1. No business like the media business...........................................................4
1.1 Waarom (media)bedrijven bestaan............................................................................................... 4
1.1.1 Neoklassieke theorie............................................................................................................. 4
1.1.2 Transactiekostentheorie......................................................................................................... 5
1.1.3 Agencytheorie........................................................................................................................ 5
1.2 Mediabedrijven zijn geen koekjesfabrieken..................................................................................5
1.2.1 Cultureel goed....................................................................................................................... 5
1.2.2 Publiek belang....................................................................................................................... 5
1.2.3 Publiek Goed......................................................................................................................... 5
1.2.4 Indirecte prijsrelatie............................................................................................................... 6
1.2.5 Aandacht............................................................................................................................... 6
1.2.6 Ervaringsgoed....................................................................................................................... 6
1.2.7 Risicovol................................................................................................................................ 6
1.2.8 Niet-fysiek.............................................................................................................................. 6
1.2.9 Aparte kostenstructuur........................................................................................................... 6
1.2.10 Minder concurrentie............................................................................................................. 6
2. Size matters............................................................................................... 7
2.1 Mediamarkten............................................................................................................................... 7
2.2 Marktvormen................................................................................................................................. 8
2.2.1 Perfecte concurrentie............................................................................................................ 9
2.2.2 Monopolie.............................................................................................................................. 9
2.2.3 Oligopolie............................................................................................................................. 10
2.2.4 Monopolistische concurrentie..............................................................................................10
2.3 Structuur-gedrag-prestatie.......................................................................................................... 10
3. De sterkste schakel..................................................................................12
3.1 Schakel 1: productie................................................................................................................... 12
3.2 Schakel 2: aggregatie................................................................................................................. 12
3.3 Schakel 3: distributie................................................................................................................... 13
3.4 Schakel 4: interactie.................................................................................................................... 13
3.5 Fragmentatie............................................................................................................................... 13
3.6 Disintermediatie.......................................................................................................................... 13
4. Digitale cocktail 4.1 Mediaconvergentie....................................................14
4.1.1 Technologie......................................................................................................................... 14
4.1.2 Content/format..................................................................................................................... 14
4.1.3 Industrie............................................................................................................................... 14
4.1.4 Regelgeving......................................................................................................................... 14
4.2 Convergentiestrategieën............................................................................................................. 15
5. Hoe groter, hoe beter?..............................................................................16
5.1 Expansiestrategieën................................................................................................................... 18
5.1.1 Horizontale expansie........................................................................................................... 18
5.1.2 Verticale expansie............................................................................................................... 18
5.1.3 Diagonale expansie............................................................................................................. 18
5.1.4 Internationale expansie........................................................................................................ 18
5.2 Mediaconcentratiebeleid............................................................................................................. 19
5.2.1 Algemeen mededingingsrecht.............................................................................................19
5.2.2 Sectorspecifieke wetgeving................................................................................................. 19
5.2.3 Hoe meten we mediaconcentratie?.....................................................................................20
,Media-economie en mediastructuren AJ: 2025-2026
6. Iedereen platform!...................................................................................20
6.1 Kenmerken van platformen......................................................................................................... 21
6.1.1 Netwerkeffecten................................................................................................................... 21
6.1.2 Pioniersvoordeel.................................................................................................................. 21
6.1.3 Technologische compatibiliteit............................................................................................. 21
6.1.4 Overstapkosten................................................................................................................... 22
6.2 Toenemende macht.................................................................................................................... 22
7. Follow the money.....................................................................................24
7.1 Abonnementsmodellen............................................................................................................... 24
7.2 Advertentiemodellen................................................................................................................... 27
7.2.1 Verschillende actoren.......................................................................................................... 27
7.2.2 Criteria per mediatype......................................................................................................... 27
7.2.3 Prijsmodellen....................................................................................................................... 28
7.3 Het belang van data.................................................................................................................... 29
8. Een versnipperd publiek...........................................................................29
8.1 Meer of minder van hetzelfde..................................................................................................... 30
8.2 De geëngageerde mediagebruiker............................................................................................. 30
8.3 In de flow.................................................................................................................................... 31
9. Het huis van vertrouwen...........................................................................31
9.1 Publieke opdracht....................................................................................................................... 32
9.1.1 Universaliteit........................................................................................................................ 32
9.1.2 Onafhankelijkheid................................................................................................................ 32
9.1.3 Kwaliteit............................................................................................................................... 32
9.1.4 Innovatie.............................................................................................................................. 32
9.1.4 Marktfalenperspectief.......................................................................................................... 33
9.1.5 Sociaaldemocratisch perspectief......................................................................................... 33
9.2 Tussen marktversterking & marktverstoring................................................................................34
10. Creativiteit verzekerd.............................................................................34
10.1 Zin en onzin van het auteursrecht............................................................................................. 35
10.1.1 Eerste visie: auteursrecht als bron van creativiteit & innovatie..........................................35
10.1.2 Tweede visie: auteursrecht als intellectueel monopolie.....................................................35
10.1.3 Auteursrechten als investeringsproduct.............................................................................35
10.1.4 Publieke domein................................................................................................................ 35
10.2 Exclusiviteit staat centraal......................................................................................................... 36
10.2.1 Territoriale exclusiviteit...................................................................................................... 36
10.2.2 Temporele exclusiviteit...................................................................................................... 36
11. Het risico waard.....................................................................................37
11.1 De kostenziekte......................................................................................................................... 37
11.2 Hit-of-missindustrie................................................................................................................... 38
11.3 Formats..................................................................................................................................... 38
12. Drama van eigen kweek..........................................................................39
12.1 Fragiliteit van Vlaamse fictie..................................................................................................... 40
12.1.1 Schaalproblemen............................................................................................................... 40
12.1.2 Cottage-industrie............................................................................................................... 40
12.2 Financiering & inkomsten.......................................................................................................... 41
2
,Media-economie en mediastructuren AJ: 2025-2026
12.2.1 Financieringsbronnen........................................................................................................ 41
12.2.2 Inkomstenbronnen............................................................................................................. 42
13. Geen bal op tv........................................................................................43
13.1 Win-winrelatie........................................................................................................................... 43
13.1.1 De koers is van ons........................................................................................................... 44
13.2 De markt van sportuitzendrechten............................................................................................ 44
13.2.1 Sportrechtenmarkt............................................................................................................. 45
13.2.2 Sportprogrammamarkt....................................................................................................... 45
13.3 De verkoop van sportuitzendrechten........................................................................................ 45
13.3.1 Individuele rechtenverkoop................................................................................................ 45
13.3.2 Collectieve rechtenverkoop............................................................................................... 45
13.3.3 D2C-modellen in de sport.................................................................................................. 45
13.4 De distributie van sportuitzendrechten......................................................................................45
13.4.1 Televisie............................................................................................................................. 45
13.4.2 Betaaltelevisie................................................................................................................... 46
13.4.3 Digitale televisie................................................................................................................. 46
13.4.4 Streaming.......................................................................................................................... 46
14. Media in België.......................................................................................46
14.1 Complexe staatsstructuur......................................................................................................... 46
14.2 Kleine markt brengt economische uitdagingen.........................................................................47
14.2.1 Belgische mediamarkt bestaat feitelijk niet........................................................................47
14.2.2 Krachtlijnen van ons medialandschap...............................................................................47
14.3 Radio: oudste audiovisuele medium......................................................................................... 48
14.4 Televisie: publieke monopolie bevestigd...................................................................................48
14.4.1 Commerciële tv in liberaliseringsgolf.................................................................................48
14.5 Dagbladpers............................................................................................................................. 48
14.6 Media in België: overzicht......................................................................................................... 49
14.6.1 Vlaanderen........................................................................................................................ 49
14.6.2 Wallonië............................................................................................................................. 50
14.7 Conclusies................................................................................................................................ 50
3
, Media-economie en mediastructuren AJ: 2025-2026
1. No business like the media business
Mediabedrijven moeten schaarse middelen op efficiënte wijze inzetten om aan vraag
mediaproducten tegemoet te komen
gebruik productiefactoren (prijs bepaald door vraag & aanbod)
- Arbeid: creatief & zakelijk talent
- Grondstoffen: materieel & immaterieel
- Kapitaal: via eigenaars, investeerders of beursgang
Maar: media-economie ook gekenmerkt door overvloed
- Gigantische toename v aanbod: content, platformen & toestellen
Toch: schaarste creëert economische waarde -> kunstmatige schaarste
- Exclusieve uitzendrechten: opbod tss verschillende aanbieders
- Beperking toegang mediaproducten voor niet-betalende gebruikers
- Kopieerbeveiliging: verhinderen illegale digitale distributie films/muziek
Anderzijds blijft ook tijd vd consument schaars -> mediabedrijven moeten aandacht (&tijd)
vd consument winnen om economische schaarste te creëren
Media-economie bestudeert wisselwerking tss vraag & aanbod binnen media-industrie
- Micro-economie: focus op vraag & aanbod tss individuele actoren
Consumenten, bedrijven, markten
- Macro-economie: gehele economische systeem met focus op economische groei,
tewerkstelling, inflatie, export/import
Nationaal, Europees, wereldeconomie
1.1 Waarom (media)bedrijven bestaan
Mediabedrijven vervullen verschillende industriële rollen & komen in verschillende groottes &
vormen voor
- Functies (rollen): producent, aggregator, distributeur
- Omvang: groot & klein, lokaal & international
- Eigendom: beursgenoteerd, familie-eigendom, overheid
1.1.1 Neoklassieke theorie
Doel bedrijf: winstmaximalisatie
Kosten-batenanalyse: bedrijven streven efficiëntie na & zetten schaarse productiefactoren op
zo’n manier in dat deze tot hoogst mogelijke opbrengst leiden
- Rationele keuzes opportuniteitskost: waarde & opbrengst vh best mogelijke
alternatief tov de uiteindelijk genomen beslissing
Kritisch tov rol overheid op de markt marktmechanismen creëren gunstigste uitkomst
- Regulering & subsidies: remmend&verstorend voor werking vd markt
- Enkel inmenging bij marktfalen: wanneer de markt onvoldoende werkt & er niet in
slaagt beste uitkomst te creëren
Kritieken op neoklassiek perspectief:
- Niet elk mediabedrijf streeft zoveel mogelijk winst na:
o Openbare omroep/kleinschalige, onafhankelijke mediaplatformen:
maatschappelijke opdracht, publieke debat voeden, kwalitatief hoogstaande
journalistiek (VRT, De Standaard …)
- Overheidsingrijpen in media-industrie vrij gebruikelijk
o Negatieve uitkomst markt remediëren
o Onderhevig aan uitgebreide regelgeving die maatschappelijke belang v media
moet waarborgen
4
1.1 Waarom (media)bedrijven bestaan............................................................................................... 4
1.1.1 Neoklassieke theorie............................................................................................................. 4
1.1.2 Transactiekostentheorie......................................................................................................... 5
1.1.3 Agencytheorie........................................................................................................................ 5
1.2 Mediabedrijven zijn geen koekjesfabrieken..................................................................................5
1.2.1 Cultureel goed....................................................................................................................... 5
1.2.2 Publiek belang....................................................................................................................... 5
1.2.3 Publiek Goed......................................................................................................................... 5
1.2.4 Indirecte prijsrelatie............................................................................................................... 6
1.2.5 Aandacht............................................................................................................................... 6
1.2.6 Ervaringsgoed....................................................................................................................... 6
1.2.7 Risicovol................................................................................................................................ 6
1.2.8 Niet-fysiek.............................................................................................................................. 6
1.2.9 Aparte kostenstructuur........................................................................................................... 6
1.2.10 Minder concurrentie............................................................................................................. 6
2. Size matters............................................................................................... 7
2.1 Mediamarkten............................................................................................................................... 7
2.2 Marktvormen................................................................................................................................. 8
2.2.1 Perfecte concurrentie............................................................................................................ 9
2.2.2 Monopolie.............................................................................................................................. 9
2.2.3 Oligopolie............................................................................................................................. 10
2.2.4 Monopolistische concurrentie..............................................................................................10
2.3 Structuur-gedrag-prestatie.......................................................................................................... 10
3. De sterkste schakel..................................................................................12
3.1 Schakel 1: productie................................................................................................................... 12
3.2 Schakel 2: aggregatie................................................................................................................. 12
3.3 Schakel 3: distributie................................................................................................................... 13
3.4 Schakel 4: interactie.................................................................................................................... 13
3.5 Fragmentatie............................................................................................................................... 13
3.6 Disintermediatie.......................................................................................................................... 13
4. Digitale cocktail 4.1 Mediaconvergentie....................................................14
4.1.1 Technologie......................................................................................................................... 14
4.1.2 Content/format..................................................................................................................... 14
4.1.3 Industrie............................................................................................................................... 14
4.1.4 Regelgeving......................................................................................................................... 14
4.2 Convergentiestrategieën............................................................................................................. 15
5. Hoe groter, hoe beter?..............................................................................16
5.1 Expansiestrategieën................................................................................................................... 18
5.1.1 Horizontale expansie........................................................................................................... 18
5.1.2 Verticale expansie............................................................................................................... 18
5.1.3 Diagonale expansie............................................................................................................. 18
5.1.4 Internationale expansie........................................................................................................ 18
5.2 Mediaconcentratiebeleid............................................................................................................. 19
5.2.1 Algemeen mededingingsrecht.............................................................................................19
5.2.2 Sectorspecifieke wetgeving................................................................................................. 19
5.2.3 Hoe meten we mediaconcentratie?.....................................................................................20
,Media-economie en mediastructuren AJ: 2025-2026
6. Iedereen platform!...................................................................................20
6.1 Kenmerken van platformen......................................................................................................... 21
6.1.1 Netwerkeffecten................................................................................................................... 21
6.1.2 Pioniersvoordeel.................................................................................................................. 21
6.1.3 Technologische compatibiliteit............................................................................................. 21
6.1.4 Overstapkosten................................................................................................................... 22
6.2 Toenemende macht.................................................................................................................... 22
7. Follow the money.....................................................................................24
7.1 Abonnementsmodellen............................................................................................................... 24
7.2 Advertentiemodellen................................................................................................................... 27
7.2.1 Verschillende actoren.......................................................................................................... 27
7.2.2 Criteria per mediatype......................................................................................................... 27
7.2.3 Prijsmodellen....................................................................................................................... 28
7.3 Het belang van data.................................................................................................................... 29
8. Een versnipperd publiek...........................................................................29
8.1 Meer of minder van hetzelfde..................................................................................................... 30
8.2 De geëngageerde mediagebruiker............................................................................................. 30
8.3 In de flow.................................................................................................................................... 31
9. Het huis van vertrouwen...........................................................................31
9.1 Publieke opdracht....................................................................................................................... 32
9.1.1 Universaliteit........................................................................................................................ 32
9.1.2 Onafhankelijkheid................................................................................................................ 32
9.1.3 Kwaliteit............................................................................................................................... 32
9.1.4 Innovatie.............................................................................................................................. 32
9.1.4 Marktfalenperspectief.......................................................................................................... 33
9.1.5 Sociaaldemocratisch perspectief......................................................................................... 33
9.2 Tussen marktversterking & marktverstoring................................................................................34
10. Creativiteit verzekerd.............................................................................34
10.1 Zin en onzin van het auteursrecht............................................................................................. 35
10.1.1 Eerste visie: auteursrecht als bron van creativiteit & innovatie..........................................35
10.1.2 Tweede visie: auteursrecht als intellectueel monopolie.....................................................35
10.1.3 Auteursrechten als investeringsproduct.............................................................................35
10.1.4 Publieke domein................................................................................................................ 35
10.2 Exclusiviteit staat centraal......................................................................................................... 36
10.2.1 Territoriale exclusiviteit...................................................................................................... 36
10.2.2 Temporele exclusiviteit...................................................................................................... 36
11. Het risico waard.....................................................................................37
11.1 De kostenziekte......................................................................................................................... 37
11.2 Hit-of-missindustrie................................................................................................................... 38
11.3 Formats..................................................................................................................................... 38
12. Drama van eigen kweek..........................................................................39
12.1 Fragiliteit van Vlaamse fictie..................................................................................................... 40
12.1.1 Schaalproblemen............................................................................................................... 40
12.1.2 Cottage-industrie............................................................................................................... 40
12.2 Financiering & inkomsten.......................................................................................................... 41
2
,Media-economie en mediastructuren AJ: 2025-2026
12.2.1 Financieringsbronnen........................................................................................................ 41
12.2.2 Inkomstenbronnen............................................................................................................. 42
13. Geen bal op tv........................................................................................43
13.1 Win-winrelatie........................................................................................................................... 43
13.1.1 De koers is van ons........................................................................................................... 44
13.2 De markt van sportuitzendrechten............................................................................................ 44
13.2.1 Sportrechtenmarkt............................................................................................................. 45
13.2.2 Sportprogrammamarkt....................................................................................................... 45
13.3 De verkoop van sportuitzendrechten........................................................................................ 45
13.3.1 Individuele rechtenverkoop................................................................................................ 45
13.3.2 Collectieve rechtenverkoop............................................................................................... 45
13.3.3 D2C-modellen in de sport.................................................................................................. 45
13.4 De distributie van sportuitzendrechten......................................................................................45
13.4.1 Televisie............................................................................................................................. 45
13.4.2 Betaaltelevisie................................................................................................................... 46
13.4.3 Digitale televisie................................................................................................................. 46
13.4.4 Streaming.......................................................................................................................... 46
14. Media in België.......................................................................................46
14.1 Complexe staatsstructuur......................................................................................................... 46
14.2 Kleine markt brengt economische uitdagingen.........................................................................47
14.2.1 Belgische mediamarkt bestaat feitelijk niet........................................................................47
14.2.2 Krachtlijnen van ons medialandschap...............................................................................47
14.3 Radio: oudste audiovisuele medium......................................................................................... 48
14.4 Televisie: publieke monopolie bevestigd...................................................................................48
14.4.1 Commerciële tv in liberaliseringsgolf.................................................................................48
14.5 Dagbladpers............................................................................................................................. 48
14.6 Media in België: overzicht......................................................................................................... 49
14.6.1 Vlaanderen........................................................................................................................ 49
14.6.2 Wallonië............................................................................................................................. 50
14.7 Conclusies................................................................................................................................ 50
3
, Media-economie en mediastructuren AJ: 2025-2026
1. No business like the media business
Mediabedrijven moeten schaarse middelen op efficiënte wijze inzetten om aan vraag
mediaproducten tegemoet te komen
gebruik productiefactoren (prijs bepaald door vraag & aanbod)
- Arbeid: creatief & zakelijk talent
- Grondstoffen: materieel & immaterieel
- Kapitaal: via eigenaars, investeerders of beursgang
Maar: media-economie ook gekenmerkt door overvloed
- Gigantische toename v aanbod: content, platformen & toestellen
Toch: schaarste creëert economische waarde -> kunstmatige schaarste
- Exclusieve uitzendrechten: opbod tss verschillende aanbieders
- Beperking toegang mediaproducten voor niet-betalende gebruikers
- Kopieerbeveiliging: verhinderen illegale digitale distributie films/muziek
Anderzijds blijft ook tijd vd consument schaars -> mediabedrijven moeten aandacht (&tijd)
vd consument winnen om economische schaarste te creëren
Media-economie bestudeert wisselwerking tss vraag & aanbod binnen media-industrie
- Micro-economie: focus op vraag & aanbod tss individuele actoren
Consumenten, bedrijven, markten
- Macro-economie: gehele economische systeem met focus op economische groei,
tewerkstelling, inflatie, export/import
Nationaal, Europees, wereldeconomie
1.1 Waarom (media)bedrijven bestaan
Mediabedrijven vervullen verschillende industriële rollen & komen in verschillende groottes &
vormen voor
- Functies (rollen): producent, aggregator, distributeur
- Omvang: groot & klein, lokaal & international
- Eigendom: beursgenoteerd, familie-eigendom, overheid
1.1.1 Neoklassieke theorie
Doel bedrijf: winstmaximalisatie
Kosten-batenanalyse: bedrijven streven efficiëntie na & zetten schaarse productiefactoren op
zo’n manier in dat deze tot hoogst mogelijke opbrengst leiden
- Rationele keuzes opportuniteitskost: waarde & opbrengst vh best mogelijke
alternatief tov de uiteindelijk genomen beslissing
Kritisch tov rol overheid op de markt marktmechanismen creëren gunstigste uitkomst
- Regulering & subsidies: remmend&verstorend voor werking vd markt
- Enkel inmenging bij marktfalen: wanneer de markt onvoldoende werkt & er niet in
slaagt beste uitkomst te creëren
Kritieken op neoklassiek perspectief:
- Niet elk mediabedrijf streeft zoveel mogelijk winst na:
o Openbare omroep/kleinschalige, onafhankelijke mediaplatformen:
maatschappelijke opdracht, publieke debat voeden, kwalitatief hoogstaande
journalistiek (VRT, De Standaard …)
- Overheidsingrijpen in media-industrie vrij gebruikelijk
o Negatieve uitkomst markt remediëren
o Onderhevig aan uitgebreide regelgeving die maatschappelijke belang v media
moet waarborgen
4
