Samenvatting socialezekerheidsrecht : NOTITIES UIT LES EN HANDBOEK

Socialezekerheidsrecht 2026


- Open vragen = sectoroverschreidend, zal verschillende
socialezekerheidsstelsels samennemen
- Casussen = waarbij je moet interpreteren en regelingen moet uitleggen
- MC-vragen = niet enkel 1 juiste aanduiden, ook stellingen etc.
- GEEN cesuur, WEL 2 stellingen waarbij je allebei juist moet hebben om 1
punt te hebben??? Tf

1 Inleiding
1.1 Werkloosheid
Hoogte uitkeringen afhankelijk van 3 parameters:
 Werkloosheidsduur (en beroepsverleden)  hoelang je gewerkt hebt voor
je werkloos bent en hoelang je al werkloos bent
 Loon (laatstverdiende loon)
 Gezinstoestand (onderscheid tussen 3 categorieën)
o Gezinslast
o Alleenwonenden
o Samenwonen zonder gezinslast
Werkloosheidsbesluit: ‘het onder hetzelfde dak samenleven van twee of meer
personen die hun huishoudelijke aangelegenheden hoofdzakelijk
gemeenschappelijk regelen’
3 componenten
 Onder hetzelfde dak leven
 Economisch-financieel voordeel
 Sociaal criterium
1.2 Sociale zekerheid: wat/hoe?

1.2.1 Wat?
SOCIALE ZEKERHEID
= Geheel van sociale voorzieningen dat tot doel heeft aan alle burgers op elk
ogenblik van hun bestaan minstens een inkomen te waarborgen dat
menswaardig bestaan garandeert
Klassieke sectoren + sociale bijstand = ruime invulling
Verdrag in 1952:
 Sociale risico’s: zwangerschap, ziekte, ongevallen, …
 Armoede als globaal risico ontbreekt in het verdrag
 Is in 1952 opgesteld dus aantal hedendaagse risico’s zijn hierin niet
geplaatst
 Dood van kostwinner was vroeger een risico omdat er meestal maar 1
iemand loon bracht, is nu minder een probleem omdat er meestal 2
partners werken

1.2.2 Hoe?
Loonaanvullende vergoedingen
Gezondheidszorg
 Beroepsactiviteit of afgeleide rechten
 Vrijwel ganse bevolking

1

,Socialezekerheidsrecht 2026


 Niet alleen o.b.v. beroepsactiviteit, ook afgeleid recht (bijv. je ouders
werken)
Gezinsbijlagen
 Kinderen kosten veel geld dus inkomen gaat grotendeels naar kinderlast,
daarom vanuit sociale zekerheid is er een aanvulling van loon om kinderen
op te vangen

 VROEGER: wie niet genoeg gewerkt had kreeg geen kinderbijslag, wel
gewaarborgde kinderbijslag (enkel aansprakelijk als je aantoonde dat je
niet rondkwam)
 NU: recht van het kind dus kind kreeg bijslag en niet ouders
 Is overgedragen naar deelstaten (eigen bevoegdheden)

Loonsvervangende uitkeringen
 Arbeidsongeschiktheid
o Ziekte en ongeval privéleven (ziekte-uitkering)
o Arbeidsongeval en beroepsziekte (arbeidsongeval uitkering = niet
zelfstandigen)
 Werkloosheid
 Ouderdom en overlijden (rust- of overlevingspensioen)

Drie (grote) beroepsgroepen
 Werknemers
 Zelfstandigen
 Ambtenaren (! ≠ overheidspersoneel)
o Naast ambtenaren kan overheid ook andere beroepsgroepen
tewerkstellen
o Kan ook via arbeidsovereenkomst mensen te werk stellen
(contractanten)
Grote verschillen in financiering en prestaties
Sociale bijstand = vangnet → onderzoek bestaansmiddelen
 Bestaanszekerheid = je hebt middelen nodig om te kunnen leven
 Meeste mensen hebben inkomen om deze middelen te verwerven
 Sociale bijstand is een vangnet wanneer de middelen niet haalbaar zijn
vanuit arbeid, en sociale zekerheid ook niet kan

1.2.3 Sociale zekerheid versus sociale bijstand
Sociale zekerheid = sociale verzekering
 Verzekering van risico’s op basis van bijdragebetaling vooraf
(=verzekeringstechniek)
 Loongerelateerde uitkeringen (% van het loon)
o Uitkering is percentage van loon dus bij hoog loon hogere bijdrage,
maar uitkering ook hoog
 Ongeacht of verzekerde behoeftig is of niet
o Je hebt je verzekerd voor risico, als risico zich voordoet moet
uitkering zich volgen

2

,Socialezekerheidsrecht 2026


o Als je lang genoeg gewerkt hebt en je wordt werkloos kan je
uitkering krijgen (ook al heb je bijvoorbeeld erfenis gekregen)
o Of je het nu nodig hebt of niet je hebt er recht op !!

 Klassieke sectoren van sociale zekerheid = sociale verzekering, nl.
Werkloosheid, ziekteverzekering, pensioenen, (gezinsbijslagen),
arbeidsongevallen en beroepsziekten
 Doel = financiële gevolgen arbeid gerelateerde risico’s opvangen en
daarbij zoveel mogelijk verworven levensstandaard waarborgen
o Vandaar koppeling aan lonen om levensstandaard te waarborgen
waar men kan

Sociale bijstand
 Geen voorafgaande bijdragebetaling: financiering met belastinggeld
o Geen bijdrage op loon want mensen hebben vaak geen loon
o Verzekeren van bestaansminimum (minimum om te kunnen
(over)leven)
o Wat een alleenstaande nodig heeft om te overleven is voor iedereen
hetzelfde

 Forfaitaire uitkeringen = vaste bedragen
 Voorafgaandelijk onderzoek naar staat van behoefte
(bestaansmiddelentoets!)
o Geven we niet aan iedereen zomaar
o We gaan na of betrokkene effectief leefloon nodig heeft
o Bijv. Heb je eigen woning?
 Minimumvoorzieningen/residuaire stelsels = sociale bijstand, nl. Leefloon,
inkomensgarantie voor ouderen, tegemoetkomingen aan gehandicapten
 Doel = waarborgen minimaal levensnoodzakelijk inkomen aan iedereen
rekening houdend met aanwezige bestaansmiddelen

1.2.4 Algemene kenmerken
Functie: verzekeren van sociale risico’s door vervangingsinkomen en aanvullend
inkomen
 Verzekeringsprincipe
o Betalen van bijdragen voor dekking sociale risico’s en dekking in
zekere zin in verhouding tot omvang bijdragen
o Maar premies betaalbaar houden voor risicogroepen en voldoende
hoge schadeloosstelling
o Ook voldoende uitkering kunnen geven
o Jongeren hebben groter risico dus moeten meer betalen (als je hoog
risico vertegenwoordigt moet je meer betalen)


 Solidariteitsprincipe
o Horizontale solidariteit (tss hoge en lage risicogroep)
 Dezelfde bijdrage of je nu hoog of laag risico bent

3

, Socialezekerheidsrecht 2026


 Als je vaak ziek bent betaal je evenveel als dat je weinig ziek
bent
o Verticale solidariteit (tss hoge en lage inkomensgroep)
 Als je veel betaalt krijg je ook veel terug
 Solidariteit zit in maximum- en minimumgrenzen  maximum
bedrag is nu €3422,38
o Intergenerationele solidariteit door repartitietechniek ipv
kapitalisatietechniek
 Kapitalisatietechniek = bezig zijn met zelf geld aan de kant te
zetten
 Repartitietechniek = mensen die nu werken betalen voor de
mensen die op pensioen zijn  is ook een manier van
solidariteit

Maximum- en minimumgrenzen, forfaitaire bedragen, gezinsmodulering
 Verplichte verzekering
1.3 Historiek Belgische sociale zekerheid
Niet kennen qua data
Oudste vorm is familie MAAR dat is lastige kwestie
 Als je geen kinderen hebt kan je er niet afhankelijk van zijn (probleem van
onvruchtbaarheid)
 Uitsluiting van familie  je moet je conformeren naar familiale moraal
 Men trekt naar steden dus de familiale structuur van ervoor wordt
doorbroken
Sociale bijstand
 Armenzorg  ging over politiemaatregelen op landlopers en bedelaars
 Er was wel voedselverdeling en hospitalen maar vooral in handen van de
KERK
 Burgerlijke godshuizen en burelen van weldadigheid, initiatief steden en
gemeenten
o Onderkomen voor zieken, bejaarden, weeskinderen
o Burelen van weldadigheid stonden in voor verschaffen van steun
aan armen die niet in godshuizen terecht konden
 Commissies voor Openbare Onderstand (wet 10 maart 1925)
o Nemen de taak van godshuizen en burelen over
 OCMW’s (OCMW-Wet 8 juli 1976)
o Nemen taak van commissies over
 Overheid zal na scheiding van kerk sommige taken overnemen


Sociale verzekering
 Gildenbussen
o Belangenorganisaties van mensen van hetzelfde beroep
o Wie deel uitmaakte kon aanspraak maken voor steun vanuit zo’n
schilde
o Vanaf Franse Revolutie schrapt men de gildenbussen

4