Samenvatting psychologie
Hoofdstuk 1. Geest, gedrag en wetenschap
1. Psychologie: Wat is het?
Psychologie is de studie van de geest. Het is de wetenschap van gedrag en mentale processen
van individuen.
Gedrag zijn externe waarneembare processen; praten, lopen, kopen, pesten, ontslag nemen…
Je kan ze zien.
Mentale processen zijn interne geestelijke processen; denken, voelen, onthouden, afkeer
voelen, motivatie… Je kan ze niet zien.
Psychologie psychiatrie. Een psycholoog heeft vooral gesprekstherapie en geeft
oefeningen. Een psychiater geeft vaak medicatie mee en vertrekken vanuit de neurologische
processen. Ze werken vaak samen (bv. in ziekenhuizen, zorgunits).
Pseudopsychologie = niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd. (bv. business goeroes, astrologie, grafologie, waarzeggerij).
Psychologie vereist stevig wetenschappelijk bewijs als onderbouwing van beweringen. Je
moet kritisch nadenken of iets wel psychologisch is. Kennis van de psychologie wordt in zeer
veel sectoren gebruikt.
2. Belangrijke perspectieven over geest en gedrag
1. Biologisch perspectief: hoe het psychologisch of zenuwstelsel werkt
2. Cognitief perspectief: de onderliggende denkprocessen, redeneren, denken, het
geheugen, linken met andere onderwerpen
3. Behavioristisch perspectief: het gedrag, wat observeerbaar is. ‘Het onderliggend
denken is onwetenschappelijk want niet meetbaar’.
4. Perspectieven vanuit de gehele persoon: Freud, motivatie van werknemers,
persoonlijkheden
5. Ontwikkelingsperspectief: hoe de hersenstructuur veranderd of behoefte veranderd
doorheen de levensloop
6. Sociocultureel perspectief: de omgeving wordt mee in rekening gebracht, de rol van
sociale structuren en andere mensen.
Vragen die gesteld worden in de psychologie bestaan al heel lang. Psychologie heeft een lang
verleden (via filosofie en biologie), maar een korte geschiedenis (psychologie als
wetenschap). De manier waarop we dit proberen te onderzoeken is pas veel recenter
ontwikkeld.
Lang verleden: verschillende perspectieven op het verkrijgen van kennis.
Rationalisme: kennis door te denken. Als we tot kennis willen komen moeten we logisch
nadenken, hersenen gebruiken. (Descartes, Spinoza, Leibniz).
,Empirisme: Kennis via de zintuigen. Als we onze hersenen gebruiken is het minder
wetenschappelijk want onze achtergrond en bestaande kennis heeft een invloed. We moeten
ruiken, voelen, zien. (Locke, Berkeley, Hume)
Psychologie: een samensmelting van filosofie en biologie.
Biologie: De Galvanische respons (Luigi Galvani, 1737-1798) Als je het been van een kikker
afsnijdt en je geeft het een elektrische schok dan beweegt het been nog, ookal zijn de hersenen
niet meer verbonden. Gedrag komt voort uit biologische processen (zoals elektrische signalen
in zenuwen), en niet alleen uit “de geest”.
Descartes linkte reflexen aan het zenuwstelsel. Er is een paradoxale dualiteit: enerzijds
fysische wetmatigheden, anderzijds kunnen we die overstijgen door denken. Lichaam en geest
moeten dus ook afzonderlijk kunnen worden bestudeerd. Als je iets warm aanraakt dan
verschiet je en trek je weg, maar als je hier op voorhand over nadenkt kan je dat wel.
De geboorte van de psychologie als wetenschap. Wilhelm Wundt opent in 1879 in Duitsland
het eerste labo voor de wetenschappelijke studie om de structuur van het bewustzijn in kaart
te brengen. Dit is het structuralisme. Proefpersonen moesten sterren bekijken en aangeven na
hoeveel tijd ze bewogen. Die neutrale reactiesnelheden werden gezien als de
wetenschappelijke studie van het bewustzijn. In die tijd werd ook de tabel van Mendeljev
opgesteld. Zo maakte Wilhelm ook een structuur van de psychologische elementen.
Charles Darwin effent het pad naar functionalisme. De vraag is niet wat, maar waarom!
Waarom zien dingen eruit en werken ze zoals ze dat doen? Wat is de functie? ->
Functionalisme.
Darwin merkte op dat vinken met een korte bek voorkwamen op plaatsen waar hun eten
makkelijk beschikbaar was terwijl vinken met een langere bek minder beschikbaar eten
hadden. Zo zie je een tegenbeweging op het structuralisme, want je moet niet alleen
waarnemen, maar ook snappen waarvoor dit dient. Zo kunnen we ook leren hoe mensen zich
beter kunnen aanpassen aan hun omgeving en welke zich moeilijker kunnen aanpassen.
Survival of the fittest.
William James (VS) introduceert functionalisme in de psychologie als wetenschap.
Functionalisme legt de klemtoon op emoties en hoe organisme zich aanpassen aan hun
omgeving, of hun omgeving aan zichzelf aanpassen. Wat maakt dat mensen erin slagen om
zich aan hun omgeving aan te passen en wat maakt dat zij daarin falen? -> toegepaste
psychologie.
Het is dus niet alleen in kaart te brengen uit wat ons psychologisch zijn bestaat, maar ook
waarom we die dingen hebben. Waarom hebben we emoties? Of je minder of beter kan
onthouden zal ook bepalen in wat voor omgeving je kan overleven. Survival of the fittest.
, 1. Bewustzijn (conscious)
2. Voorbewuste (preconscious)
3. Onbewuste (unconscious)
Sigmund Freud ontwikkelde met de psychoanalyse de eerste echte theorie over hoe de
menselijke geest werkt, het psychisch apparaat. Hij probeerde gedrag te verklaren vanuit
innerlijke mentale processen, vooral het onbewuste. Volgens Freud bestaat het psychisch
apparaat uit drie niveaus: het bewuste, het voorbewuste en het onbewuste. Het grootste deel
van onze gedachten en drijfveren bevindt zich in het onbewuste en beïnvloedt ons gedrag
zonder dat we ons daarvan bewust zijn.
Daarnaast maakte Freud een indeling in drie delen van de persoonlijkheid: het id, het ego en
het superego. Het id bevat onze instincten en driften en streeft naar onmiddellijke
bevrediging. Het wordt gestuurd door twee krachten: eros (levensdrift, gericht op liefde en
verbinding) en thanatos (doodsdrift, gericht op agressie en vernietiging). Het ego probeert
realistisch te handelen en bemiddelt tussen het id en de buitenwereld. Het superego
vertegenwoordigt onze normen en waarden en fungeert als een soort innerlijk geweten.
Freud stelde dat gedrag ontstaat uit de wisselwerking en conflicten tussen deze drie
onderdelen. Hoewel zijn theorie invloedrijk was, wordt ze vandaag als weinig
wetenschappelijk beschouwd omdat ze moeilijk te testen is.
Als we van psychologie een wetenschap willen maken, dan moeten we systematisch metingen
nemen. Gedrag kan maar zelden adequaat worden verklaard vanuit een enkel psychologisch
perspectief.
, Gedrag kan niet verklaard worden vanuit 1 redenering of 1 benadering. Psychologie brengt
die perspectieven samen. Om iets te kunnen bestuderen of weten wat de waarheid of realiteit
is heb je perspectieven vanuit verschillende invalshoeken nodig.
3. Hoe kennis vergaren binnen de psychologie?
Zoals binnen alle andere wetenschappelijke vakgebieden doen we dat via de
wetenschappelijke methode. Dat is een 4 stappen-procedure voor empirisch onderzoek van
een hypothese, waarbij de omstandigheden zo gekozen zijn dat vooroordelen en subjectieve
oordelen zo veel mogelijk worden uitgesloten.
Ideeën worden onderworpen aan onderzoek en op basis daarvan verworpen of voorlopig
aangehouden (enkel statistisch bewijs).
Empirisch onderzoek is elke onderzoeksactiviteit die directe of indirecte waarnemingen
gebruikt. De gemeten resultaten/ervaringen worden gekoppeld aan een onderzoeksvraag. Een
theorie is een denkkader dat wordt opgebouwd over wat er nu relevant is. Emprir = toetsen
aan de buitenwereld. Bv. zelfdeterminatietheorie: basisbehoefte goed -> beter presteren. µ
Wetenschappelijke methode:
1. Hypothese ontwikkelen
2. Objectieve data verzamelen
3. Resultaten analyseren
4. Resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren
Het is de methode die een onderzoek wetenschappelijk maakt, niet het onderwerp! Met als
doel: theorievorming.
Een theorie is een denkkader dat ontstaat binnen een bepaalde tijdsgeest.
Beschikbaarheidsbias.
De vragen zijn verschillende hypothesen die aan de hand van observatie of onderzoek kunnen
verklaard worden. Stel dat een appel van een boom valt. Je zou kunnen stellen dat alle appels
van een boom vallen, maar die stelling is te simpel. Je zou ze geen theorie kunnen noemen,
want het zegt alleen iets over appels.
Hoofdstuk 1. Geest, gedrag en wetenschap
1. Psychologie: Wat is het?
Psychologie is de studie van de geest. Het is de wetenschap van gedrag en mentale processen
van individuen.
Gedrag zijn externe waarneembare processen; praten, lopen, kopen, pesten, ontslag nemen…
Je kan ze zien.
Mentale processen zijn interne geestelijke processen; denken, voelen, onthouden, afkeer
voelen, motivatie… Je kan ze niet zien.
Psychologie psychiatrie. Een psycholoog heeft vooral gesprekstherapie en geeft
oefeningen. Een psychiater geeft vaak medicatie mee en vertrekken vanuit de neurologische
processen. Ze werken vaak samen (bv. in ziekenhuizen, zorgunits).
Pseudopsychologie = niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd. (bv. business goeroes, astrologie, grafologie, waarzeggerij).
Psychologie vereist stevig wetenschappelijk bewijs als onderbouwing van beweringen. Je
moet kritisch nadenken of iets wel psychologisch is. Kennis van de psychologie wordt in zeer
veel sectoren gebruikt.
2. Belangrijke perspectieven over geest en gedrag
1. Biologisch perspectief: hoe het psychologisch of zenuwstelsel werkt
2. Cognitief perspectief: de onderliggende denkprocessen, redeneren, denken, het
geheugen, linken met andere onderwerpen
3. Behavioristisch perspectief: het gedrag, wat observeerbaar is. ‘Het onderliggend
denken is onwetenschappelijk want niet meetbaar’.
4. Perspectieven vanuit de gehele persoon: Freud, motivatie van werknemers,
persoonlijkheden
5. Ontwikkelingsperspectief: hoe de hersenstructuur veranderd of behoefte veranderd
doorheen de levensloop
6. Sociocultureel perspectief: de omgeving wordt mee in rekening gebracht, de rol van
sociale structuren en andere mensen.
Vragen die gesteld worden in de psychologie bestaan al heel lang. Psychologie heeft een lang
verleden (via filosofie en biologie), maar een korte geschiedenis (psychologie als
wetenschap). De manier waarop we dit proberen te onderzoeken is pas veel recenter
ontwikkeld.
Lang verleden: verschillende perspectieven op het verkrijgen van kennis.
Rationalisme: kennis door te denken. Als we tot kennis willen komen moeten we logisch
nadenken, hersenen gebruiken. (Descartes, Spinoza, Leibniz).
,Empirisme: Kennis via de zintuigen. Als we onze hersenen gebruiken is het minder
wetenschappelijk want onze achtergrond en bestaande kennis heeft een invloed. We moeten
ruiken, voelen, zien. (Locke, Berkeley, Hume)
Psychologie: een samensmelting van filosofie en biologie.
Biologie: De Galvanische respons (Luigi Galvani, 1737-1798) Als je het been van een kikker
afsnijdt en je geeft het een elektrische schok dan beweegt het been nog, ookal zijn de hersenen
niet meer verbonden. Gedrag komt voort uit biologische processen (zoals elektrische signalen
in zenuwen), en niet alleen uit “de geest”.
Descartes linkte reflexen aan het zenuwstelsel. Er is een paradoxale dualiteit: enerzijds
fysische wetmatigheden, anderzijds kunnen we die overstijgen door denken. Lichaam en geest
moeten dus ook afzonderlijk kunnen worden bestudeerd. Als je iets warm aanraakt dan
verschiet je en trek je weg, maar als je hier op voorhand over nadenkt kan je dat wel.
De geboorte van de psychologie als wetenschap. Wilhelm Wundt opent in 1879 in Duitsland
het eerste labo voor de wetenschappelijke studie om de structuur van het bewustzijn in kaart
te brengen. Dit is het structuralisme. Proefpersonen moesten sterren bekijken en aangeven na
hoeveel tijd ze bewogen. Die neutrale reactiesnelheden werden gezien als de
wetenschappelijke studie van het bewustzijn. In die tijd werd ook de tabel van Mendeljev
opgesteld. Zo maakte Wilhelm ook een structuur van de psychologische elementen.
Charles Darwin effent het pad naar functionalisme. De vraag is niet wat, maar waarom!
Waarom zien dingen eruit en werken ze zoals ze dat doen? Wat is de functie? ->
Functionalisme.
Darwin merkte op dat vinken met een korte bek voorkwamen op plaatsen waar hun eten
makkelijk beschikbaar was terwijl vinken met een langere bek minder beschikbaar eten
hadden. Zo zie je een tegenbeweging op het structuralisme, want je moet niet alleen
waarnemen, maar ook snappen waarvoor dit dient. Zo kunnen we ook leren hoe mensen zich
beter kunnen aanpassen aan hun omgeving en welke zich moeilijker kunnen aanpassen.
Survival of the fittest.
William James (VS) introduceert functionalisme in de psychologie als wetenschap.
Functionalisme legt de klemtoon op emoties en hoe organisme zich aanpassen aan hun
omgeving, of hun omgeving aan zichzelf aanpassen. Wat maakt dat mensen erin slagen om
zich aan hun omgeving aan te passen en wat maakt dat zij daarin falen? -> toegepaste
psychologie.
Het is dus niet alleen in kaart te brengen uit wat ons psychologisch zijn bestaat, maar ook
waarom we die dingen hebben. Waarom hebben we emoties? Of je minder of beter kan
onthouden zal ook bepalen in wat voor omgeving je kan overleven. Survival of the fittest.
, 1. Bewustzijn (conscious)
2. Voorbewuste (preconscious)
3. Onbewuste (unconscious)
Sigmund Freud ontwikkelde met de psychoanalyse de eerste echte theorie over hoe de
menselijke geest werkt, het psychisch apparaat. Hij probeerde gedrag te verklaren vanuit
innerlijke mentale processen, vooral het onbewuste. Volgens Freud bestaat het psychisch
apparaat uit drie niveaus: het bewuste, het voorbewuste en het onbewuste. Het grootste deel
van onze gedachten en drijfveren bevindt zich in het onbewuste en beïnvloedt ons gedrag
zonder dat we ons daarvan bewust zijn.
Daarnaast maakte Freud een indeling in drie delen van de persoonlijkheid: het id, het ego en
het superego. Het id bevat onze instincten en driften en streeft naar onmiddellijke
bevrediging. Het wordt gestuurd door twee krachten: eros (levensdrift, gericht op liefde en
verbinding) en thanatos (doodsdrift, gericht op agressie en vernietiging). Het ego probeert
realistisch te handelen en bemiddelt tussen het id en de buitenwereld. Het superego
vertegenwoordigt onze normen en waarden en fungeert als een soort innerlijk geweten.
Freud stelde dat gedrag ontstaat uit de wisselwerking en conflicten tussen deze drie
onderdelen. Hoewel zijn theorie invloedrijk was, wordt ze vandaag als weinig
wetenschappelijk beschouwd omdat ze moeilijk te testen is.
Als we van psychologie een wetenschap willen maken, dan moeten we systematisch metingen
nemen. Gedrag kan maar zelden adequaat worden verklaard vanuit een enkel psychologisch
perspectief.
, Gedrag kan niet verklaard worden vanuit 1 redenering of 1 benadering. Psychologie brengt
die perspectieven samen. Om iets te kunnen bestuderen of weten wat de waarheid of realiteit
is heb je perspectieven vanuit verschillende invalshoeken nodig.
3. Hoe kennis vergaren binnen de psychologie?
Zoals binnen alle andere wetenschappelijke vakgebieden doen we dat via de
wetenschappelijke methode. Dat is een 4 stappen-procedure voor empirisch onderzoek van
een hypothese, waarbij de omstandigheden zo gekozen zijn dat vooroordelen en subjectieve
oordelen zo veel mogelijk worden uitgesloten.
Ideeën worden onderworpen aan onderzoek en op basis daarvan verworpen of voorlopig
aangehouden (enkel statistisch bewijs).
Empirisch onderzoek is elke onderzoeksactiviteit die directe of indirecte waarnemingen
gebruikt. De gemeten resultaten/ervaringen worden gekoppeld aan een onderzoeksvraag. Een
theorie is een denkkader dat wordt opgebouwd over wat er nu relevant is. Emprir = toetsen
aan de buitenwereld. Bv. zelfdeterminatietheorie: basisbehoefte goed -> beter presteren. µ
Wetenschappelijke methode:
1. Hypothese ontwikkelen
2. Objectieve data verzamelen
3. Resultaten analyseren
4. Resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren
Het is de methode die een onderzoek wetenschappelijk maakt, niet het onderwerp! Met als
doel: theorievorming.
Een theorie is een denkkader dat ontstaat binnen een bepaalde tijdsgeest.
Beschikbaarheidsbias.
De vragen zijn verschillende hypothesen die aan de hand van observatie of onderzoek kunnen
verklaard worden. Stel dat een appel van een boom valt. Je zou kunnen stellen dat alle appels
van een boom vallen, maar die stelling is te simpel. Je zou ze geen theorie kunnen noemen,
want het zegt alleen iets over appels.
