H7: Het zenuwstelsel
1
,Inhoud
1. Inleiding ........................................................................................................................ 4
1.1 Anatomische indeling.............................................................................................. 4
1.1.1 Het centraal zenuwstelsel ................................................................................. 4
1.1.2 Perifeer zenuwstelsel........................................................................................ 4
1.2 Functionele indeling van het ZS .............................................................................. 4
2. Zenuwweefsel ............................................................................................................... 6
2.1 Samenstelling zenuwweefsel ................................................................................... 6
2.2 Fysiologie van zenuwweefsel: “Het ontstaan, geleiden en verwerken van
zenuwimpulsen” ................................................................................................................ 6
2.3 Organisatie binnen zenuwweefsel: Structuren voor verwerking ............................... 8
2.3.1 Structuren voor aan- en afvoer ......................................................................... 8
3. Bloedvoorziening van de hersenen ................................................................................ 8
3.1 Bloedtoevoer van de hersenen ................................................................................. 8
3.2 Bevloeiingsgebieden van de 3 hersenarteries ........................................................... 9
3.3 Bloedafvoer: Veneuze durasinussen ...................................................................... 10
4. De hersen- & ruggenmerg vliezen en de tussenliggende ruimtes .................................. 11
4.1 De hersen- en ruggenmerg vliezen ........................................................................ 11
4.1.1 De Dura mater ............................................................................................... 12
4.1.2 Arachnoidea ................................................................................................... 12
4.2 De ruimten tussen de meningen ............................................................................. 13
4.2.1 Meningen & ruimten rondom ruggenmerg ..................................................... 13
5. De hersenholten en de liquorcirculatie ......................................................................... 14
5.1 De hersenkamers (ventrikels) ................................................................................ 14
5.2 Liquor cerebrospinalis ........................................................................................... 16
5.3 De liquorcirculatie ................................................................................................ 16
6. Het centraal zenuwstelsel ............................................................................................ 18
6.1 De hersenen .......................................................................................................... 19
6.1.1 De grote hersenen (cerebrum) ........................................................................ 19
6.1.2 De tussenhersenen (diencephalon).................................................................. 26
6.1.3 De hersenstam (truncus cerebri) ..................................................................... 28
6.1.4 De kleine hersenen (cerebellum) .................................................................... 29
6.2 Het ruggenmerg (medulla spinalis) ........................................................................ 30
6.2.1 Ligging en onderdelen van het ruggenmerg......................................................... 30
6.2.2 Het ruggenmerg op doorsnede........................................................................ 31
2
, 6.2.3 Functies van het ruggenmerg.......................................................................... 32
7. Het perifeer zenuwstelsel ............................................................................................. 37
7.1 Craniale zenuwen .................................................................................................. 37
7.1.1 N. Olfactorius: de reukzenuw ......................................................................... 37
7.1.2 N. Opticus: de oogzenuw ............................................................................... 38
7.1.3 N. Trigeminus (N. V) ..................................................................................... 39
7.1.4 N. Facialis...................................................................................................... 40
7.1.5 N. Vestibulocochlearis (N. VIII) .................................................................... 40
7.1.6 motoriek & sensoriek v strottenhoofd en keel ................................................. 40
7.1.7 N. Glossopharyngeus (N.IX) .......................................................................... 40
7.1.8 N. Vagus (N. X) ............................................................................................. 40
7.1.9 N. Accessorius (N. XI) ................................................................................... 41
7.1.10 N. Hypoglossus (N. XII) ................................................................................ 41
7.2 De 31 paar spinale zenuwen .................................................................................. 42
7.2.1 Aanhechting spinale zenuwen aan ruggenmerg .............................................. 42
7.2.2 Uittrede van de spinale zenuwen .................................................................... 43
7.2.3 Verder verloop van de spinale zenuwen ......................................................... 44
7.2.4 Functies van de ruggenmergzenuwen ............................................................. 45
8. Het autonoom zenuwstelsel ......................................................................................... 47
8.1 Orthosympathische baan ....................................................................................... 47
8.2 Parasympathische banen ....................................................................................... 49
3
, 1. Inleiding
Zenuwstelsel: Een regulerend stelsel, maar:
- Fijner & sneller dan endocrine stelsel
- Reguleert via HF het endocrine stelsel
Anatomisch Functioneel
- Bouw & ligging - Welke taken heeft het zs?
- Hoe wordt het geregeld?
= Centraal & perifeer
= Sensorisch afferente banen, die info v een
zintuig naar een verwerkend besluitcentrum
→ Respons formuleren → Output
formuleren → Motorisch zs efferent
Dierlijk zs vs. Vegetatief zs.
➔ Willekeurig vs. autonoom
1.1 Anatomische indeling
Centrale zenuwstelsel: hersenen & ruggenmerg, beschermd
do:
- Schedel
- Wervelzuil
Perifere zenuwstelsel: 43 paar zenuwen, nt beschermd do
benige structuren
1.1.1 Het centraal zenuwstelsel
1. Grote hersenen: cerebrum bestaat uit 2 hersenhelften
2. Tussenhersenen:
3. Kleine hersenen
4. Hersenstam
5. Ruggenmerg
1.1.2 Perifeer zenuwstelsel
- 12 paar hersenzenuwen
- 31 paar uit ruggenmerg
1.2 Functionele indeling van het ZS
Functie: werking vh lichaam coördineren adhv
- Input sensorcellen → Sensorischezenuwen & stijgende ruggenmergbanen →
Hersenen
- Centrale verwerking in neuronale netwerken
- Output nr effectorcellen: via dalende ruggenmergbanen & motorische zenuwen →
Spieren & klieren
Vegetatief = autonoom zenuwstelsel: Zorgt vo homeostase vh inwendig milieu dmv
onbewuste reflexten
4
, - Fight- & flight respons: acute stress
- General adaptation Syndrome: chronische stress
- Onbewust & onvrijwillig
Animaal = Somatisch zenuwstelsel: Bewuste interactie m omgeving
- Bewust & vrijwillig
5
, 2. Zenuwweefsel
2.1 Samenstelling zenuwweefsel
Bestaat uit
Netwerk neuronen Gliacellen
= Stervormige steuncellen vh zenuwweefsel,
tussen neuronen
Functie: geleiding zenuwimpulsen
Indeling
- Sensibele / afferente neuronen
- Schakel neuronen
- Motorische / efferente neuronen Functie:
- Voeden zenuwcellen
- Elektrisch isoleren zenuwcellen
- Ondersteunen zenuwcellen
- Verdediging
2.2 Fysiologie van zenuwweefsel: “Het ontstaan, geleiden en verwerken van
zenuwimpulsen”
1. Het ontstaan van een zenuwimpuls / actiepotentiaal
6
1
,Inhoud
1. Inleiding ........................................................................................................................ 4
1.1 Anatomische indeling.............................................................................................. 4
1.1.1 Het centraal zenuwstelsel ................................................................................. 4
1.1.2 Perifeer zenuwstelsel........................................................................................ 4
1.2 Functionele indeling van het ZS .............................................................................. 4
2. Zenuwweefsel ............................................................................................................... 6
2.1 Samenstelling zenuwweefsel ................................................................................... 6
2.2 Fysiologie van zenuwweefsel: “Het ontstaan, geleiden en verwerken van
zenuwimpulsen” ................................................................................................................ 6
2.3 Organisatie binnen zenuwweefsel: Structuren voor verwerking ............................... 8
2.3.1 Structuren voor aan- en afvoer ......................................................................... 8
3. Bloedvoorziening van de hersenen ................................................................................ 8
3.1 Bloedtoevoer van de hersenen ................................................................................. 8
3.2 Bevloeiingsgebieden van de 3 hersenarteries ........................................................... 9
3.3 Bloedafvoer: Veneuze durasinussen ...................................................................... 10
4. De hersen- & ruggenmerg vliezen en de tussenliggende ruimtes .................................. 11
4.1 De hersen- en ruggenmerg vliezen ........................................................................ 11
4.1.1 De Dura mater ............................................................................................... 12
4.1.2 Arachnoidea ................................................................................................... 12
4.2 De ruimten tussen de meningen ............................................................................. 13
4.2.1 Meningen & ruimten rondom ruggenmerg ..................................................... 13
5. De hersenholten en de liquorcirculatie ......................................................................... 14
5.1 De hersenkamers (ventrikels) ................................................................................ 14
5.2 Liquor cerebrospinalis ........................................................................................... 16
5.3 De liquorcirculatie ................................................................................................ 16
6. Het centraal zenuwstelsel ............................................................................................ 18
6.1 De hersenen .......................................................................................................... 19
6.1.1 De grote hersenen (cerebrum) ........................................................................ 19
6.1.2 De tussenhersenen (diencephalon).................................................................. 26
6.1.3 De hersenstam (truncus cerebri) ..................................................................... 28
6.1.4 De kleine hersenen (cerebellum) .................................................................... 29
6.2 Het ruggenmerg (medulla spinalis) ........................................................................ 30
6.2.1 Ligging en onderdelen van het ruggenmerg......................................................... 30
6.2.2 Het ruggenmerg op doorsnede........................................................................ 31
2
, 6.2.3 Functies van het ruggenmerg.......................................................................... 32
7. Het perifeer zenuwstelsel ............................................................................................. 37
7.1 Craniale zenuwen .................................................................................................. 37
7.1.1 N. Olfactorius: de reukzenuw ......................................................................... 37
7.1.2 N. Opticus: de oogzenuw ............................................................................... 38
7.1.3 N. Trigeminus (N. V) ..................................................................................... 39
7.1.4 N. Facialis...................................................................................................... 40
7.1.5 N. Vestibulocochlearis (N. VIII) .................................................................... 40
7.1.6 motoriek & sensoriek v strottenhoofd en keel ................................................. 40
7.1.7 N. Glossopharyngeus (N.IX) .......................................................................... 40
7.1.8 N. Vagus (N. X) ............................................................................................. 40
7.1.9 N. Accessorius (N. XI) ................................................................................... 41
7.1.10 N. Hypoglossus (N. XII) ................................................................................ 41
7.2 De 31 paar spinale zenuwen .................................................................................. 42
7.2.1 Aanhechting spinale zenuwen aan ruggenmerg .............................................. 42
7.2.2 Uittrede van de spinale zenuwen .................................................................... 43
7.2.3 Verder verloop van de spinale zenuwen ......................................................... 44
7.2.4 Functies van de ruggenmergzenuwen ............................................................. 45
8. Het autonoom zenuwstelsel ......................................................................................... 47
8.1 Orthosympathische baan ....................................................................................... 47
8.2 Parasympathische banen ....................................................................................... 49
3
, 1. Inleiding
Zenuwstelsel: Een regulerend stelsel, maar:
- Fijner & sneller dan endocrine stelsel
- Reguleert via HF het endocrine stelsel
Anatomisch Functioneel
- Bouw & ligging - Welke taken heeft het zs?
- Hoe wordt het geregeld?
= Centraal & perifeer
= Sensorisch afferente banen, die info v een
zintuig naar een verwerkend besluitcentrum
→ Respons formuleren → Output
formuleren → Motorisch zs efferent
Dierlijk zs vs. Vegetatief zs.
➔ Willekeurig vs. autonoom
1.1 Anatomische indeling
Centrale zenuwstelsel: hersenen & ruggenmerg, beschermd
do:
- Schedel
- Wervelzuil
Perifere zenuwstelsel: 43 paar zenuwen, nt beschermd do
benige structuren
1.1.1 Het centraal zenuwstelsel
1. Grote hersenen: cerebrum bestaat uit 2 hersenhelften
2. Tussenhersenen:
3. Kleine hersenen
4. Hersenstam
5. Ruggenmerg
1.1.2 Perifeer zenuwstelsel
- 12 paar hersenzenuwen
- 31 paar uit ruggenmerg
1.2 Functionele indeling van het ZS
Functie: werking vh lichaam coördineren adhv
- Input sensorcellen → Sensorischezenuwen & stijgende ruggenmergbanen →
Hersenen
- Centrale verwerking in neuronale netwerken
- Output nr effectorcellen: via dalende ruggenmergbanen & motorische zenuwen →
Spieren & klieren
Vegetatief = autonoom zenuwstelsel: Zorgt vo homeostase vh inwendig milieu dmv
onbewuste reflexten
4
, - Fight- & flight respons: acute stress
- General adaptation Syndrome: chronische stress
- Onbewust & onvrijwillig
Animaal = Somatisch zenuwstelsel: Bewuste interactie m omgeving
- Bewust & vrijwillig
5
, 2. Zenuwweefsel
2.1 Samenstelling zenuwweefsel
Bestaat uit
Netwerk neuronen Gliacellen
= Stervormige steuncellen vh zenuwweefsel,
tussen neuronen
Functie: geleiding zenuwimpulsen
Indeling
- Sensibele / afferente neuronen
- Schakel neuronen
- Motorische / efferente neuronen Functie:
- Voeden zenuwcellen
- Elektrisch isoleren zenuwcellen
- Ondersteunen zenuwcellen
- Verdediging
2.2 Fysiologie van zenuwweefsel: “Het ontstaan, geleiden en verwerken van
zenuwimpulsen”
1. Het ontstaan van een zenuwimpuls / actiepotentiaal
6
