Fysiologie van de zwangerschap: van
conceptie tot geboorte
Inhoud
1. Anatomie van de vrouwelijke geslachtsorganen ............................................................. 5
1.1 De geslachtsklier of gonade (ook man) .................................................................... 5
1.2 Anatomie eierstok ................................................................................................... 5
1.2.1 Histologie ........................................................................................................ 6
1.2.2 Ligging vh ovarium en omliggende structuren.................................................. 7
1.2.3 Bloedvoorziening ovarium & tuba ................................................................... 8
1.3 De tuba uterina........................................................................................................ 8
1.3.1 Anatomie ......................................................................................................... 8
1.3.2 Doorsnede door de tuba (histologie) → Bovenaan in vrije rand brede band ........... 9
1.4 De uterus............................................................................................................... 10
1.4.1 Functie ........................................................................................................... 10
1.4.2 Aspect ............................................................................................................ 10
1.4.3 Ligging .......................................................................................................... 12
1.5 de vagina............................................................................................................... 14
1.5.1 Functie ........................................................................................................... 14
1.5.2 Aspect ............................................................................................................ 14
1.6 Uitwendige vrouwelijke geslachtsorganen ............................................................. 15
1.6.1 De mons pubis ............................................................................................... 15
1.6.2 De labia majora .............................................................................................. 15
1.6.3 Labia minora .................................................................................................. 15
1.6.4 Het vestibulum ............................................................................................... 16
1.6.5 De clitoris ...................................................................................................... 16
1.6.6 Bulbi vestibuli................................................................................................ 16
1.6.7 De kleine vestibulaire klieren / para-urethale klieren ...................................... 16
1.6.8 Grote vestibulaire klieren / klieren van Bartholin ........................................... 16
2. Anatomie van de mannelijke geslachtsorganen ............................................................ 17
2.1 De testis ................................................................................................................ 17
2.1.1 Functie ........................................................................................................... 17
2.1.2 Aspect ............................................................................................................ 17
2.1.3 Ligging .......................................................................................................... 17
1
, 2.2 De epididymis ....................................................................................................... 18
2.2.1 Functie ........................................................................................................... 18
2.2.2 Aspect & ligging ............................................................................................ 18
2.3 Ductus deferens / vas deferens .............................................................................. 18
2.3.1 Functie ........................................................................................................... 18
2.3.2 Aspect & ligging ............................................................................................ 18
2.4 Ductus ejaculatorius .............................................................................................. 19
2.5 Vesicula seminalis ................................................................................................ 19
2.5.1 Functie, ligging & aspect ............................................................................... 19
2.6 Prostaat ................................................................................................................. 19
2.6.1 Functie, aspect, ligging .................................................................................. 19
2.7 De bulbo-urethale klieren / klieren v Cowper ........................................................ 19
2.8 Urethra / urinebuis ................................................................................................ 20
2.9 De penis ................................................................................................................ 20
2.9.1 Functie ........................................................................................................... 20
2.9.2 Aspect ............................................................................................................ 20
3. Bloedvaten, lymfedrainage en zenuwen van de (externe) genitalia ............................... 22
3.1 Bloedvaten ............................................................................................................ 22
3.1.1 Bloedvoorziening van de inwendige vrouwelijke genitalia ............................. 22
3.2 Lymfedrinage........................................................................................................ 23
3.3 Zenuwen ............................................................................................................... 24
4. Fysiologie van de voortplantingsfuncties ..................................................................... 25
4.1 Vorming van de gameten ...................................................................................... 25
4.1.1 De vorming van gameten: de meiose .............................................................. 25
4.1.2 De Oögenese .................................................................................................. 25
4.1.3 Vorming van zaadcellen of spermatogenese ................................................... 28
4.2 Hormonale regeling van de voortplanting .............................................................. 29
4.2.1 Inleiding: de geslachtshormonen .................................................................... 29
4.2.2 Hormonale regeling van de ovariële cyclus: de hypothalamo-hypofysaire-
ovariële as ................................................................................................................... 29
4.2.3 De verschillende fasen vd ovariële cyclus: folliculaire & luteale fase ............. 30
4.2.4 Hormonale regeling van de spermatogenese: Hypothalamo-hypofysaire-
testiculaire as ............................................................................................................... 32
4.2.5 Cyclische veranderingen in de vrouwelijke geslachtsorganen over het verloop
van de ovariële cyclus ................................................................................................. 33
2
,4. Fertilisatie: de vorming en het transport van de zygote in de vrouwelijke genitale tractus
39
4.1 De versmelting van eicel en zaadcel ...................................................................... 39
4.1.1 Werking ......................................................................................................... 39
4.2 Transport zygote in de eileider .............................................................................. 40
4.3 De zygote in de baarmoederholte .......................................................................... 40
4.4 De implantatie / nidatie / innesteling ..................................................................... 41
5. Fysiologie van de placenta en de vliezen ..................................................................... 42
5.1 De placenta ........................................................................................................... 42
5.1.1 De ontwikkeling van de placenta .................................................................... 42
5.1.2 Fysiologie van de placenta ............................................................................. 45
5.1.3 De verschillende functies van de placenta ...................................................... 45
5.2 Ontwikkeling van de foetale membranen of vliezen .............................................. 48
5.2.1 De structuur van de vliezen ............................................................................ 48
5.5.2 De functie van de vliezen ............................................................................... 51
5.2.2 Chorioniciteit en amnioniciteit bij tweelingzwangerschappen......................... 51
5.3 Fysiologie van het vruchtwater .............................................................................. 52
5.3.1 Samenstelling vruchtwater ............................................................................. 52
5.3.2 Productie en resorptie van het vruchtwater ..................................................... 52
5.3.3 Stoorning in balans productie – resorptie........................................................ 53
5.3.4 De regeling van de hoeveelheid vruchtwater .................................................. 54
5.3.5 Functies van het amnionvocht ........................................................................ 54
6. Het zwangerschapshormoon ........................................................................................ 55
6.1 HCG .......................................................................................................................... 55
6.1 De zwangerschapstest: kwalitatieve en kwantitatieve bepaling van HCG in het bloed of
urine van de vrouw .......................................................................................................... 55
6.2 Progesteron ............................................................................................................... 55
6.2.3 In de zwangerschap ............................................................................................. 56
6.3 Prostaglandines ......................................................................................................... 56
6.3.1 Medicatie ............................................................................................................ 56
7. Hematologische veranderingen bij de zwangere vrouw ................................................ 57
7.1 Water .................................................................................................................... 57
7.2 Plasma en bloedlichaampjes .................................................................................. 57
1.3 Stollings- en antistollingssysteem .......................................................................... 60
8. Cardiovasculaire aandoeningen ................................................................................... 60
3
, 8.1 Het hart ................................................................................................................. 60
2.2 De bloedvaten ....................................................................................................... 61
2.2.1 Arteries .......................................................................................................... 61
2.2.2 Venen ............................................................................................................ 62
9. Respiratoire veranderingen .......................................................................................... 63
10. Het excretiesysteem: urineproductie en urineafvoer .................................................. 64
10.1 De nieren ........................................................................................................... 64
10.2 De urinewegen en de blaas ................................................................................ 64
11. Gastro-intestinale veranderingen............................................................................... 65
11.1 Slokdarm en maag ............................................................................................. 65
11.2 Galwegen .......................................................................................................... 65
11.3 Darm ................................................................................................................. 65
11.4 Metabole aanpassingen bij de zwangere............................................................. 65
11.4.1 Glucosemetabolisme ...................................................................................... 65
11.4.2 Vetmetabolisme ............................................................................................. 65
12. Endocrinologische aanpassingen............................................................................... 66
12.1 De schildklier in de zwangerschap ..................................................................... 66
13. Veranderingen in het immuunsysteem ...................................................................... 67
14. Gewichtsveranderingen ............................................................................................ 67
15. Muscoskeletale veranderingen .................................................................................. 68
15.1 Veranderde lichaamshoudingen en toegenomen laxiteit van de gewrichten ........ 68
15.2 Pijn door druk op zenuwen ................................................................................ 68
16. Dermatologische veranderingen................................................................................ 69
16.1 Hirsutisme ......................................................................................................... 69
16.2 Pigmentatie ....................................................................................................... 69
16.3 Vaatveranderingen............................................................................................. 69
16.4 Striae gravidarum / zwangerschapsstriemen ....................................................... 70
4
,Hoofdstuk 1. Anatomie en fysiologie van
de voortplanting
Doel voortplantingsstelsel: in stand houden vd soort
• Mogelijk maken v bevruchting, zwangerschap & geboorte van een nakomeling +
Voeden immature nakomeling (-> Lactatie)
1. Anatomie van de vrouwelijke geslachtsorganen
1.1 De geslachtsklier of gonade (ook man)
♀: Ovarium ♂: Testis
Vorming van Oögenese: vorming van Spermatogenese: vorming van
voorplantingscellen eicellen (+ Folliculogenese) zaadcellen
Vorming van Gevormd do: Gevormd do:
geslachtshormonen • Ovarium +++ • Testis+++
• Testis • Ovarium
• Bijnier • Bijnier
• Trofoblast • C19: androgenen
• C21: Progestagenen
• C18: Oestrogenen
Androgenen → Oestrogenen do aromatase reactie
Geslachtshormonen Oestradiol: Granulosacellen Androgenen: Leydigcellen
Progesteronb: Granulosa-
luteinecellen
Androgenen: Thecacellen
1.2 Anatomie eierstok
= In de buikholte & pelvis
Gladder
Kenmerken: bij
• Lengte: 2.5-5 cm meisjes
• Breedte: 1.5 – 3cm
• Dikte: 0.6 – 1.5cm
• Grijswit
• Hobbelig opp → Door follikelgroei &
ovulatie
• Zowel linker, als rechter: 2 eierstokken
Bij de geboorte heeft een vrouw ALLE voortplantingscellen = Primaire oöcyten
• 1 eicel omgeven door follikelcellen
• Continue verlies vd voortplantingscellen
• Ovariële cyclus id reproductieve leeftijd: finale ontwikkeling ve follikel m hierin
rijping vd eicel tot secundaire oöcyt. Geeft eicel vrij (= Ovulatie) en ontwikkeling
corpus luteum
5
,Productie geslachtshormonen:
• Door follikelcellen (oestrogenen, progestagenen) id ovariële cyclus
• Door interstitiële cellen waaronder thecacellen
1.2.1 Histologie
1) Doorsnede ovarium tijdens reproductieve leeftijd
= 1-lagig epitheel: Tunica albuginea (Zorgt vo grijswitte kleur)
Buitenkant:
- Cortex
o Ovarieel Stroma
o Parenchym
• Eicellen +
hormoonproducerende
cellen
• Follikels: eicel +
granulosacellen
• Interstitiële cellen:
thecacellen
• Bindweefsel
- Medulla
o Bloedvaten, zenuwen
o Bindweefsel
- Hilum
= Waar bloedvaten, zenuwen en lymfevaten het ovarium bereiken.
= Een punt v aanhechting aan de brede band
2) Doorsnede ovarium in de menopauze
Menopauze:
- Geen vorming meer van follikel- & eicellen.
- Het totale volume ovarium is afgenomen
- Stroma is een dunne laag geworden
6
, 1.2.2 Ligging vh ovarium en omliggende structuren
Intra-abomdinale organen: Ovarium, eileider en baarmoeder, bekleed met visceraal
peritoneum of serosa
Hilum
Brede band
- Mesovarium: Achter
ovarium
- Mesometrium
- Mesosalpinx
De ovaria liggen links & rechts vd uterus achter Ligamentum Latum
- Ligamentum ovarii proprium: mediale pool vh ovarium verbinden m uterus
- Ligamentum suspensorium ovarii: laterale bovenpool vh ovarium naar de
bekkenwand
o + Ovariële bloedvaten, lymfevaten & zenuwen
7
, 1.2.3 Bloedvoorziening ovarium & tuba
1.3 De tuba uterina
= Eileider / salpinx / oviduct
Functie:
- Oppikken eicel bij de ovulatie
- Transport zaadcellen
- Transport zygote
1.3.1 Anatomie
Tuba uterina: buisvormige structuur van 10cm
- Uteriene ostium: mediale einde dat verbinding maakt m holte baarmoeder
- Abdominale ostium: laterale einde dat verbinding maakt m buikholte
4 delen:
1. Infundibulum 2. Ampulla
= Opent trechtervormig in buikholte, en = ½ vd lengte vd eileider
heeft franjes
Wand vd eileider wordt dikker en de holte
Functie: Opvang eicel bij eisprong ( = lumen) w nauwer naar de baarmoeder
toe
Kort vo ovulatie: franjes bedekken eierstok
→ Vrijgekomen eicel in de ampulla vd
eileider
8
, ➔ Hier wordt deze eventueel bevrucht
3. Ishtmus 4. Intramuraal segment
= 1/3 vd lengte vd eileider = 10 mm lang
Holte is smal & spierlaag het dikst Verloopt do myometrium vd
baarmoederwand & eindigt id
baarmoederholte ah uteriene ostium
Bevruchting:
Gebeurt in de ampulla. De bevruchte eicel doorloopt eerste celdelingen tijdesn het transport
doorheen ampulla, isthmus & intramuraal segment vd eileider
➔ Zygote komt in BM-holte & zal als blastocyt innestelen ih baarmoderslijmvlies
(=Endometrium)
Begrippen
Salpingitis: infectie vd eileider -> Komt vanuit de vagina
Pyosalpinx: Verklevingen / vergroeiingen ad fimbriae waardoor etter opstapelt in de eileider
Hydrosalpinx: Eileider uitgezet met vocht
Salpingectomie / tubectomie: Heelkundig verwijderen van een eileider
Ovariëctomie: heelkundig verwijderen van ovarium
Salpingo-oöforectomie / adnexectomie: heelkundig verwijderen van ovarium / eileider
-> Bilaterale salpingectomie / heelkundig afsluiten v beide eileiders leidt tt onmogelijkheid v
conceptie en tubair transport → ° Steriliteit
1.3.2 Doorsnede door de tuba (histologie) → Bovenaan in vrije rand brede band
3 lagen:
Slijmvlies / mucosa Muscularis / gladde Serosa / visceraal peritoneum vd
spierlaag eileider
= Epitheel m basaal membraan / = Laag circulair verlopende = Dun 1-lagig epitheel m basaal
bindweefsel spieren + lengtespieren membraan + bindweefsel
- Bekleed lumen eileider
- Sterk geplooid Peristaltiek → Transport vd Loopt verder in peritoneaal
- 1-lagig epitheel m inhoud vh lumen dubbelblad:
trilhaarcellen & kliercellen - Mesosalpinx
Doel:
- Kliercellen: Secreet
afgeven in lumen
- Plooien:
oppervlaktevergroting
9
, 1.4 De uterus
= BM
Begrippen:
• Hysterometrie: het meten v diepte vd mBM, met een hysterometer
• Hysteroscopie: het kijken id BM-holte met een kijkbbuis
• Hysterectomie: het operatief wegnemen vd BM
• Hysterosalpingografie: Techniek om BMholte en kanaal vd eileiders te visualiseren
m opspuiten contrastvloeistof
1.4.1 Functie
- Transport v zaadcellen
- implantatie blastocyst in BMslijmvlies
- groei embryo tt voldragen foetus
- Samenstrekken om foetus & placenta nr buiten te drijven
1.4.2 Aspect
= Afgeplatte peer met onderaan steel
- Nullipara: lengte 7.5cm, breedte 5cm, dikte 2.5cm, 30-40g
- Multipara: Lengte 8-9cm
→ Na menopauze; krimpen
2 delen:
Baarmoederlichaam / corpus Uteri BMhals / cervix uteri
= Bovenste 2/3 BM = Onderste 1/3, smaller & ronder, 3-4cm
Centraal: BMholte (afgeplatte driehoek) Centraal: cervicaal kanaal
Fundus (uteri): top BMwand Uiteindes: cervicale openingen
Ishtmus (uteri): Onderste deel BMlichaam - Ostium internum cervicis
- Hormonale veranderingen vh - Ostium externum cervicis
endometrium minder
- Spierlaag minder dik
- Vormt OUS
Vaginaal deel: gedeelte waar de vaginawand vasthecht aan de BMhals
Supravaginaal deel: 1/3 vd hals boven aanhechting vaginawanden
Doorsnede Baarmoederholte
= Holte met rand opgebouwd uit 3 lagen
Endometrium Myometrium Perimetrium
= Bekleding, 1lagig epitheel = Dikste laag = Dun, 1lagig epitheel +
m klierbuizen, basaal = Spiervezels, bloedvaten, basaal membraan +
membraan + bindweefsel lymfevaten, zenuwuiteinden bindweefsel
nr endometrium
Functie
- Ondergaan cyclische In zws: grote stijging dike &
veranderingen aantal spiervezels
10
conceptie tot geboorte
Inhoud
1. Anatomie van de vrouwelijke geslachtsorganen ............................................................. 5
1.1 De geslachtsklier of gonade (ook man) .................................................................... 5
1.2 Anatomie eierstok ................................................................................................... 5
1.2.1 Histologie ........................................................................................................ 6
1.2.2 Ligging vh ovarium en omliggende structuren.................................................. 7
1.2.3 Bloedvoorziening ovarium & tuba ................................................................... 8
1.3 De tuba uterina........................................................................................................ 8
1.3.1 Anatomie ......................................................................................................... 8
1.3.2 Doorsnede door de tuba (histologie) → Bovenaan in vrije rand brede band ........... 9
1.4 De uterus............................................................................................................... 10
1.4.1 Functie ........................................................................................................... 10
1.4.2 Aspect ............................................................................................................ 10
1.4.3 Ligging .......................................................................................................... 12
1.5 de vagina............................................................................................................... 14
1.5.1 Functie ........................................................................................................... 14
1.5.2 Aspect ............................................................................................................ 14
1.6 Uitwendige vrouwelijke geslachtsorganen ............................................................. 15
1.6.1 De mons pubis ............................................................................................... 15
1.6.2 De labia majora .............................................................................................. 15
1.6.3 Labia minora .................................................................................................. 15
1.6.4 Het vestibulum ............................................................................................... 16
1.6.5 De clitoris ...................................................................................................... 16
1.6.6 Bulbi vestibuli................................................................................................ 16
1.6.7 De kleine vestibulaire klieren / para-urethale klieren ...................................... 16
1.6.8 Grote vestibulaire klieren / klieren van Bartholin ........................................... 16
2. Anatomie van de mannelijke geslachtsorganen ............................................................ 17
2.1 De testis ................................................................................................................ 17
2.1.1 Functie ........................................................................................................... 17
2.1.2 Aspect ............................................................................................................ 17
2.1.3 Ligging .......................................................................................................... 17
1
, 2.2 De epididymis ....................................................................................................... 18
2.2.1 Functie ........................................................................................................... 18
2.2.2 Aspect & ligging ............................................................................................ 18
2.3 Ductus deferens / vas deferens .............................................................................. 18
2.3.1 Functie ........................................................................................................... 18
2.3.2 Aspect & ligging ............................................................................................ 18
2.4 Ductus ejaculatorius .............................................................................................. 19
2.5 Vesicula seminalis ................................................................................................ 19
2.5.1 Functie, ligging & aspect ............................................................................... 19
2.6 Prostaat ................................................................................................................. 19
2.6.1 Functie, aspect, ligging .................................................................................. 19
2.7 De bulbo-urethale klieren / klieren v Cowper ........................................................ 19
2.8 Urethra / urinebuis ................................................................................................ 20
2.9 De penis ................................................................................................................ 20
2.9.1 Functie ........................................................................................................... 20
2.9.2 Aspect ............................................................................................................ 20
3. Bloedvaten, lymfedrainage en zenuwen van de (externe) genitalia ............................... 22
3.1 Bloedvaten ............................................................................................................ 22
3.1.1 Bloedvoorziening van de inwendige vrouwelijke genitalia ............................. 22
3.2 Lymfedrinage........................................................................................................ 23
3.3 Zenuwen ............................................................................................................... 24
4. Fysiologie van de voortplantingsfuncties ..................................................................... 25
4.1 Vorming van de gameten ...................................................................................... 25
4.1.1 De vorming van gameten: de meiose .............................................................. 25
4.1.2 De Oögenese .................................................................................................. 25
4.1.3 Vorming van zaadcellen of spermatogenese ................................................... 28
4.2 Hormonale regeling van de voortplanting .............................................................. 29
4.2.1 Inleiding: de geslachtshormonen .................................................................... 29
4.2.2 Hormonale regeling van de ovariële cyclus: de hypothalamo-hypofysaire-
ovariële as ................................................................................................................... 29
4.2.3 De verschillende fasen vd ovariële cyclus: folliculaire & luteale fase ............. 30
4.2.4 Hormonale regeling van de spermatogenese: Hypothalamo-hypofysaire-
testiculaire as ............................................................................................................... 32
4.2.5 Cyclische veranderingen in de vrouwelijke geslachtsorganen over het verloop
van de ovariële cyclus ................................................................................................. 33
2
,4. Fertilisatie: de vorming en het transport van de zygote in de vrouwelijke genitale tractus
39
4.1 De versmelting van eicel en zaadcel ...................................................................... 39
4.1.1 Werking ......................................................................................................... 39
4.2 Transport zygote in de eileider .............................................................................. 40
4.3 De zygote in de baarmoederholte .......................................................................... 40
4.4 De implantatie / nidatie / innesteling ..................................................................... 41
5. Fysiologie van de placenta en de vliezen ..................................................................... 42
5.1 De placenta ........................................................................................................... 42
5.1.1 De ontwikkeling van de placenta .................................................................... 42
5.1.2 Fysiologie van de placenta ............................................................................. 45
5.1.3 De verschillende functies van de placenta ...................................................... 45
5.2 Ontwikkeling van de foetale membranen of vliezen .............................................. 48
5.2.1 De structuur van de vliezen ............................................................................ 48
5.5.2 De functie van de vliezen ............................................................................... 51
5.2.2 Chorioniciteit en amnioniciteit bij tweelingzwangerschappen......................... 51
5.3 Fysiologie van het vruchtwater .............................................................................. 52
5.3.1 Samenstelling vruchtwater ............................................................................. 52
5.3.2 Productie en resorptie van het vruchtwater ..................................................... 52
5.3.3 Stoorning in balans productie – resorptie........................................................ 53
5.3.4 De regeling van de hoeveelheid vruchtwater .................................................. 54
5.3.5 Functies van het amnionvocht ........................................................................ 54
6. Het zwangerschapshormoon ........................................................................................ 55
6.1 HCG .......................................................................................................................... 55
6.1 De zwangerschapstest: kwalitatieve en kwantitatieve bepaling van HCG in het bloed of
urine van de vrouw .......................................................................................................... 55
6.2 Progesteron ............................................................................................................... 55
6.2.3 In de zwangerschap ............................................................................................. 56
6.3 Prostaglandines ......................................................................................................... 56
6.3.1 Medicatie ............................................................................................................ 56
7. Hematologische veranderingen bij de zwangere vrouw ................................................ 57
7.1 Water .................................................................................................................... 57
7.2 Plasma en bloedlichaampjes .................................................................................. 57
1.3 Stollings- en antistollingssysteem .......................................................................... 60
8. Cardiovasculaire aandoeningen ................................................................................... 60
3
, 8.1 Het hart ................................................................................................................. 60
2.2 De bloedvaten ....................................................................................................... 61
2.2.1 Arteries .......................................................................................................... 61
2.2.2 Venen ............................................................................................................ 62
9. Respiratoire veranderingen .......................................................................................... 63
10. Het excretiesysteem: urineproductie en urineafvoer .................................................. 64
10.1 De nieren ........................................................................................................... 64
10.2 De urinewegen en de blaas ................................................................................ 64
11. Gastro-intestinale veranderingen............................................................................... 65
11.1 Slokdarm en maag ............................................................................................. 65
11.2 Galwegen .......................................................................................................... 65
11.3 Darm ................................................................................................................. 65
11.4 Metabole aanpassingen bij de zwangere............................................................. 65
11.4.1 Glucosemetabolisme ...................................................................................... 65
11.4.2 Vetmetabolisme ............................................................................................. 65
12. Endocrinologische aanpassingen............................................................................... 66
12.1 De schildklier in de zwangerschap ..................................................................... 66
13. Veranderingen in het immuunsysteem ...................................................................... 67
14. Gewichtsveranderingen ............................................................................................ 67
15. Muscoskeletale veranderingen .................................................................................. 68
15.1 Veranderde lichaamshoudingen en toegenomen laxiteit van de gewrichten ........ 68
15.2 Pijn door druk op zenuwen ................................................................................ 68
16. Dermatologische veranderingen................................................................................ 69
16.1 Hirsutisme ......................................................................................................... 69
16.2 Pigmentatie ....................................................................................................... 69
16.3 Vaatveranderingen............................................................................................. 69
16.4 Striae gravidarum / zwangerschapsstriemen ....................................................... 70
4
,Hoofdstuk 1. Anatomie en fysiologie van
de voortplanting
Doel voortplantingsstelsel: in stand houden vd soort
• Mogelijk maken v bevruchting, zwangerschap & geboorte van een nakomeling +
Voeden immature nakomeling (-> Lactatie)
1. Anatomie van de vrouwelijke geslachtsorganen
1.1 De geslachtsklier of gonade (ook man)
♀: Ovarium ♂: Testis
Vorming van Oögenese: vorming van Spermatogenese: vorming van
voorplantingscellen eicellen (+ Folliculogenese) zaadcellen
Vorming van Gevormd do: Gevormd do:
geslachtshormonen • Ovarium +++ • Testis+++
• Testis • Ovarium
• Bijnier • Bijnier
• Trofoblast • C19: androgenen
• C21: Progestagenen
• C18: Oestrogenen
Androgenen → Oestrogenen do aromatase reactie
Geslachtshormonen Oestradiol: Granulosacellen Androgenen: Leydigcellen
Progesteronb: Granulosa-
luteinecellen
Androgenen: Thecacellen
1.2 Anatomie eierstok
= In de buikholte & pelvis
Gladder
Kenmerken: bij
• Lengte: 2.5-5 cm meisjes
• Breedte: 1.5 – 3cm
• Dikte: 0.6 – 1.5cm
• Grijswit
• Hobbelig opp → Door follikelgroei &
ovulatie
• Zowel linker, als rechter: 2 eierstokken
Bij de geboorte heeft een vrouw ALLE voortplantingscellen = Primaire oöcyten
• 1 eicel omgeven door follikelcellen
• Continue verlies vd voortplantingscellen
• Ovariële cyclus id reproductieve leeftijd: finale ontwikkeling ve follikel m hierin
rijping vd eicel tot secundaire oöcyt. Geeft eicel vrij (= Ovulatie) en ontwikkeling
corpus luteum
5
,Productie geslachtshormonen:
• Door follikelcellen (oestrogenen, progestagenen) id ovariële cyclus
• Door interstitiële cellen waaronder thecacellen
1.2.1 Histologie
1) Doorsnede ovarium tijdens reproductieve leeftijd
= 1-lagig epitheel: Tunica albuginea (Zorgt vo grijswitte kleur)
Buitenkant:
- Cortex
o Ovarieel Stroma
o Parenchym
• Eicellen +
hormoonproducerende
cellen
• Follikels: eicel +
granulosacellen
• Interstitiële cellen:
thecacellen
• Bindweefsel
- Medulla
o Bloedvaten, zenuwen
o Bindweefsel
- Hilum
= Waar bloedvaten, zenuwen en lymfevaten het ovarium bereiken.
= Een punt v aanhechting aan de brede band
2) Doorsnede ovarium in de menopauze
Menopauze:
- Geen vorming meer van follikel- & eicellen.
- Het totale volume ovarium is afgenomen
- Stroma is een dunne laag geworden
6
, 1.2.2 Ligging vh ovarium en omliggende structuren
Intra-abomdinale organen: Ovarium, eileider en baarmoeder, bekleed met visceraal
peritoneum of serosa
Hilum
Brede band
- Mesovarium: Achter
ovarium
- Mesometrium
- Mesosalpinx
De ovaria liggen links & rechts vd uterus achter Ligamentum Latum
- Ligamentum ovarii proprium: mediale pool vh ovarium verbinden m uterus
- Ligamentum suspensorium ovarii: laterale bovenpool vh ovarium naar de
bekkenwand
o + Ovariële bloedvaten, lymfevaten & zenuwen
7
, 1.2.3 Bloedvoorziening ovarium & tuba
1.3 De tuba uterina
= Eileider / salpinx / oviduct
Functie:
- Oppikken eicel bij de ovulatie
- Transport zaadcellen
- Transport zygote
1.3.1 Anatomie
Tuba uterina: buisvormige structuur van 10cm
- Uteriene ostium: mediale einde dat verbinding maakt m holte baarmoeder
- Abdominale ostium: laterale einde dat verbinding maakt m buikholte
4 delen:
1. Infundibulum 2. Ampulla
= Opent trechtervormig in buikholte, en = ½ vd lengte vd eileider
heeft franjes
Wand vd eileider wordt dikker en de holte
Functie: Opvang eicel bij eisprong ( = lumen) w nauwer naar de baarmoeder
toe
Kort vo ovulatie: franjes bedekken eierstok
→ Vrijgekomen eicel in de ampulla vd
eileider
8
, ➔ Hier wordt deze eventueel bevrucht
3. Ishtmus 4. Intramuraal segment
= 1/3 vd lengte vd eileider = 10 mm lang
Holte is smal & spierlaag het dikst Verloopt do myometrium vd
baarmoederwand & eindigt id
baarmoederholte ah uteriene ostium
Bevruchting:
Gebeurt in de ampulla. De bevruchte eicel doorloopt eerste celdelingen tijdesn het transport
doorheen ampulla, isthmus & intramuraal segment vd eileider
➔ Zygote komt in BM-holte & zal als blastocyt innestelen ih baarmoderslijmvlies
(=Endometrium)
Begrippen
Salpingitis: infectie vd eileider -> Komt vanuit de vagina
Pyosalpinx: Verklevingen / vergroeiingen ad fimbriae waardoor etter opstapelt in de eileider
Hydrosalpinx: Eileider uitgezet met vocht
Salpingectomie / tubectomie: Heelkundig verwijderen van een eileider
Ovariëctomie: heelkundig verwijderen van ovarium
Salpingo-oöforectomie / adnexectomie: heelkundig verwijderen van ovarium / eileider
-> Bilaterale salpingectomie / heelkundig afsluiten v beide eileiders leidt tt onmogelijkheid v
conceptie en tubair transport → ° Steriliteit
1.3.2 Doorsnede door de tuba (histologie) → Bovenaan in vrije rand brede band
3 lagen:
Slijmvlies / mucosa Muscularis / gladde Serosa / visceraal peritoneum vd
spierlaag eileider
= Epitheel m basaal membraan / = Laag circulair verlopende = Dun 1-lagig epitheel m basaal
bindweefsel spieren + lengtespieren membraan + bindweefsel
- Bekleed lumen eileider
- Sterk geplooid Peristaltiek → Transport vd Loopt verder in peritoneaal
- 1-lagig epitheel m inhoud vh lumen dubbelblad:
trilhaarcellen & kliercellen - Mesosalpinx
Doel:
- Kliercellen: Secreet
afgeven in lumen
- Plooien:
oppervlaktevergroting
9
, 1.4 De uterus
= BM
Begrippen:
• Hysterometrie: het meten v diepte vd mBM, met een hysterometer
• Hysteroscopie: het kijken id BM-holte met een kijkbbuis
• Hysterectomie: het operatief wegnemen vd BM
• Hysterosalpingografie: Techniek om BMholte en kanaal vd eileiders te visualiseren
m opspuiten contrastvloeistof
1.4.1 Functie
- Transport v zaadcellen
- implantatie blastocyst in BMslijmvlies
- groei embryo tt voldragen foetus
- Samenstrekken om foetus & placenta nr buiten te drijven
1.4.2 Aspect
= Afgeplatte peer met onderaan steel
- Nullipara: lengte 7.5cm, breedte 5cm, dikte 2.5cm, 30-40g
- Multipara: Lengte 8-9cm
→ Na menopauze; krimpen
2 delen:
Baarmoederlichaam / corpus Uteri BMhals / cervix uteri
= Bovenste 2/3 BM = Onderste 1/3, smaller & ronder, 3-4cm
Centraal: BMholte (afgeplatte driehoek) Centraal: cervicaal kanaal
Fundus (uteri): top BMwand Uiteindes: cervicale openingen
Ishtmus (uteri): Onderste deel BMlichaam - Ostium internum cervicis
- Hormonale veranderingen vh - Ostium externum cervicis
endometrium minder
- Spierlaag minder dik
- Vormt OUS
Vaginaal deel: gedeelte waar de vaginawand vasthecht aan de BMhals
Supravaginaal deel: 1/3 vd hals boven aanhechting vaginawanden
Doorsnede Baarmoederholte
= Holte met rand opgebouwd uit 3 lagen
Endometrium Myometrium Perimetrium
= Bekleding, 1lagig epitheel = Dikste laag = Dun, 1lagig epitheel +
m klierbuizen, basaal = Spiervezels, bloedvaten, basaal membraan +
membraan + bindweefsel lymfevaten, zenuwuiteinden bindweefsel
nr endometrium
Functie
- Ondergaan cyclische In zws: grote stijging dike &
veranderingen aantal spiervezels
10
