Samenvatting internationale politiek sinds 1945 (25-26, Rita Laenen)

INTERNATIONALE POLITIEK SINDS
1945
INLEIDING
Belangrijk: kaarten

Film/ docu- opdracht: vervangt 1 examenvraag van 3p MAAR niet zelf kiezen welke vraag
 Één film EN één documentaire bekijken uit lijst en bespreken a.d.h.v. van vragen op bepaald moment
 10 mei deadline
 Opdracht beschikbaar tegen 1 maart

Data: hoe nauwkeurig kennen?
 Rood: dag + maand + jaar (vb. val van de Berlijnse muur 09/11/1989)
 Grijs: maand + jaar (vb. Cubacrisis oktober 1962)
 Blauw: jaartallen (vb. presidentschap Obama 2009-2017)
 Geen kleur: geen precies jaartal WEL situeren in juiste decennium en in verhouding met andere gebeurtenissen
 Namen die in het vet staat kennen

AMERIKAANSE PRESIDENTEN EN SOVJET LEIDERS
Amerikaanse presidenten
1. Roosevelt (1933-1945)  Democraat
2. Truman (1945- 1953)  Democraat
3. Eisenhower (1953- 1961)  Republikein
4. Kennedy (1961- 1963)  Democraat
5. Johnson (1963- 1969)  Democraat
6. Nixon (1969- 1974)  Republikein
7. Ford (1974- 1977)  Republiek
8. Carter (1977- 1981)  Democraat
9. Reagan (1981- 1989)  Republikein
10. H.W. Bush (1989- 1993)  Republikein
11. Clinton (1993- 2001)  Democraat
12. W. Bush (2001- 2009)  Republikein
13. Obama (2009- 2017)  Democraat
14. Trump (2017- 2021)  Republikein
15. Biden (2021-2025)  Democraat
16. Trump (2025 - …)  Republikein

Russische staatshoofden
1. Lenin (1917- 1924)
2. Stalin (1924- 1953)
3. Chroesjtsjov (1953- 1964)
4. Brezjnev (1964- 1982)
5. Andropov (1982- 1984)
6. Tjemenko (1984- 1985)
7. Gorbatsjov (1985- 1991)
8. Jeltsin (1996- 1999)
1

,9. Poetin (1999- 2008)
10. Medvedev (2008- 2012)
11. Poetin (2012- …)

H1 HET BROZE BONDGENOOTSCHAP BROKKELT AF

INLEIDING: WAAROM ZOVEEL AANDACHT VOOR DEZE PERIODE?
The Big Three/Grand Alliance: strijd tegen Hitlers nazi-Duitsland
 Groot-Brittanië: Winston Churchill (Premier)
 Verenigde Staten: Franklin D. Roosevelt (President)
 Sovjet-Unie: Jozef Stalin (Secretaris Generaal ≠ president SU)

Waarom WO2 als startpunt:
1. Radicale transformatie van de wereldorde als gevolg van WOII
- Nieuwe machtsdynamieken/grootmachten
- Ontstaan van het bondgenootschap en eerste tekenen van breuken in het bondgenootschap
- = aanloop naar koude oorlog
2. Overstijgen van West-Europees perspectief op WOII
- Focus op ontwikkelingen in Centraal- en oost Europa (o.a. sterk hertekende grenzen)
- Geografische reikwijdte
- Focus op ontwikkelingen in stille Zuidzee (de ‘Pacific war’)

Ontstaan van het bondgenootschap tussen de ‘grote drie’
 22.06.1941 = operatie Barbarossa
- DUI valt Sovjet Unie binnen langs 3 fronten tegelijkertijd = schending van Molotov- Ribbentrop pact (1939)
 Pact legde vast dat ze elkaar niet gingen aanvallen = Niet aanvals
verdrag
 Molotov = minister van Buitenlandse zaken van de SU
 Ribbentrop = minister van Buitenlandse zaken van DUI
 = groot verassingseffect brengt ‘grote drie’ dichter bij elkaar
 Landen die het grootste slachtoffer waren: Polen, Estland, Letland
en Litouwen
- Verassingseffect van operatie Barbarossa:
 Timing (voor Stalin): SU was belangrijke goederen blijven leveren
aan Duitsland
 Locatie (voor Stalin): grootschaligheid
o = ZO verast dat Stalin zich 11 dagen niet heeft laten zien
 Gevolg (voor Hitler):
o “Grand Alliance” van de Grote Drie tegen nazi-Duitsland en de andere asmogendheden
 Hitler en Stalin beide verrast door verregaande steun VS en VK aan SU
o Brits-Sovjet akkoord = wederzijdse steun in strijd tegen nazi-Duitsland, geen wapenstilstand- of
vredesakkoord afsluiten of onderhandelen zonder wederzijds akkoord
o ‘Lend and Lease’ faciliteiten van de VS voor de SU: van cruciaal belang (origineel van VS naar VK)

! Sovjet Unie = USSR MAAR ≠ Russische federatie (Rusland was toen deel van Sovjet Unie)

Sovjet Unie: Tadzjikistan, Turkmenistan, Oezbekistan, Kirgizië, Rusland, Oekraïne, Wit- Rusland, Estland, Letland,
Litouwen, Georgië, Armenië, Azarbajian, Kazachstan, Moldavië
 Landen kunnen situeren op de kaart
2

,AANLOOP KOUDE OORLOG: 6 TOPONTMOETINGEN
Van Casablanca tot Potsdam: De erosie van de grand Alliance tijdens de topontmoetingen

Waarom bestuderen we de topontmoetingen van WOII?
 Zichtbaar maken van:
- Verschuiving van machtsdynamieken
- Verschilende visies op naoorloogse wereldorde tussen de Grote Drie
- Het onderhandelingsspel en barsten in het bondgenootschap van de Grote Drie
- Impact/gevolgen van gemaakte afspraken

Vooraf: The Atlantic Charter/Het Atlantisch Handvest
 Opgesteld en ondertekend door FDR en Churchill (aug 1941)
 8 principes die de wereld na de overwinning op de nazi-Duitsland moesten sturen:
- VS en VK geen territoriale expansie
- Afbouwen van beperkingen op vrije handel
- Oprichten vereniging van alle naties
- Erkenning zelfbeschikkingsrecht alle naties
 = eerste blauwdruk op weg naar realisatie van “Great Design” FDR voor naoorlogse wereldorde


TOP VAN CASABLANCA: JANUARI 1943
WIE: FDR (regie in handen), Churchill en hun miliatire top (ook Charles de Gaulle)
 Stalin NIET:
- Boos owv uitblijven opening 2e front + Slag om Stalingrad volop aan de gang
- Achtergond: Slag bij El Alamein (Egypte) eind 1942 -> daarom Marokko gekozen als ontmoetingsplaats
 Succesvol in tot halt brengen van militaire campagne van Duitsland en Italië in Noord-Afrika
 Dilemma FDR en Churchill: belang dat Rode Leger zo sterk mogelijk is om Hitler terug te dringen MAAR mag niet
zo sterk zijn dat ook Europa helemaal onder de voet zou lopen
AGENDA: bespreking van de volgende stappen na verdrijven Duitsland uit Noord-Afrika

WELKE AFSPRAKEN:
 Akkoord over geallieerd offensief in Italië tegen fascistisch regime Mussolini (start zomer 1943)
 Eis voor onvoorwaardelijke overgave van asmogendheden: concept van FDR
- Essentie concept van onvoorwaardelijke overgave: geen onderhandelingen of compromissen
- Bedoeling:
 Elke vorm van een kiem om terug een oorlog op te starten wegnemen
o Het houdt niet in dat de landen volledig verwoest worden maar eerder dat de ideologie die er leeft
volledig weg moet zodat er niet terug opnieuw een oorlog kan gestart worden
 Belangrijk signaal aan de SU: vrees voor aparte regeling met de Duitsers
o Ook duidelijke boodschap aan Stalin dat hij NIET moest overwegen om weg van big tree te gaan en
op zichzelf dingen te regelen met Duitsland

REACTIES:
 Internationale verbazing: top + reis in grootste geheim
3

, - Zeer sterke profilering van FDR en VS als nieuwe wereldmacht
- Nieuwe dominante rol van de VS was onmiskenbaar (zie dia 17)
 Stalin ziet afspraken als gericht tegen SU
 De Gaulle (FR) voelt zich vernederd door FDR
 Snel ontstaan van onduidelijkheid betekenins “onvoorwaardelijke overgave”
SLAG OM STALINGRAD (AUG 1942-FEB 1943): keerpunt in WOII
 Wreedste veldslag in WOII
 Stalingrad: één van de meest gruwelijke veldslagen in modern oorlogsgeschiedenis (‘Rattenkrieg’)
 Symbolisch belang:
- Voor alle elende en totale vernietiging van WOII
- Keerpunt: groeiend besef dat nazi-Duitsland niet onoverwinnelijk is
- Vanuit Sovjet-/Russisch perspectief: symbool voor cruciale rol van SU in verslaan van nazi-Duitsland
- Tot op vandaag verheerlijking van heldenmoed in Rusland
 WOII in de SU = De Grote Vaderlandse Oorlog
- WOII = cruciale periode in Sovjet/Russische collectieve geheugen
- Zeer hoge menselijke prijs betaald: ca 27miljoen
- Beleg van Leningrad: 2,5 jaar
 Één van de speerpunten in de nieuwe cultus van de Grote Vaderlandse Oorlog
- 9 mei = “Dag van de Overwinning” in Rusland (en enkele andere voormalige Sovjetlanden)
 Herdenking van eide van Grote Vaderlandse Oorlog = feestdag in Rusland
 Hamer & Sikkel = symbolen van de SU
- Realiteit VS mythe: de Sovjetbevolking moest 2 oorlogen tegelijkertijd proberen te overleven
 De strijd tegen Hitlers troepen
 De terreur van het Stalinregime


TOP VAN CAÏRO: NOVEMBER 1943
WIE: Churchill, FDR en Chiang kai-Shek (leider van Chinese nationalistische partij = Kwomintang/KMT)
 Zonder Stalin: laat ook Molotov niet afreizen omw vrees reactie Japan -> link met Pacific War

CONTEXT: net voor Teheranconferentie
 Caïro: is nu een onafhankelijk Egypte MAAR de invloed van de Britten blijft nog steeds bijzonder groot

AFSPRAKEN: van japan onvoorwaardelijke overgave eisen
 Japan moet na nederlaag alle sinds 1894 veroverde gebieden teruggeven (oa Korea, Mantsjoerije en Formosa)
 Schriftelijke belofte Chiang Kai-Shek om te blijven vechten tegen japan

BELANG:
 (Nationalistisch) China wordt op gelijke voet als één van de grootmachten erkend
 Afspraken Pacific War worden zonder Stalin gemaakt


TOP VAN TEHERAN: 28 NOVEMBER – 1 DECEMBER 1943
Eerste face to face ontmoeting van de Big Three!

INITIATIEF VAN FDR: Waarom?
 Stalin overtuigen dat er geen anti-SU front is (FDR wist dat Stalin wantrouwen had en wou dit wegnemen)
 Uitblijven van beloofde 2e front in Frankrijk
 Amerikaanse nood aan Sovjet-engagement in Japan

4