
• Essentie v/d economische analyse doorgronden
• Kennismaken met de voornaamste economische begrippen
• Inzicht verwerven i/d belangrijkste economische relaties
• Link met criminology door een economische bril
Examen:
• Multiple choice (75%)
o standard setting → alles invullen
o 4 mogelijke antwoorden, 1 juiste oplossing
o Rond week 6 en aan het einde semester voorbeeldvragen in de les
• Open vragen (25%)
4