HOOFDSTUK 9 – DE ZINTUIGEN
Deel 1 – Sensorische cellen, receptoren en pijn (nociceptie)
Deze uitwerking is gebaseerd op jouw cursus Anatomie en Fysiologie – Hoofdstuk 9: De
Zintuigen.
Leerdoel 1
Leg uit wat sensorische transductie is.
Sensorische transductie is het proces waarbij een prikkel uit de omgeving of uit het lichaam
wordt omgezet in een elektrisch signaal (actiepotentiaal) dat door het zenuwstelsel kan
worden verwerkt.
Dit gebeurt door sensorische cellen (zintuigcellen).
De cursus onderscheidt vijf vormen van transductie:
Nocitransductie → pijn
Thermotransductie → temperatuur
Mechanotransductie → tast, druk, houding, evenwicht en gehoor
Chemotransductie → pH, pO₂, pCO₂, reuk en smaak
Fototransductie → zicht
Leerdoel 2
Welke soorten sensorische cellen bestaan er?
De cursus onderscheidt twee soorten:
Vrije zenuwuiteinden
zijn dendrieten van sensorische neuronen;
registreren eenvoudige prikkels.
Gespecialiseerde sensorische cellen
komen voor in gespecialiseerde zintuigen zoals oog, oor, neus en tong;
zetten specifieke prikkels om in zenuwimpulsen.
,Leerdoel 3
Beschrijf de verschillende receptoren.
Exteroceptoren
Registreren prikkels uit de uitwendige omgeving.
Voorbeelden:
tast
temperatuur
pijn
druk
reuk
smaak
zicht
gehoor
Interoceptoren
Registreren prikkels uit het inwendige milieu.
Voorbeelden:
bloeddruk
pH
pO₂
pCO₂
glucose
Proprioceptoren
Registreren:
houding;
beweging;
positie van het lichaam.
Ze bevinden zich onder andere in:
spieren;
, pezen;
gewrichten;
evenwichtsorgaan.
Leerdoel 4
Wat is een receptorveld?
Een receptorveld is het gebied waarvan één sensorische cel informatie ontvangt.
Belangrijk
Groot receptorveld → minder nauwkeurige waarneming.
Klein receptorveld → betere discriminatie.
Leerdoel 5
Wat is tweepuntsdiscriminatie?
Tweepuntsdiscriminatie is de kleinste afstand waarop twee gelijktijdige prikkels nog als
twee afzonderlijke prikkels worden waargenomen.
Belangrijk
klein receptorveld → goede tweepuntsdiscriminatie (bv. vingertoppen);
groot receptorveld → minder goede tweepuntsdiscriminatie (bv. rug).
Leerdoel 6
Leg het begrip adaptatie uit.
Adaptatie is het afnemen van de gevoeligheid van een sensorische cel wanneer een
prikkel langdurig aanwezig blijft.
Voorbeelden
Je voelt na enkele minuten je kleding bijna niet meer.
Een parfum ruik je na een tijdje minder sterk.
, Leerdoel 7
Wat zijn algemene zintuigen?
Algemene zintuigen bestaan uit eenvoudige sensorische cellen die verspreid liggen over het
hele lichaam.
Ze bevinden zich niet in gespecialiseerde zintuigorganen.
Ze registreren onder andere:
pijn;
temperatuur;
tast;
druk;
houding;
chemische veranderingen.
Leerdoel 8
Beschrijf nociceptie.
Nociceptie is de registratie van schadelijke prikkels door vrije zenuwuiteinden.
Vrije zenuwuiteinden reageren op:
mechanische prikkels;
thermische prikkels;
chemische prikkels.
Leerdoel 9
Vergelijk Aδ-vezels en C-vezels.
Aδ-vezels
gemyeliniseerd;
snelle geleiding (±100 km/u);
scherpe, stekende pijn;
Deel 1 – Sensorische cellen, receptoren en pijn (nociceptie)
Deze uitwerking is gebaseerd op jouw cursus Anatomie en Fysiologie – Hoofdstuk 9: De
Zintuigen.
Leerdoel 1
Leg uit wat sensorische transductie is.
Sensorische transductie is het proces waarbij een prikkel uit de omgeving of uit het lichaam
wordt omgezet in een elektrisch signaal (actiepotentiaal) dat door het zenuwstelsel kan
worden verwerkt.
Dit gebeurt door sensorische cellen (zintuigcellen).
De cursus onderscheidt vijf vormen van transductie:
Nocitransductie → pijn
Thermotransductie → temperatuur
Mechanotransductie → tast, druk, houding, evenwicht en gehoor
Chemotransductie → pH, pO₂, pCO₂, reuk en smaak
Fototransductie → zicht
Leerdoel 2
Welke soorten sensorische cellen bestaan er?
De cursus onderscheidt twee soorten:
Vrije zenuwuiteinden
zijn dendrieten van sensorische neuronen;
registreren eenvoudige prikkels.
Gespecialiseerde sensorische cellen
komen voor in gespecialiseerde zintuigen zoals oog, oor, neus en tong;
zetten specifieke prikkels om in zenuwimpulsen.
,Leerdoel 3
Beschrijf de verschillende receptoren.
Exteroceptoren
Registreren prikkels uit de uitwendige omgeving.
Voorbeelden:
tast
temperatuur
pijn
druk
reuk
smaak
zicht
gehoor
Interoceptoren
Registreren prikkels uit het inwendige milieu.
Voorbeelden:
bloeddruk
pH
pO₂
pCO₂
glucose
Proprioceptoren
Registreren:
houding;
beweging;
positie van het lichaam.
Ze bevinden zich onder andere in:
spieren;
, pezen;
gewrichten;
evenwichtsorgaan.
Leerdoel 4
Wat is een receptorveld?
Een receptorveld is het gebied waarvan één sensorische cel informatie ontvangt.
Belangrijk
Groot receptorveld → minder nauwkeurige waarneming.
Klein receptorveld → betere discriminatie.
Leerdoel 5
Wat is tweepuntsdiscriminatie?
Tweepuntsdiscriminatie is de kleinste afstand waarop twee gelijktijdige prikkels nog als
twee afzonderlijke prikkels worden waargenomen.
Belangrijk
klein receptorveld → goede tweepuntsdiscriminatie (bv. vingertoppen);
groot receptorveld → minder goede tweepuntsdiscriminatie (bv. rug).
Leerdoel 6
Leg het begrip adaptatie uit.
Adaptatie is het afnemen van de gevoeligheid van een sensorische cel wanneer een
prikkel langdurig aanwezig blijft.
Voorbeelden
Je voelt na enkele minuten je kleding bijna niet meer.
Een parfum ruik je na een tijdje minder sterk.
, Leerdoel 7
Wat zijn algemene zintuigen?
Algemene zintuigen bestaan uit eenvoudige sensorische cellen die verspreid liggen over het
hele lichaam.
Ze bevinden zich niet in gespecialiseerde zintuigorganen.
Ze registreren onder andere:
pijn;
temperatuur;
tast;
druk;
houding;
chemische veranderingen.
Leerdoel 8
Beschrijf nociceptie.
Nociceptie is de registratie van schadelijke prikkels door vrije zenuwuiteinden.
Vrije zenuwuiteinden reageren op:
mechanische prikkels;
thermische prikkels;
chemische prikkels.
Leerdoel 9
Vergelijk Aδ-vezels en C-vezels.
Aδ-vezels
gemyeliniseerd;
snelle geleiding (±100 km/u);
scherpe, stekende pijn;
