Lijst met DATA, NAMEN en BEGRIPPEN
1. Inleiding: de wetenschap van het Romeins recht
Boëthius 5e eeuw Na val WRR-studie van de Griekse filosofen
= Ostrogoot Theodorik wou geen Griekse invloeden
ter dood veroordeeld
Al-Kindi & Al-Farabi 9e eeuw Islamitische geleerden uit Bagdad
Vertaalden teksten naar het Arabisch
Avicenna 11e Perzië
eeuw = becommentarieerd (Arabische) vertaalde teksten
Averroës (moslimgeleerde) en 12e Ontwikkelen hun eigen verfijnde theorieën uit
Maimonides (joods) eeuw vertaalde en becommentarieerde teksten in het
Arabisch
Thomas van Aquino 13e Theorieën en commentaren vertaald naar het Latijn
eeuw en komen bij de W-universiteiten
Guillaume Durand 13e Franse priester
(APL) eeuw = bestudeert romeins recht van Justinianus en
maakt gerechtelijke spiegel
Procesrecht
Barolus de Saxoferato 14e Doceerde recht van zijn tijd
(APL) eeuw = krijgt veel vragen over juridische kwesties ten
tijde van de pestepidemie
Antwoord a.d.h.v. RR
Hugo Grotius 17e Nederlandse rechtsgeleerde
(APL) eeuw ‘vader v. natuurrecht’
= verhandeling recht van oorlog en vrede
Ontwikkeling volkenrecht
Begin internationaal recht
++ verwijzingen naar Justinianus
Friedrich Carl Von Savigny 19e Historische school (= stroming)
eeuw - Doceerde geschiedenis van RR
Josephus Justus Scaliger 16e (tekstedist)
eeuw = maakt veel wijzigingen zonder te vermelden,
vaak onjuist
Thomas van Aquino 13e = scholastiek
eeuw
Applicative legal history Romeins recht bestuderen om wereld van
toen te verbeteren en mee vorm te geven
= op toepassing gerichte studie
Contemplative legal history Kritiek van romanisten op applicative
Ad fontes
= recht uit het verleden reconstrueren
Paleografie Handschriftkunde
, Codicologie Uitwendige karakter van boeken en
documenten
Transliteratie Van één alfabet in een ander worden omgezet
Teksteditie Kritiek : veel toevoeging van onnodige
verbeteringen en wijzigingen
hoe vindt je originele tekst?
Interpolatiekritiek Romeinsrechtelijke teksten zuiveren van
latere toevoegingen/wijzigingen
Hineinterpretierung Interpreteren van oude teksten met ideeën uit
de eigen tijd
Scholastiek Gezaghebbende teksten van oudheid met
elkaar verzoenen
Pro en contra argumenten, nadien
verklaring zoeken voor
tegenstrijdigheden
2. Overzicht van uitwendige geschiedenis en bronnen van het
Romeinse recht
Romelus en Remus 7e eeuw Mythe romulus vermoordt Remus en sticht
v.C. Rome
Papyrius X Schrijver ius papirinianum, bekendste bron uit
koningstijd
= een jurist
Octavianus/ Augustus 1e eeuw
Salvius Julianus 2e eeuw Rechtsgeleerde en schrijver van het Eeuwig
Edict in opdracht van Keizer Hadrianus
Keizer Hadrianus 2e eeuw Beslist dat edict van de praetoren wordt
overgenomen in de keizerlijke rechtspraak
Keizer Trajanus 2e eeuw Onder zijn naam was het Romeinse Rijk op zijn
grootst
Marcus Antistius Labeo 1e eeuw Rechtsgeleerde en schrijver van de ius publice
v.C. respondendi (=adviesrecht op keizerlijk gezag)
Ulpianus 3e eeuw praetorische prefect was onder de severische
dynastie
rechtsgeleerde / jurist
- Commentaar op Eeuwig Edict
Pomponius 2e eeuw Klassieke jurist, Enchiridum stukje
rechtsgeschiedenis
Gaius 2e eeuw Romeins jurist, commentaar geschreven op
Eeuwig Edict
= Instituten van Gaius
Gustav Hugo 19e Idealisering van het ‘klassieke’ recht
eeuw
Mommsen 19e ‘Klassieke’ recht als wanorde (Unordnung) –
eeuw allemaal rechtsnormen zonder evenwicht
Alexander Severius 3e eeuw Laatste Severische keizer, vermoord in 235
Keizer Diocletiuanus 3e eeuw Trouw aan principe Augustus (dominium)
, = christenvervolgingen wegens
majesteitsschending
°Tetrarchie – kanselarij
Maximianus 3e eeuw Keizer naast Diocletianus van deel Milaan
Constantijn de Grote 4e eeuw Keizer na Diocletianus
4de positie hierarchie van terarchie en gaat
succesieoorlog voeren
- Overwint en nieuw beleid
Erkenning rechtspraak van de bisschoppen
Constantijnse schenking
Theodosius de Grote 4e eeuw Edict van Thessaloniki/ Lex Cunctos Populos
Twijfel
Ambrosius 4e eeuw Kerkvader, Jurist en gouverneur
= relatie tot God net als juridische relatie
Veel juridische ideeën in zijn geschriften
Hiëronymus van Stridon 4e eeuw Kerkvader
= juridische vooropleiding
- Vertaalde de Bijbel naar het Latijn en
gebruikte hierbij rechtstermen
Augustinus van Hippo 4e eeuw = kerkvader
Bisschop van Hippo
Veel juridische termen
‘Over de Stad van God’ – werk
Theodosianus II 5e eeuw Auteur Codex Theodosianus
Pieter Gillis 16e Belg die in Leuven een handschrift uitgaf dat
eeuw van de Karolingische kanselarij afstamde
daarin kwam reeks constituties uit codex
theodosianus voor
Jacques Simond 17e Franse Jezuït
eeuw = vond een verzameling van constituties die
zorgen voor verbetering reconstructie
Justinianus 6e eeuw Keizer, initiatiefnemer achter de codex
Justinianus en daarnaast ook achter de
verwoestende oorlogen om gebied terug te
winnen
Tribonianus 6e eeuw Kanselier van Justinianus, leider van prject
afwerking Codex Justinianus, in gedwongen
samenwerking met rechtsscholen
Theophilus 6e eeuw Schrijver, Parafrase van de Instituten naar het
Grieks
Lanfrancus van Pavia 11e Lag aan de basis van eerste rechtenfaculteit
eeuw Raadgever v gravin Toscane
Paus Gregorius VII 11e
eeuw
Keizer Hendrik IV
Guillame Durand 13e ‘gerechtelijke spiegel’ = standaardwerk over het
eeuw proces recht
= procesualist
, Azo 13e Op glossen gebaseerde samenvattingen van de
eeuw Codex
Accursius 13e De standaardglosse / glossa ordinaria
eeuw = een glossator, leerling van Azo
Jacobus Balduini 13e Voerde de repetitio in
eeuw - Conflictenrecht
Jacques de Revigny 13e Jurist, professor van Orléans
eeuw Subjectief recht essentieel uiteengezet
- Recht ‘ius’ als tussenstap tussen
feitenconstellatie (factum) en
rechtsvordering (actio)
Begrippen van Aristoteles
- De feitenconstellatie als ‘verst verwijderde
oorzaak’ (causa remota)
- recht als ‘dichtstbijgelegen oorzaak’
(causa proxima) van de rechtsvordering
Voor het eerst sprake van een recht van een
individu/aanspraak
Is nog GEEN subjectief recht
Cynus van Pistoia 14e Eerste commentator
eeuw - Student aan uni Bologna
- Belang van repetitio en verzamelde deze
- Schreef commentaar op de Digesten
- Romeins recht = ius commune
Bartolus de Saxoferrato 14e = jurist
eeuw Leerling van Pistoia
- Ius commune <> ius proprium
- RR = ius commune en staat boven het ius
proprium
- Consultaties voor advocaten
in periode van pestepidemie veel vragen over
juridische kwesties beantwoorde deze adhv RR
(APL)
Baldus de Ubaldis 14e Leerling van Saxoferrato
eeuw - Meer vernieuwing
- Toevoeging Griekse logica en
moraalfilosofie
Guillaume Durand (franse priester) bestudeerd RR van Justinianus
en maakte gerechtelijke spiegel (procesrecht)
(APL)
Hugo Grotius ‘vader van natuurrecht’ verhandeling recht van
vrede en oorlog; ontwikkeld volkerenrecht en
internationaal recht (APL)
1. Inleiding: de wetenschap van het Romeins recht
Boëthius 5e eeuw Na val WRR-studie van de Griekse filosofen
= Ostrogoot Theodorik wou geen Griekse invloeden
ter dood veroordeeld
Al-Kindi & Al-Farabi 9e eeuw Islamitische geleerden uit Bagdad
Vertaalden teksten naar het Arabisch
Avicenna 11e Perzië
eeuw = becommentarieerd (Arabische) vertaalde teksten
Averroës (moslimgeleerde) en 12e Ontwikkelen hun eigen verfijnde theorieën uit
Maimonides (joods) eeuw vertaalde en becommentarieerde teksten in het
Arabisch
Thomas van Aquino 13e Theorieën en commentaren vertaald naar het Latijn
eeuw en komen bij de W-universiteiten
Guillaume Durand 13e Franse priester
(APL) eeuw = bestudeert romeins recht van Justinianus en
maakt gerechtelijke spiegel
Procesrecht
Barolus de Saxoferato 14e Doceerde recht van zijn tijd
(APL) eeuw = krijgt veel vragen over juridische kwesties ten
tijde van de pestepidemie
Antwoord a.d.h.v. RR
Hugo Grotius 17e Nederlandse rechtsgeleerde
(APL) eeuw ‘vader v. natuurrecht’
= verhandeling recht van oorlog en vrede
Ontwikkeling volkenrecht
Begin internationaal recht
++ verwijzingen naar Justinianus
Friedrich Carl Von Savigny 19e Historische school (= stroming)
eeuw - Doceerde geschiedenis van RR
Josephus Justus Scaliger 16e (tekstedist)
eeuw = maakt veel wijzigingen zonder te vermelden,
vaak onjuist
Thomas van Aquino 13e = scholastiek
eeuw
Applicative legal history Romeins recht bestuderen om wereld van
toen te verbeteren en mee vorm te geven
= op toepassing gerichte studie
Contemplative legal history Kritiek van romanisten op applicative
Ad fontes
= recht uit het verleden reconstrueren
Paleografie Handschriftkunde
, Codicologie Uitwendige karakter van boeken en
documenten
Transliteratie Van één alfabet in een ander worden omgezet
Teksteditie Kritiek : veel toevoeging van onnodige
verbeteringen en wijzigingen
hoe vindt je originele tekst?
Interpolatiekritiek Romeinsrechtelijke teksten zuiveren van
latere toevoegingen/wijzigingen
Hineinterpretierung Interpreteren van oude teksten met ideeën uit
de eigen tijd
Scholastiek Gezaghebbende teksten van oudheid met
elkaar verzoenen
Pro en contra argumenten, nadien
verklaring zoeken voor
tegenstrijdigheden
2. Overzicht van uitwendige geschiedenis en bronnen van het
Romeinse recht
Romelus en Remus 7e eeuw Mythe romulus vermoordt Remus en sticht
v.C. Rome
Papyrius X Schrijver ius papirinianum, bekendste bron uit
koningstijd
= een jurist
Octavianus/ Augustus 1e eeuw
Salvius Julianus 2e eeuw Rechtsgeleerde en schrijver van het Eeuwig
Edict in opdracht van Keizer Hadrianus
Keizer Hadrianus 2e eeuw Beslist dat edict van de praetoren wordt
overgenomen in de keizerlijke rechtspraak
Keizer Trajanus 2e eeuw Onder zijn naam was het Romeinse Rijk op zijn
grootst
Marcus Antistius Labeo 1e eeuw Rechtsgeleerde en schrijver van de ius publice
v.C. respondendi (=adviesrecht op keizerlijk gezag)
Ulpianus 3e eeuw praetorische prefect was onder de severische
dynastie
rechtsgeleerde / jurist
- Commentaar op Eeuwig Edict
Pomponius 2e eeuw Klassieke jurist, Enchiridum stukje
rechtsgeschiedenis
Gaius 2e eeuw Romeins jurist, commentaar geschreven op
Eeuwig Edict
= Instituten van Gaius
Gustav Hugo 19e Idealisering van het ‘klassieke’ recht
eeuw
Mommsen 19e ‘Klassieke’ recht als wanorde (Unordnung) –
eeuw allemaal rechtsnormen zonder evenwicht
Alexander Severius 3e eeuw Laatste Severische keizer, vermoord in 235
Keizer Diocletiuanus 3e eeuw Trouw aan principe Augustus (dominium)
, = christenvervolgingen wegens
majesteitsschending
°Tetrarchie – kanselarij
Maximianus 3e eeuw Keizer naast Diocletianus van deel Milaan
Constantijn de Grote 4e eeuw Keizer na Diocletianus
4de positie hierarchie van terarchie en gaat
succesieoorlog voeren
- Overwint en nieuw beleid
Erkenning rechtspraak van de bisschoppen
Constantijnse schenking
Theodosius de Grote 4e eeuw Edict van Thessaloniki/ Lex Cunctos Populos
Twijfel
Ambrosius 4e eeuw Kerkvader, Jurist en gouverneur
= relatie tot God net als juridische relatie
Veel juridische ideeën in zijn geschriften
Hiëronymus van Stridon 4e eeuw Kerkvader
= juridische vooropleiding
- Vertaalde de Bijbel naar het Latijn en
gebruikte hierbij rechtstermen
Augustinus van Hippo 4e eeuw = kerkvader
Bisschop van Hippo
Veel juridische termen
‘Over de Stad van God’ – werk
Theodosianus II 5e eeuw Auteur Codex Theodosianus
Pieter Gillis 16e Belg die in Leuven een handschrift uitgaf dat
eeuw van de Karolingische kanselarij afstamde
daarin kwam reeks constituties uit codex
theodosianus voor
Jacques Simond 17e Franse Jezuït
eeuw = vond een verzameling van constituties die
zorgen voor verbetering reconstructie
Justinianus 6e eeuw Keizer, initiatiefnemer achter de codex
Justinianus en daarnaast ook achter de
verwoestende oorlogen om gebied terug te
winnen
Tribonianus 6e eeuw Kanselier van Justinianus, leider van prject
afwerking Codex Justinianus, in gedwongen
samenwerking met rechtsscholen
Theophilus 6e eeuw Schrijver, Parafrase van de Instituten naar het
Grieks
Lanfrancus van Pavia 11e Lag aan de basis van eerste rechtenfaculteit
eeuw Raadgever v gravin Toscane
Paus Gregorius VII 11e
eeuw
Keizer Hendrik IV
Guillame Durand 13e ‘gerechtelijke spiegel’ = standaardwerk over het
eeuw proces recht
= procesualist
, Azo 13e Op glossen gebaseerde samenvattingen van de
eeuw Codex
Accursius 13e De standaardglosse / glossa ordinaria
eeuw = een glossator, leerling van Azo
Jacobus Balduini 13e Voerde de repetitio in
eeuw - Conflictenrecht
Jacques de Revigny 13e Jurist, professor van Orléans
eeuw Subjectief recht essentieel uiteengezet
- Recht ‘ius’ als tussenstap tussen
feitenconstellatie (factum) en
rechtsvordering (actio)
Begrippen van Aristoteles
- De feitenconstellatie als ‘verst verwijderde
oorzaak’ (causa remota)
- recht als ‘dichtstbijgelegen oorzaak’
(causa proxima) van de rechtsvordering
Voor het eerst sprake van een recht van een
individu/aanspraak
Is nog GEEN subjectief recht
Cynus van Pistoia 14e Eerste commentator
eeuw - Student aan uni Bologna
- Belang van repetitio en verzamelde deze
- Schreef commentaar op de Digesten
- Romeins recht = ius commune
Bartolus de Saxoferrato 14e = jurist
eeuw Leerling van Pistoia
- Ius commune <> ius proprium
- RR = ius commune en staat boven het ius
proprium
- Consultaties voor advocaten
in periode van pestepidemie veel vragen over
juridische kwesties beantwoorde deze adhv RR
(APL)
Baldus de Ubaldis 14e Leerling van Saxoferrato
eeuw - Meer vernieuwing
- Toevoeging Griekse logica en
moraalfilosofie
Guillaume Durand (franse priester) bestudeerd RR van Justinianus
en maakte gerechtelijke spiegel (procesrecht)
(APL)
Hugo Grotius ‘vader van natuurrecht’ verhandeling recht van
vrede en oorlog; ontwikkeld volkerenrecht en
internationaal recht (APL)
