Ontwikkelingspsychologie deel 2
Hoofdstuk 0: intro en overzicht
Doeleinden
• Verdeel de levensloop in betekenisvolle periodes
• Identificeer de ontwikkelingstaken voor een bepaalde periode (taken hangen af van de leeftijd)
• Maak gebruik van de levensloop perspectief om de juiste vragen te stellen
Ontwikkelingstaken (Havighurst)
• Ontwikkelingstaken: reeks van vaardigheden en vermogens (bekwaamheden) dat mensen
ontwikkelen doorheen hun levensloop
• Ontwikkelingstaken hangen af van leeftijd, en zij definiëren dus periodes
DRIE BRONNEN VAN ONTWIKKELINGSTAKEN
Lichamelijke (biologische) rijping Individuele doelen en waarden Culturele/maatschappelijke
verwachtingen
• recht staan + leren lopen • Keuze voor job of hobby’s • Leren lezen
• aanpassen aan seksuele • morele beslissingen • verantwoordelijkheid
rijping (puberteit) of aan voor het milieu en de
de menopauze samenleving
(middelbare • vanzelfsprekende taak
volwassenheid) voor iedereen
• adolescentie: versnelling • hangt af van historische
• ouderdom: achteruitgaan periode: onze generatie
van geheugen en ouders kunnen vlot
Engels spreken terwijl
onze grootouders dit niet
kunnen
De drie bronnen staan niet los van elkaar: als je in adolescentie komt moet ook de maatschappij ideeën
ontwikkelen om de seksuele rijping bijvoorbeeld te kaderen (denk bv aan gratis anticonceptie onder 18
jaar)
Uitdagingen, bepalingen en kansen – developmental constraints
De Havinghurst theorie slaagt de brug en zij bemiddeld tussen biologische facetten van ontwikkeling en
ontwikkelingsaspecten die worden gesteund of vereist door andere mensen in het leven van een individu
• bv.: als je beslist dat het je tijd is een familie op te starten dan is dat resultaat van biologische taak
en culturele verwachtingen → de brug slaan tussen verschillende bronnen
1
,→ mens is product van menselijke aspect, culturele aspect en individuele + sociale cognitie
Periodes van ontwikkeling
• Leeftijd is eigenlijk niet zo definiërend voor de periodes, ontwikkelingstaken zijn wel definiërend
• Fase van adolescentie is historisch helemaal veranderd
→ vandaag de dag verwachten we een vele langere ontwikkeling van de adolescent dan 20-30 jaar
geleden
• Vandaag wordt niet meer verondersteld dat iemand van 18 volwassen is, mensen voelen zich zelf
ook nog niet helemaal volwassen
→ culturele bepaling erg belangrijk: dit geldt vooral voor de ontwikkelde landen, in andere landen
moet je op 15 jaar al beginnen werken bijvoorbeeld en ben je misschien op je 17 de al volwassen
→ samenleving en historische ontwikkeling hebben een invloed, er zijn andere ontwikkelingstaken
die op andere leeftijden worden afgewerkt
→ er wordt vandaag de dag niet meer verwacht dat vrouw voor 25 jaar gehuwd is,
maatschappelijke verwachtingen zijn volledig veranderd
Het levensloopperspectief
ONTWIKKELING IS LEVENSLANG
• Eerste fase (0-18) wordt vele gedetailleerder onderzocht dan
grootste deel van het leven (na 18 jaar)
• Meeste mensen denken dat de belangrijkste aspecten van de
ontwikkeling voor 18 liggen
• Gebeurtenissen kindertijd zijn heel erg belangrijk maar zeker niet
belangrijker dan wat er in volwassenheid gebeurt
• Klemtoon op levensloopontwikkeling heeft zijn inspiratie
gevonden uit de bezetenheid met de kindertijd
• Zetelpsychologie vroeger: belangrijke punten worden gemist
• Maatschappijen veranderen dramatisch snel = veroudering
2
, o Bv.: Brexit baseert zich vooral op stem oudere mensen
o Ook in België enorme toename van eeuwenlingen (100-plussers)
ONTWIKKELING ALS MULTIDIMENSIONEEL EN MULTIDIRECTIONEEL
Drie dimensies van ontwikkeling
• Lichamelijk
o Hersenontwikkeling klemtoon
• Cognitief
• Emotioneel + sociaal
o Emotioneel: individuele klemtoon
→ deze dimensies ontwikkelen niet gelijkaardig
Traditionele zicht op de levensloop: een levenstrap
• Mens ontwikkelt, bereikt een piek en gaat dan enkel nog achteruit
Leeftijdsverschillen in verwerkingssnelheid
• Piek op onze leeftijd en dan gaat het snel
achteruit → iemand van 70 heeft twee keer
zoveel tijd nodig om dezelfde taak als ons
uit te voeren
o Worden we dan dommer?
o Verandering in verwerkingssnelheid
o Bij computergames waar snelheid
belangrijk is beginnen we vanaf 21
jaar af te takelen
o Maar: wat zegt verwerkingssnelheid
over intelligentie in zijn geheel?
3
, Leeftijd en positieve gevoelens
• Positieve gevoelens stijgen dramatisch met
de leeftijd
• neuroticisme bereikt hoogtepunt in
jongvolwassenheid
Multidimensionaliteit en multidirectionaliteit: als psychologen moeten we er rekening mee houden dat de
verschillende functies die ons gedrag bepalen niet met dezelfde snelheid en vaak niet in dezelfde richting
ontwikkelen (want verwerkingssnelheid gaat achteruit met leeftijd, positieve gevoelens gaan omhoog met
leeftijd)
ONTWIKKELING ALS PLASTISCH
• Kunnen we van mensen op hogere leeftijd nog verwachten dat ze iets bijleren? Ja: we verliezen de
vaardigheid om iets nieuws te leren enkel in de laatste jaren voor de dood
• Oudere mensen hebben meer en andere steun nodig, maar ze hebben ook enorme voordelen
o Bv.: hoeveel van ons kunnen één uur naar prof luisteren zonder sociale media te
raadplegen? Oudere mensen hebben dit probleem niet
→ Oudere mensen kunnen ook heel goed leren, samenleving gaat hier helaas niet zo mee om
Contextualisering
• Old age dependency ratio: naar mensen 65 plus gekeken die niet meer werken in verhouding met
de potentieel werkzamen → blijft vanaf jaren 80 stijgen: aantal mensen die door hun belastingen
de gepensioneerden kunnen steunen steeds kleiner, steeds groter wordend deel van onze
inkomsten gaat dus naar de pensioenkassa’s
• Labour force participation rate : hoeveel mensen van de ouderen die nog zouden kunnen werken
werken nog afhankelijk van de verschillende landen?
o Grote individuele verschillen
o Belgie niet zo goed: helft van de mensen gaat op vervroegd pensioen
→ Hoe kunnen we het leren en presteren op hogere leeftijd bevorderen? Maatschappelijke uitdaging
ONTWIKKELING ALS BEÏNVLOED DOOR VEELVOUDIGE, INTERAGERENDE KRACHTEN
• Bv.: menopauze
o Individuele verschillen
▪ belang van vruchtbaarheid en attractiviteit
▪ Symptomen of verwachtingen ervan
o veel vrouwen ervaren menopauze als iets kleins, voor anderen is het dan weer een grote
uitdaging
o jongere generaties aanvaarden eerder
4
Hoofdstuk 0: intro en overzicht
Doeleinden
• Verdeel de levensloop in betekenisvolle periodes
• Identificeer de ontwikkelingstaken voor een bepaalde periode (taken hangen af van de leeftijd)
• Maak gebruik van de levensloop perspectief om de juiste vragen te stellen
Ontwikkelingstaken (Havighurst)
• Ontwikkelingstaken: reeks van vaardigheden en vermogens (bekwaamheden) dat mensen
ontwikkelen doorheen hun levensloop
• Ontwikkelingstaken hangen af van leeftijd, en zij definiëren dus periodes
DRIE BRONNEN VAN ONTWIKKELINGSTAKEN
Lichamelijke (biologische) rijping Individuele doelen en waarden Culturele/maatschappelijke
verwachtingen
• recht staan + leren lopen • Keuze voor job of hobby’s • Leren lezen
• aanpassen aan seksuele • morele beslissingen • verantwoordelijkheid
rijping (puberteit) of aan voor het milieu en de
de menopauze samenleving
(middelbare • vanzelfsprekende taak
volwassenheid) voor iedereen
• adolescentie: versnelling • hangt af van historische
• ouderdom: achteruitgaan periode: onze generatie
van geheugen en ouders kunnen vlot
Engels spreken terwijl
onze grootouders dit niet
kunnen
De drie bronnen staan niet los van elkaar: als je in adolescentie komt moet ook de maatschappij ideeën
ontwikkelen om de seksuele rijping bijvoorbeeld te kaderen (denk bv aan gratis anticonceptie onder 18
jaar)
Uitdagingen, bepalingen en kansen – developmental constraints
De Havinghurst theorie slaagt de brug en zij bemiddeld tussen biologische facetten van ontwikkeling en
ontwikkelingsaspecten die worden gesteund of vereist door andere mensen in het leven van een individu
• bv.: als je beslist dat het je tijd is een familie op te starten dan is dat resultaat van biologische taak
en culturele verwachtingen → de brug slaan tussen verschillende bronnen
1
,→ mens is product van menselijke aspect, culturele aspect en individuele + sociale cognitie
Periodes van ontwikkeling
• Leeftijd is eigenlijk niet zo definiërend voor de periodes, ontwikkelingstaken zijn wel definiërend
• Fase van adolescentie is historisch helemaal veranderd
→ vandaag de dag verwachten we een vele langere ontwikkeling van de adolescent dan 20-30 jaar
geleden
• Vandaag wordt niet meer verondersteld dat iemand van 18 volwassen is, mensen voelen zich zelf
ook nog niet helemaal volwassen
→ culturele bepaling erg belangrijk: dit geldt vooral voor de ontwikkelde landen, in andere landen
moet je op 15 jaar al beginnen werken bijvoorbeeld en ben je misschien op je 17 de al volwassen
→ samenleving en historische ontwikkeling hebben een invloed, er zijn andere ontwikkelingstaken
die op andere leeftijden worden afgewerkt
→ er wordt vandaag de dag niet meer verwacht dat vrouw voor 25 jaar gehuwd is,
maatschappelijke verwachtingen zijn volledig veranderd
Het levensloopperspectief
ONTWIKKELING IS LEVENSLANG
• Eerste fase (0-18) wordt vele gedetailleerder onderzocht dan
grootste deel van het leven (na 18 jaar)
• Meeste mensen denken dat de belangrijkste aspecten van de
ontwikkeling voor 18 liggen
• Gebeurtenissen kindertijd zijn heel erg belangrijk maar zeker niet
belangrijker dan wat er in volwassenheid gebeurt
• Klemtoon op levensloopontwikkeling heeft zijn inspiratie
gevonden uit de bezetenheid met de kindertijd
• Zetelpsychologie vroeger: belangrijke punten worden gemist
• Maatschappijen veranderen dramatisch snel = veroudering
2
, o Bv.: Brexit baseert zich vooral op stem oudere mensen
o Ook in België enorme toename van eeuwenlingen (100-plussers)
ONTWIKKELING ALS MULTIDIMENSIONEEL EN MULTIDIRECTIONEEL
Drie dimensies van ontwikkeling
• Lichamelijk
o Hersenontwikkeling klemtoon
• Cognitief
• Emotioneel + sociaal
o Emotioneel: individuele klemtoon
→ deze dimensies ontwikkelen niet gelijkaardig
Traditionele zicht op de levensloop: een levenstrap
• Mens ontwikkelt, bereikt een piek en gaat dan enkel nog achteruit
Leeftijdsverschillen in verwerkingssnelheid
• Piek op onze leeftijd en dan gaat het snel
achteruit → iemand van 70 heeft twee keer
zoveel tijd nodig om dezelfde taak als ons
uit te voeren
o Worden we dan dommer?
o Verandering in verwerkingssnelheid
o Bij computergames waar snelheid
belangrijk is beginnen we vanaf 21
jaar af te takelen
o Maar: wat zegt verwerkingssnelheid
over intelligentie in zijn geheel?
3
, Leeftijd en positieve gevoelens
• Positieve gevoelens stijgen dramatisch met
de leeftijd
• neuroticisme bereikt hoogtepunt in
jongvolwassenheid
Multidimensionaliteit en multidirectionaliteit: als psychologen moeten we er rekening mee houden dat de
verschillende functies die ons gedrag bepalen niet met dezelfde snelheid en vaak niet in dezelfde richting
ontwikkelen (want verwerkingssnelheid gaat achteruit met leeftijd, positieve gevoelens gaan omhoog met
leeftijd)
ONTWIKKELING ALS PLASTISCH
• Kunnen we van mensen op hogere leeftijd nog verwachten dat ze iets bijleren? Ja: we verliezen de
vaardigheid om iets nieuws te leren enkel in de laatste jaren voor de dood
• Oudere mensen hebben meer en andere steun nodig, maar ze hebben ook enorme voordelen
o Bv.: hoeveel van ons kunnen één uur naar prof luisteren zonder sociale media te
raadplegen? Oudere mensen hebben dit probleem niet
→ Oudere mensen kunnen ook heel goed leren, samenleving gaat hier helaas niet zo mee om
Contextualisering
• Old age dependency ratio: naar mensen 65 plus gekeken die niet meer werken in verhouding met
de potentieel werkzamen → blijft vanaf jaren 80 stijgen: aantal mensen die door hun belastingen
de gepensioneerden kunnen steunen steeds kleiner, steeds groter wordend deel van onze
inkomsten gaat dus naar de pensioenkassa’s
• Labour force participation rate : hoeveel mensen van de ouderen die nog zouden kunnen werken
werken nog afhankelijk van de verschillende landen?
o Grote individuele verschillen
o Belgie niet zo goed: helft van de mensen gaat op vervroegd pensioen
→ Hoe kunnen we het leren en presteren op hogere leeftijd bevorderen? Maatschappelijke uitdaging
ONTWIKKELING ALS BEÏNVLOED DOOR VEELVOUDIGE, INTERAGERENDE KRACHTEN
• Bv.: menopauze
o Individuele verschillen
▪ belang van vruchtbaarheid en attractiviteit
▪ Symptomen of verwachtingen ervan
o veel vrouwen ervaren menopauze als iets kleins, voor anderen is het dan weer een grote
uitdaging
o jongere generaties aanvaarden eerder
4
