LYMFEOEDEEM
ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN HET BLOEDVATENSTELSEL EN LYMFESTELSEL
Het bloedvatenstelsel is een gesloten systeem en het lymfestelsel is een open systeem.
o De aanvoer van vloeistoffen gebeurt via het bloedvatensysteem. Het functioneert als een hogedruksysteem.
o De afvoer van overtollig vocht en afvalstoffen gebeurt via het lymfestelsel. Het functioneert als een lagedruksysteem.
Het bloed circuleert continu in een gesloten systeem.
o Ter hoogte van de capillairen treedt voortdurend een verlies op van water en afvalstoffen naar het interstitium.
o Hierdoor ontstaat er continu een kleine hoeveelheid oedeem.
o Het lymfestelsel heeft als taak dit vocht en deze afvalstoffen op te nemen en terug te voeren naar de bloedcirculatie.
Zonder een functionerend lymfestelsel zou het lichaam progressief opzwellen, aangezien er geen ander systeem bestaat dat
overtollig vocht en afvalstoffen kan afvoeren.
o Het bloed wordt via de arteriën onder hoge druk naar de weefsels gebracht. Dit gebeurt dankzij een
duidelijke pompwerking van het hart.
o In het veneuze stelsel stroomt het bloed onder lagere druk terug naar het hart. De venen hebben geen pulserende
wandstructuur.
o Ook in het lymfestelsel stroomt de lymfe onder zeer lage druk.
ANATOMIE BLOEDVATENSTELSEL
Arteriën en venen hebben een verschillende structuur.
o Arteriën hebben een dikke spierwand die actief kan samentrekken om het bloed onder hoge druk naar de weefsels te
transporteren.
o Venen hebben een groter lumen en een dunnere spierwand. Deze spierwand dient niet om te pulseren, maar om het
lumen licht te vernauwen of te verwijden en zo de druk subtiel te beïnvloeden.
Venen bevatten kleppen. Deze kleppen verhinderen dat het bloed door de zwaartekracht terug naar beneden stroomt. Om het
bloed tegen de zwaartekracht in naar boven te verplaatsen, is een kuitspierpomp noodzakelijk. Bij contractie van de kuitspieren
worden de venen samengedrukt en wordt het bloed naar het proximale gedeelte van het veneuze systeem verplaatst.
ANATOMIE VENEUS STELSEL
Het veneuze stelsel bestaat uit
o diepe venen
o oppervlakkige venen
o perforanten, die verbindingen vormen tussen het oppervlakkige en het diepe veneuze systeem
1
,Het bloed stroomt steeds van het oppervlakkige naar het diepe veneuze systeem. Het oppervlakkige veneuze stelsel ligt in het
subcutane interstitium, terwijl het diepe veneuze stelsel tussen de spieren, onder de fascia, gelegen is.
onderste lidmaat
o oppervlakkige venen
» vena saphena magna (VSM)
» vena saphena parva (VSP)
o diepe venen
» diepe kuitvenen
» vena poplitea
» vena femoralis
o perforanten
bovenste lidmaat
o oppervlakkige venen
» vena cephalica
» vena basilica
o diepe venen
» vena radialis
» vena ulnaris
» vena brachialis
o perforanten
FYSIOLOGIE VENEUS STELSEL
De veneuze kleppen spelen een cruciale rol in het voorkomen van terugstroming van bloed naar beneden. Wanneer deze kleppen
onvoldoende functioneren, zakt het bloed terug onder invloed van de zwaartekracht en kunnen spataders ontstaan.
De diepe kuitspieren trekken ritmisch samen. Door deze contracties wordt het bloed in de diepe venen proximaal voortgestuwd.
Na ontspanning van de spieren wordt bloed uit het oppervlakkige veneuze systeem via de perforanten naar de diepe venen
gezogen. Bij een volgende contractie wordt dit bloed opnieuw proximaal verplaatst.
→ Dit leidt tot een cyclisch proces.
o transport van oppervlakkig naar diep veneus systeem
o leegdrukken van de diepe venen
o opnieuw aanzuigen van bloed uit het oppervlakkige systeem
De ademhaling heeft een belangrijke invloed op de veneuze terugstroom.
o inademing:
» toename van de veneuze uitstroom uit de armen door negatieve thoracale druk
» afname van de veneuze uitstroom uit de benen door verhoogde abdominale druk
o uitademing (:
» afname van de veneuze uitstroom uit de armen door positieve thoracale druk
» toename van de veneuze uitstroom uit de benen door verlaagde abdominale druk
Dit ademhalingspatroon is duidelijk zichtbaar in de v. brachialis en de v. femoralis.
Bij patiënten met oedeemproblemen moeten daarom zowel de spierpomp als het ademhalingspatroon in rekening worden
gebracht.
2
,ANATOMIE LYMFESTELSEL
Het lymfestelsel is een open systeem dat ergens begint en ergens eindigt, en vormt dus geen circulair systeem zoals het
bloedvatenstelsel.
o De lymfevaten zijn bekleed met een dunne endotheellaag. In deze wand bevinden zich ankerende filamenten. Wanneer
er aan deze filamenten wordt getrokken, openen de endotheelcellen zich, waardoor water en afvalstoffen kunnen
worden opgenomen.
o Door spieractiviteit in de omgeving of door toename van oedeem vergroot de ruimte tussen de cellen, wat de opname
van vocht en afvalstoffen in het lymfestelsel vergemakkelijkt.
transportmechanisme:
o De lymfe wordt eerst getransporteerd via lymfeprecollectoren naar de lymfecollectoren. Deze collectoren hebben een
spierwand. Wanneer deze wand voldoende wordt uitgerekt of geprikkeld, zal hij samentrekken. De lymfe wordt zo
verplaatst van het ene lymfangion naar het volgende.
» Een lymfangion is het segment tussen twee kleppen in een lymfevat.
» Wanneer een lymfangion zich vult, neemt de spanning toe.
» Zodra een bepaalde drempel wordt bereikt, trekt het lymfangion samen en wordt de lymfe doorgestuwd naar
het volgende segment.
» Op deze manier vindt het transport van lymfe door de lymfecollectoren plaats.
o Wanneer de lymfe een lymfeknoop passeert, wordt zij gefilterd en gezuiverd. In de lymfeknopen bevinden zich onder
andere T-lymfocyten, die het immuunsysteem activeren. Indien bacteriën of andere vreemde stoffen aanwezig zijn,
wordt een immunologische reactie op gang gebracht.
→ Het lymfestelsel speelt dus een belangrijke rol in de afweer. Wanneer iemand ziek is, zal het lymfestelsel intensiever
werken.
o Via de efferente lymfevaten wordt de lymfe uiteindelijk afgevoerd naar de v. subclavia. Afhankelijk van de zijde van het
lichaam mondt de lymfe uit in de ductus thoracicus (links) of in de ductus lymphaticus dexter (rechts).
BELANGRIJKE STRUCTUREN VAN HET LYMFESTELSEL
o ductus thoracicus mondt uit ter hoogte van de veneuze junctie en brengt de lymfe terug in de bloedcirculatie
o lymfeknopen filteren en concentreren de lymfe
o lymfangionen bevatten kleppen en hebben een quasi autonome contractiliteit voor het transport van lymfe
o initiële lymfevaten of lymfecapillairen vormen een netwerk van kleploze vaatjes dat lymfe uit het interstitium verzamelt
3
, anatomische structuren:
I. ductus thoracicus
II. truncus jugularis sinister
III. truncus subclavius sinister
IV. (niet kennen)
V. (niet kennen)
VI. cisterna chyli
VII. (niet kennen)
VIII. trunci lumbales
IX. truncus lymphaticus dexter
X. (niet kennen)
XI. truncus subclavius dexter
XII. truncus jugularis dexter
XIII. vena cava superior
In de linker vena subclavia komt alle lymfe van beide benen en van de linkerzijde van het lichaam terecht. In de rechter vena
subclavia komt enkel de lymfe van het rechter bovenkwadrant van het lichaam terecht.
→ De veneuze instroomplaats wordt ook wel de angulus venosus of terminus genoemd.
LYMFKNOPEN EN LYMFETRANSPORT
Lymfeknopen bevinden zich op vaste anatomische plaatsen in het lichaam. Normaal wordt ongeveer 90% van de lymfe
oppervlakkig afgevoerd. Indien een patiënt cubitale of popliteale lymfeknopen gebruikt, betekent dit dat hij of zij compenseert om
voldoende lymfe te kunnen afvoeren.
Bij zwelling ter hoogte van de voet verloopt het lymfetransport normaal oppervlakkig via collectoren richting de lies. De lymfe
wordt uiteindelijk via de halsregio afgevoerd. Wanneer het lymfestelsel ergens onderbroken wordt, kan dit leiden tot oedeem in
het volledige distale gebied.
LYMFEKNOPEN VAN HET ONDERSTE LIDMAAT
o popliteale lymfeknopen
o inguinale lymfeknopen
o iliacale lymfeknopen
Bij lymfoedeem van het onderste lidmaat worden popliteale lymfeknopen enkel gebruikt bij diep transport.
LYMFEKNOPEN VAN HET BOVENSTE LIDMAAT
o cubitale (elleboog) lymfeknopen
o humerale lymfeknopen
o centrale lymfeknopen
o subclaviculaire of retroclaviculaire lymfeknopen
o thoracale lymfeknopen
o scapulaire lymfeknopen
Bij het bovenste lidmaat worden cubitale lymfeknopen enkel aangesproken bij diep transport. Bij borstkanker worden meestal
de centrale lymfeknopen verwijderd.
OPPERVLAKKIG EN DIEP LYMFETRANSPORT
De lymfecapillairen starten in de huid en transporteren de lymfe via precollectoren naar oppervlakkige lymfecollectorendie zich in
het onderhuidse vetweefsel bevinden. Het diepe lymfestelsel, gelegen tussen de spieren, wordt in normale omstandigheden
weinig gebruikt. Slechts ongeveer 10% van het lymfetransport verloopt via dit diepe systeem.
4
ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN HET BLOEDVATENSTELSEL EN LYMFESTELSEL
Het bloedvatenstelsel is een gesloten systeem en het lymfestelsel is een open systeem.
o De aanvoer van vloeistoffen gebeurt via het bloedvatensysteem. Het functioneert als een hogedruksysteem.
o De afvoer van overtollig vocht en afvalstoffen gebeurt via het lymfestelsel. Het functioneert als een lagedruksysteem.
Het bloed circuleert continu in een gesloten systeem.
o Ter hoogte van de capillairen treedt voortdurend een verlies op van water en afvalstoffen naar het interstitium.
o Hierdoor ontstaat er continu een kleine hoeveelheid oedeem.
o Het lymfestelsel heeft als taak dit vocht en deze afvalstoffen op te nemen en terug te voeren naar de bloedcirculatie.
Zonder een functionerend lymfestelsel zou het lichaam progressief opzwellen, aangezien er geen ander systeem bestaat dat
overtollig vocht en afvalstoffen kan afvoeren.
o Het bloed wordt via de arteriën onder hoge druk naar de weefsels gebracht. Dit gebeurt dankzij een
duidelijke pompwerking van het hart.
o In het veneuze stelsel stroomt het bloed onder lagere druk terug naar het hart. De venen hebben geen pulserende
wandstructuur.
o Ook in het lymfestelsel stroomt de lymfe onder zeer lage druk.
ANATOMIE BLOEDVATENSTELSEL
Arteriën en venen hebben een verschillende structuur.
o Arteriën hebben een dikke spierwand die actief kan samentrekken om het bloed onder hoge druk naar de weefsels te
transporteren.
o Venen hebben een groter lumen en een dunnere spierwand. Deze spierwand dient niet om te pulseren, maar om het
lumen licht te vernauwen of te verwijden en zo de druk subtiel te beïnvloeden.
Venen bevatten kleppen. Deze kleppen verhinderen dat het bloed door de zwaartekracht terug naar beneden stroomt. Om het
bloed tegen de zwaartekracht in naar boven te verplaatsen, is een kuitspierpomp noodzakelijk. Bij contractie van de kuitspieren
worden de venen samengedrukt en wordt het bloed naar het proximale gedeelte van het veneuze systeem verplaatst.
ANATOMIE VENEUS STELSEL
Het veneuze stelsel bestaat uit
o diepe venen
o oppervlakkige venen
o perforanten, die verbindingen vormen tussen het oppervlakkige en het diepe veneuze systeem
1
,Het bloed stroomt steeds van het oppervlakkige naar het diepe veneuze systeem. Het oppervlakkige veneuze stelsel ligt in het
subcutane interstitium, terwijl het diepe veneuze stelsel tussen de spieren, onder de fascia, gelegen is.
onderste lidmaat
o oppervlakkige venen
» vena saphena magna (VSM)
» vena saphena parva (VSP)
o diepe venen
» diepe kuitvenen
» vena poplitea
» vena femoralis
o perforanten
bovenste lidmaat
o oppervlakkige venen
» vena cephalica
» vena basilica
o diepe venen
» vena radialis
» vena ulnaris
» vena brachialis
o perforanten
FYSIOLOGIE VENEUS STELSEL
De veneuze kleppen spelen een cruciale rol in het voorkomen van terugstroming van bloed naar beneden. Wanneer deze kleppen
onvoldoende functioneren, zakt het bloed terug onder invloed van de zwaartekracht en kunnen spataders ontstaan.
De diepe kuitspieren trekken ritmisch samen. Door deze contracties wordt het bloed in de diepe venen proximaal voortgestuwd.
Na ontspanning van de spieren wordt bloed uit het oppervlakkige veneuze systeem via de perforanten naar de diepe venen
gezogen. Bij een volgende contractie wordt dit bloed opnieuw proximaal verplaatst.
→ Dit leidt tot een cyclisch proces.
o transport van oppervlakkig naar diep veneus systeem
o leegdrukken van de diepe venen
o opnieuw aanzuigen van bloed uit het oppervlakkige systeem
De ademhaling heeft een belangrijke invloed op de veneuze terugstroom.
o inademing:
» toename van de veneuze uitstroom uit de armen door negatieve thoracale druk
» afname van de veneuze uitstroom uit de benen door verhoogde abdominale druk
o uitademing (:
» afname van de veneuze uitstroom uit de armen door positieve thoracale druk
» toename van de veneuze uitstroom uit de benen door verlaagde abdominale druk
Dit ademhalingspatroon is duidelijk zichtbaar in de v. brachialis en de v. femoralis.
Bij patiënten met oedeemproblemen moeten daarom zowel de spierpomp als het ademhalingspatroon in rekening worden
gebracht.
2
,ANATOMIE LYMFESTELSEL
Het lymfestelsel is een open systeem dat ergens begint en ergens eindigt, en vormt dus geen circulair systeem zoals het
bloedvatenstelsel.
o De lymfevaten zijn bekleed met een dunne endotheellaag. In deze wand bevinden zich ankerende filamenten. Wanneer
er aan deze filamenten wordt getrokken, openen de endotheelcellen zich, waardoor water en afvalstoffen kunnen
worden opgenomen.
o Door spieractiviteit in de omgeving of door toename van oedeem vergroot de ruimte tussen de cellen, wat de opname
van vocht en afvalstoffen in het lymfestelsel vergemakkelijkt.
transportmechanisme:
o De lymfe wordt eerst getransporteerd via lymfeprecollectoren naar de lymfecollectoren. Deze collectoren hebben een
spierwand. Wanneer deze wand voldoende wordt uitgerekt of geprikkeld, zal hij samentrekken. De lymfe wordt zo
verplaatst van het ene lymfangion naar het volgende.
» Een lymfangion is het segment tussen twee kleppen in een lymfevat.
» Wanneer een lymfangion zich vult, neemt de spanning toe.
» Zodra een bepaalde drempel wordt bereikt, trekt het lymfangion samen en wordt de lymfe doorgestuwd naar
het volgende segment.
» Op deze manier vindt het transport van lymfe door de lymfecollectoren plaats.
o Wanneer de lymfe een lymfeknoop passeert, wordt zij gefilterd en gezuiverd. In de lymfeknopen bevinden zich onder
andere T-lymfocyten, die het immuunsysteem activeren. Indien bacteriën of andere vreemde stoffen aanwezig zijn,
wordt een immunologische reactie op gang gebracht.
→ Het lymfestelsel speelt dus een belangrijke rol in de afweer. Wanneer iemand ziek is, zal het lymfestelsel intensiever
werken.
o Via de efferente lymfevaten wordt de lymfe uiteindelijk afgevoerd naar de v. subclavia. Afhankelijk van de zijde van het
lichaam mondt de lymfe uit in de ductus thoracicus (links) of in de ductus lymphaticus dexter (rechts).
BELANGRIJKE STRUCTUREN VAN HET LYMFESTELSEL
o ductus thoracicus mondt uit ter hoogte van de veneuze junctie en brengt de lymfe terug in de bloedcirculatie
o lymfeknopen filteren en concentreren de lymfe
o lymfangionen bevatten kleppen en hebben een quasi autonome contractiliteit voor het transport van lymfe
o initiële lymfevaten of lymfecapillairen vormen een netwerk van kleploze vaatjes dat lymfe uit het interstitium verzamelt
3
, anatomische structuren:
I. ductus thoracicus
II. truncus jugularis sinister
III. truncus subclavius sinister
IV. (niet kennen)
V. (niet kennen)
VI. cisterna chyli
VII. (niet kennen)
VIII. trunci lumbales
IX. truncus lymphaticus dexter
X. (niet kennen)
XI. truncus subclavius dexter
XII. truncus jugularis dexter
XIII. vena cava superior
In de linker vena subclavia komt alle lymfe van beide benen en van de linkerzijde van het lichaam terecht. In de rechter vena
subclavia komt enkel de lymfe van het rechter bovenkwadrant van het lichaam terecht.
→ De veneuze instroomplaats wordt ook wel de angulus venosus of terminus genoemd.
LYMFKNOPEN EN LYMFETRANSPORT
Lymfeknopen bevinden zich op vaste anatomische plaatsen in het lichaam. Normaal wordt ongeveer 90% van de lymfe
oppervlakkig afgevoerd. Indien een patiënt cubitale of popliteale lymfeknopen gebruikt, betekent dit dat hij of zij compenseert om
voldoende lymfe te kunnen afvoeren.
Bij zwelling ter hoogte van de voet verloopt het lymfetransport normaal oppervlakkig via collectoren richting de lies. De lymfe
wordt uiteindelijk via de halsregio afgevoerd. Wanneer het lymfestelsel ergens onderbroken wordt, kan dit leiden tot oedeem in
het volledige distale gebied.
LYMFEKNOPEN VAN HET ONDERSTE LIDMAAT
o popliteale lymfeknopen
o inguinale lymfeknopen
o iliacale lymfeknopen
Bij lymfoedeem van het onderste lidmaat worden popliteale lymfeknopen enkel gebruikt bij diep transport.
LYMFEKNOPEN VAN HET BOVENSTE LIDMAAT
o cubitale (elleboog) lymfeknopen
o humerale lymfeknopen
o centrale lymfeknopen
o subclaviculaire of retroclaviculaire lymfeknopen
o thoracale lymfeknopen
o scapulaire lymfeknopen
Bij het bovenste lidmaat worden cubitale lymfeknopen enkel aangesproken bij diep transport. Bij borstkanker worden meestal
de centrale lymfeknopen verwijderd.
OPPERVLAKKIG EN DIEP LYMFETRANSPORT
De lymfecapillairen starten in de huid en transporteren de lymfe via precollectoren naar oppervlakkige lymfecollectorendie zich in
het onderhuidse vetweefsel bevinden. Het diepe lymfestelsel, gelegen tussen de spieren, wordt in normale omstandigheden
weinig gebruikt. Slechts ongeveer 10% van het lymfetransport verloopt via dit diepe systeem.
4
