Samenvatting Milieusociologie: PowerPoint en notities uit les + verder uitgewerkt en aangevuld

Milieusociologie


Mondeling examen: toepassen heel belangrijk, ook interactie hebben


1 Inleiding

1.1 Milieusociologie: de achtergrond
Context einde 20e eeuw hoe milieu aandacht kreeg

Onderzoek publicaties om aandacht te brengen naar milieu

Limits to Growth door Club van Rome (1972)

 Huidige bevolkingsgroei, grondstoffenverbruik, productie/consumptie,
industrialisatie en vervuiling
 Eindige planeet  grondstoffen, middelen en plaats is eindig
 Waarschuwde voor de limieten van groei

Silent Spring door Rachel Carson (1962)

 Het gebruik van DDT (= pesticide)  schade aan fauna, flora, en ook
mensen
 Waarschuwde voor de milieu- en gezondheidsgevaren van gebruik van
pesticiden.

Sociale bewegingen

 22 april 1970: miljoenen mensen in de Verenigde Staten nemen deel aan
bijeenkomsten
 Van teach-ins (gesprekken docenten) en opruimacties tot protesten en
demonstraties
 Actie eisen rond diverse milieuproblemen
 Enkele maanden later: oprichting Environmental Protection Agency (EPA)
 Earth day om actie te vereisten

Brundtland-rapport (Our Common Future) (1987)

“Sustainable development is development that meets the needs of the present
without compromising the ability of future generations to meet their own needs”

 Eerste keer op groot niveau milieu gingen aanpakken in beleid

Agalev: Anders Gaan Leven (1979)

“Agalev heeft de Belgische politiek blijvend veranderd, Het bracht ecologische
thema’s naar het hart van het beleid” (https://www.groen.be/agalev)

“Het idee achter deze naam was om mensen aan te moedigen een duurzamere,
rechtvaardigere en bewustere levensstijl aan te nemen”
(https://www.groen.be/agalev)

 In die tijd ontstaan groene partijen
 Agalev is voorgaande van partij Groen



1

,Milieusociologie


1.1.1 The new environmental paradigm
Sociologische impasse (Catton & Dunlap, 1978): milieuproblemen zorgen ervoor
(of tonen aan) dat ‘traditionele’ sociologische theorieën er niet volledig in slagen
om samenleving te begrijpen

 Je ziet dat er milieuproblemen zijn, zij tonen aan dat traditionele sociologie
die er toen was niet in staat was om het milieu te verklaren
 Al die theorieën van vroeger negeerde het milieu

Weinig aandacht voor milieu binnen sociologie

 19de eeuw en opkomst sociologie: modernisering en industrialisatie als
motor voor een veranderende samenleving
 Afbakening van disciplinaire grenzen (sociale door sociale verklaren)
 Interesse in andere fundamenten: psychologie (bv. Mead) en structureel
functionalisme (bv. Parsons)
 Sociologische wereldbeeld: antropocentrisme
o Beeld waarin mens centraal staat
 Maar nuance: zie literatuur op BB (geen verplichte kennis)
o Er waren wel oude sociologen met aandacht voor het milieu
o Er is een nuance, het is niet zo zwart op wit

Herdenken van (puriteinse) sociologische focus op het verklaren van sociale
feiten door sociale feiten (cf. Durkheim)

 Niet alleen het sociale en culturele, maar ook de biofysieke omgeving
verdient sociologische aandacht
o De natuur moet ook van sociologen aandacht krijgen
 Sociale feiten verklaren door sociale feiten

Environmental Sociology: A New Paradigm” (Catton & Dunlap, 1978)

 Milieusociologie als een paradigmawissel
 Paradigmawissel = denkkader met veel theorieën die erin passen

Ogenschijnlijk tegenstrijdige ‘traditionele’ sociologische perspectieven delen
antropocentrisme en Human Exceptionalism Paradigm

Tabel DIA 12

 Mens is onafhankelijk van natuur, kan eigen pad afgaan
 Maar wordt ook tegengesproken
 Paradigma van de natuur

1.2 Wat is milieusociologie?
De sociologische studie van milieuproblemen

 Milieuomstandigheden geïdentificeerd als problematisch
 Onderdeel van de ontstaansgeschiedenis (zie ‘de achtergrond’)

Milieuproblemen zijn sociale problemen: sociale en ecologische hangen samen


2

,Milieusociologie


 Sociale oorzaken
 Sociale gevolgen
 Betekenisgeving (hoe kijken we naar gevolgen? Wanneer is iets een
probleem?
 Sociale oplossingen (transities en barrières)
 Sociale ongelijkheden

1.2.1 ‘Sociology of environmental issues’ of ‘Environmental sociology’
(1970s)?
Relevante debatten
Sociology of environmental issues:

 Interesse in milieu via traditionele sociologische perspectieven (zoals vrije
tijd, sociale bewegingen, publieke opinie, …)
 De natuurlijke omgeving wordt benaderd als (volledig) sociaal fenomeen

Environmental sociology: interacties tussen milieu en samenleving

 Milieu heeft een impact op het sociale en vice versa
 Ook aandacht voor materiële/niet-symbolische
 Opmerking: vandaag is definitie minder strikt (zie vorige slide)

Bijv. Dumping in Dixie: boek over toxisch afval dumpen, en dat dat gebeurde in
arme buurten en hoe dat gezondheidsproblemen veroorzaakt die ongezond zijn

1.2.2 Realisme-constructivisme debat (1990s)
Wat is de rol van de socioloog in milieuproblemen?

 1 kant van dit debat is sociaal constructivisme
o Betekenis geven en construeren door sociale factoren wat dit
eigenlijk is
 Andere kant zijn de realisten

Sociaal constructivisme: ecologische problemen zijn niet louter objectieve feiten,
maar sociaal geconstrueerde fenomenen

 De manier waarop we betekenis geven aan ‘het milieu’ wordt gevormd
door sociale processen
 Aandacht voor symbolische/ideële/culturele dimensies
 Zelfs bij veel wetenschappelijk bewijs kan er nog veel debat zijn
 Bijv. Er is een hittegolf, maar vanaf wanneer is hitte problematisch?

Discussie:

 Aan welke processen denken jullie? Kan je voorbeelden bedenken?
 Zijn jullie het hiermee eens? Zien jullie problemen met sociaal
constructivisme?

 Fouten, onzekerheden en doemscenario’s in IPCC-rapporten
 Je kan niet alles doen bepalen door cijfers
 Is niet objectief, je moet deze construeren

3

, Milieusociologie


 Je mag ook niet te constructivistisch kijken want dat kan men tegen je
gebruiken

Voorbeeld:

Sleutelprocessen in de sociale constructie van milieuproblemen (Hannigan)

 Milieuproblemen definiëren en onder aandacht brengen (claims)
 Door claim-makers: wetenschappers, medische professionals, sociale
bewegingen, slachtoffers, etc.
 Claim-making proces en publiek
 Er worden claims gemaakt over milieuproblemen, deze claims kan je
onderzoeken (je hebt wetenschappers, studenten, … die claims maken)

Tabel DIA 18

3 stappen van sociale constructie van milieuproblemen

1) Assembling: het probleem onderzoeken, ondervinden, uitwerken
o Veel moeilijkheden en problemen hierrond
2) Presenting: probleem aan de aandacht brengen
o Kan zijn dat hier geen interesse voor is
2) Contesting: actie uitlokken
o Beleid uitvoeren en zorgen dat mensen actie gaan ondernemen na
je probleem te presenteren

Realisme: Milieu-samenleving interacties kunnen (min of meer) ‘objectief’
gemeten worden

 Wetenschappelijke inzichten cruciaal bewijs voor ecologische condities
 Empirisch onderzoek over relatie tussen sociale en ecologische factoren
 We kunnen min of meer objectief meten
o Onderzoek naar broeikasgassen en koppelen aan gezondheid
o Deze wetenschappelijke bewijzen zijn cruciaal om het probleem aan
te kaarten
o  constructivisten zullen dit heel kritisch bespreken

Voorbeeld

- Luchtvervuiling in kaart brengen in Antwerpen
- In welke straten is dit meer
- Link leggen tussen vervuiling in straten en sociale ongelijkheid

Constructivisten

 Ontkennen realiteit niet, maar er is onzekerheid en contestatie
 We moeten bijv. Kijken naar de sociale, politieke, en culturele processen
waarmee we bepalen welke milieuproblemen acceptabel of onacceptabel
worden

1.2.3 Verzoening? Pragmatisch  agnostisch
 Conflict tussen uitersten is contraproductief


4