INHOUDSOPGAVE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE (C03C6a/C9XA9A)
AJ 2025-2026
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Zeer veel verschillende vormen van psychologie:
Forensische psychologie
Rechtspsychologie
Invesigative psychology
Police psychology
Correctional psychology
Criminologische psychologie
De grootste spelers zijn forensische-, criminologische- en rechtspsychologie
Criminologische psychologie gaat over verklaringen wrm mensen misdrijven plegen.
Kernfocus op daders en verdachten (kan enkel in strafrecht)
Forensische psychologie: focust niet op daders, maar vooral op slachtoffers en individuele
casussen. MAAR houdt zich niet alleen maar bezig met slachtoffers
• Mensen gebruiken forensische psychologie vaak als overkoepelende term
voor alles wat te maken heeft met de psychologie binnen het recht
• Bv: wat is de impact van de trauma op de verklaring dat het slachtoffer aflegt
Rechtspsychologie: hele brede focus beperkt zich niet alleen tot een doelgroep
(getuigen, politie, advocaten, OM, daders, slachtoffers, verdachten…).
Het bestudeert hoe besluitvorming, waarneming en beslissingen gebeurt.
• Niet beperkt tot strafrecht (2 vorige voor grote mate wel): rechtspsychologie
kan ook betrekking hebben op bv echtscheiding of burgerlijk vlak
MAAR er is wel een bepaalde overlap:
Zowel rechts- criminologische als forensisch psychologie hebben focus op daders en
verdachten (de een alleen wat meer als de ander): forensische gaat dan over de
berekeningsvatbaarheid
Rechts- en forensische psychologie: allebei focus op slachtoffers
(kan ook buiten strafrechtelijke context)
Rechts- criminologische psychologie: focus op groepsniveau data verzamelen bij een
grote groep mensen om een algemene voorwaarden op te stellen Bv: typologie maken van
wrm mensen brandstichten door data te verzamelen
• Investigative psychology: gefocust op daderprofilering
Focus op politionele autoriteiten
1
, • Police psychology: aan welke criteria moet iemand voldoen om een
geschikte politieagent te zijn?
Forensisiche en criminologische psychologie correctional psychology: allerlei vormen
van psychologie toegepast op correctionele context (overal waar mensen zitten omdat ze iets
verkeerd hebben gedaan). Kerngedachte is recidive-inschatting
Forensische psychologie = gerechtelijke context als verzamelterm soms gebruikt;
individueel gericht in concrete gevallen
C) vergelijken met groep niet doeners
D) gedrag politie bestuderen
Investigative psychology: gekeken of we op kenmerken vaan plaats delict, kunnen weten wie
daad heeft gepleegd a.d.h.v. psychologische kenmerken
1.2. Wat is criminologische psychologie?
dit is niet scherp afgeleid want er is overlap met aanverwante disciplines
Er zijn wel een aantal kernelementen van dit discipline:
o Plegers en verdachten van crimineel gedrag
o Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
o Hoe met de plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging
Vragen die centraal staan:
o Welke factoren dragen bij aan crimineel gedrag?
o Hoe kunnen we dit verminderen?
o Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/… op vlak van crimineel
gedrag?
Dit alles wordt beantwoord vanuit een psychologische invalshoek
Plegers van crimineel gedrag & doelstelling = in kaart brengen wrm doen ze dit & wat
betekend dat voor hoe we met die mensen moeten omgaan/ preventie; welke
straffen/behandelingen werken
2
,Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag; kunnen we op basis van die factoren zien
wrm er verschillen zijn tss mensen
1.3. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Enkele belangrijke grondleggers:
Cesare Lombroso
Grondlegger biologische criminologie
Idee v/d ‘geboren misdadiger’
Raffaele Garofalo
Je hebt geboren criminelen die door hun lichaamskenmerken crimineel worden echte
criminelen: mensen met gebrek aan emoties
Criminaliteit is aangeboren maar erkent ook het sociologische
William Stern (Duits)
Meer een rechtspsycholoog
Duitser die nr VS is verhuisd hij moest vluchtte omwille van Jodenvervolging
Baanbrekend onderzoek nr impact van geheugen
Psychology of testimony
Hij heeft in kaart proberen brengen wat we met getuige verklaringen kunnen
Hoe je onderzoek kan doen nr echte feiten in een veilige context
Hij heeft psychologie mee in de rechtszaal gekregen veel impact gehad
Hugo Münsterberg (Duits)
Hij bouwde fel voort op bevindingen van Stern. Hij probeerde te claimen dat hij de
grondlegger was van psychologie toegepast op het recht MAAR hij gebruikte eigenlijk het
werk van William zonder daar goed naar te refereren. ‘On the witness stand’: hij was heel
negatief over de juristen dit zorgde ervoor dat er een grote weerstand kwam om iets te
doen met de psychologische inzichten. Er werd een grote stap terug gezet in de praktijk
en werd de psychologie minder toegepast er kwam een periode van psychologie tegen
het recht (psychologische toepassing op het recht verminderde).
Hans Gross
Belangrijkste werk in 1899 ‘criminale psychologie’
Hij wordt gezien als de vader van de criminologische psychologie in Europa.
3
, Hij beschreef een brede toepassing van psychologie binnen het recht. Hij paste de
psychologie toe op alle factoren die in ons recht aan bod komen (wat beïnvloed rechters
om straf op te leggen, wat zorgt ervoor dat mensen misdrijven plegen…?)
Hij had aandacht voor oorzaken van crimineel gedrag vanuit een psychologisch perspectief
Kaufmann en Wulfen zijn leerlingen die hier verder op hebben gebouwd
Gustav Afschaffenburg
Duitse psychiater
Die focust op wat speelt zich af bij de hoofddader
Gefocust op psychologie van misdadigers (wat zijn de oorzaken dat zij in criminaliteit
terecht komen)
De Leuvense traditie (2 eerste namen belangrijk; geboorte jaren nt kennen eerder
chronologisch kunnen plaatsen)
Louis Braffort
Oprichter Leuvense school voor criminologie. Hij was zelf een jurist (hij deed geen
psychologisch onderzoek maar zorgde er wel voor dat psychologische een volwaardige
plaats kreeg in criminologie in Leuven). Tijdens WOI is hij vervolgd door de Duitsers
omdat hij Belgen bijstond, in WOII kreeg hij de raad om onder te duiken omdat hij niet
meer veilig was, hij heeft dit geweigerd omdat hij zijn werk wou verderzetten. 10 dagen
voor de bevrijding van Leuven is hij opgepakt en gedood.
Degreeff
Nieuwe voorzitter van de Leuvense school. Hij paste beter in de criminologische
psychologie. Naast aanstelling tot KUL werkte hij ook in psychiatrische centrum, dus
zat hij meer op psychologische domein. Hij zorgde ervoor dat psychologie zijn plaats
kon houden in de opleiding. Hij deed onderzoek naar ontwikkelingspsychologie en hoe
mensen overgaan tot passionele moorden. Criminogenese: gedetailleerde
uiteenzetting van de dagen/uren voor een misdrijf om de triggers te ontdekken.
Dellaert
Volgende voorzitter
Was arts in gevangenis, psychiater, opvoedkundige (medisch, psychologisch,
sociologisch)
Welke rol speelt persoonlijkheid in verklaring crimi gedrag
4
AJ 2025-2026
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Zeer veel verschillende vormen van psychologie:
Forensische psychologie
Rechtspsychologie
Invesigative psychology
Police psychology
Correctional psychology
Criminologische psychologie
De grootste spelers zijn forensische-, criminologische- en rechtspsychologie
Criminologische psychologie gaat over verklaringen wrm mensen misdrijven plegen.
Kernfocus op daders en verdachten (kan enkel in strafrecht)
Forensische psychologie: focust niet op daders, maar vooral op slachtoffers en individuele
casussen. MAAR houdt zich niet alleen maar bezig met slachtoffers
• Mensen gebruiken forensische psychologie vaak als overkoepelende term
voor alles wat te maken heeft met de psychologie binnen het recht
• Bv: wat is de impact van de trauma op de verklaring dat het slachtoffer aflegt
Rechtspsychologie: hele brede focus beperkt zich niet alleen tot een doelgroep
(getuigen, politie, advocaten, OM, daders, slachtoffers, verdachten…).
Het bestudeert hoe besluitvorming, waarneming en beslissingen gebeurt.
• Niet beperkt tot strafrecht (2 vorige voor grote mate wel): rechtspsychologie
kan ook betrekking hebben op bv echtscheiding of burgerlijk vlak
MAAR er is wel een bepaalde overlap:
Zowel rechts- criminologische als forensisch psychologie hebben focus op daders en
verdachten (de een alleen wat meer als de ander): forensische gaat dan over de
berekeningsvatbaarheid
Rechts- en forensische psychologie: allebei focus op slachtoffers
(kan ook buiten strafrechtelijke context)
Rechts- criminologische psychologie: focus op groepsniveau data verzamelen bij een
grote groep mensen om een algemene voorwaarden op te stellen Bv: typologie maken van
wrm mensen brandstichten door data te verzamelen
• Investigative psychology: gefocust op daderprofilering
Focus op politionele autoriteiten
1
, • Police psychology: aan welke criteria moet iemand voldoen om een
geschikte politieagent te zijn?
Forensisiche en criminologische psychologie correctional psychology: allerlei vormen
van psychologie toegepast op correctionele context (overal waar mensen zitten omdat ze iets
verkeerd hebben gedaan). Kerngedachte is recidive-inschatting
Forensische psychologie = gerechtelijke context als verzamelterm soms gebruikt;
individueel gericht in concrete gevallen
C) vergelijken met groep niet doeners
D) gedrag politie bestuderen
Investigative psychology: gekeken of we op kenmerken vaan plaats delict, kunnen weten wie
daad heeft gepleegd a.d.h.v. psychologische kenmerken
1.2. Wat is criminologische psychologie?
dit is niet scherp afgeleid want er is overlap met aanverwante disciplines
Er zijn wel een aantal kernelementen van dit discipline:
o Plegers en verdachten van crimineel gedrag
o Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
o Hoe met de plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging
Vragen die centraal staan:
o Welke factoren dragen bij aan crimineel gedrag?
o Hoe kunnen we dit verminderen?
o Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/… op vlak van crimineel
gedrag?
Dit alles wordt beantwoord vanuit een psychologische invalshoek
Plegers van crimineel gedrag & doelstelling = in kaart brengen wrm doen ze dit & wat
betekend dat voor hoe we met die mensen moeten omgaan/ preventie; welke
straffen/behandelingen werken
2
,Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag; kunnen we op basis van die factoren zien
wrm er verschillen zijn tss mensen
1.3. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Enkele belangrijke grondleggers:
Cesare Lombroso
Grondlegger biologische criminologie
Idee v/d ‘geboren misdadiger’
Raffaele Garofalo
Je hebt geboren criminelen die door hun lichaamskenmerken crimineel worden echte
criminelen: mensen met gebrek aan emoties
Criminaliteit is aangeboren maar erkent ook het sociologische
William Stern (Duits)
Meer een rechtspsycholoog
Duitser die nr VS is verhuisd hij moest vluchtte omwille van Jodenvervolging
Baanbrekend onderzoek nr impact van geheugen
Psychology of testimony
Hij heeft in kaart proberen brengen wat we met getuige verklaringen kunnen
Hoe je onderzoek kan doen nr echte feiten in een veilige context
Hij heeft psychologie mee in de rechtszaal gekregen veel impact gehad
Hugo Münsterberg (Duits)
Hij bouwde fel voort op bevindingen van Stern. Hij probeerde te claimen dat hij de
grondlegger was van psychologie toegepast op het recht MAAR hij gebruikte eigenlijk het
werk van William zonder daar goed naar te refereren. ‘On the witness stand’: hij was heel
negatief over de juristen dit zorgde ervoor dat er een grote weerstand kwam om iets te
doen met de psychologische inzichten. Er werd een grote stap terug gezet in de praktijk
en werd de psychologie minder toegepast er kwam een periode van psychologie tegen
het recht (psychologische toepassing op het recht verminderde).
Hans Gross
Belangrijkste werk in 1899 ‘criminale psychologie’
Hij wordt gezien als de vader van de criminologische psychologie in Europa.
3
, Hij beschreef een brede toepassing van psychologie binnen het recht. Hij paste de
psychologie toe op alle factoren die in ons recht aan bod komen (wat beïnvloed rechters
om straf op te leggen, wat zorgt ervoor dat mensen misdrijven plegen…?)
Hij had aandacht voor oorzaken van crimineel gedrag vanuit een psychologisch perspectief
Kaufmann en Wulfen zijn leerlingen die hier verder op hebben gebouwd
Gustav Afschaffenburg
Duitse psychiater
Die focust op wat speelt zich af bij de hoofddader
Gefocust op psychologie van misdadigers (wat zijn de oorzaken dat zij in criminaliteit
terecht komen)
De Leuvense traditie (2 eerste namen belangrijk; geboorte jaren nt kennen eerder
chronologisch kunnen plaatsen)
Louis Braffort
Oprichter Leuvense school voor criminologie. Hij was zelf een jurist (hij deed geen
psychologisch onderzoek maar zorgde er wel voor dat psychologische een volwaardige
plaats kreeg in criminologie in Leuven). Tijdens WOI is hij vervolgd door de Duitsers
omdat hij Belgen bijstond, in WOII kreeg hij de raad om onder te duiken omdat hij niet
meer veilig was, hij heeft dit geweigerd omdat hij zijn werk wou verderzetten. 10 dagen
voor de bevrijding van Leuven is hij opgepakt en gedood.
Degreeff
Nieuwe voorzitter van de Leuvense school. Hij paste beter in de criminologische
psychologie. Naast aanstelling tot KUL werkte hij ook in psychiatrische centrum, dus
zat hij meer op psychologische domein. Hij zorgde ervoor dat psychologie zijn plaats
kon houden in de opleiding. Hij deed onderzoek naar ontwikkelingspsychologie en hoe
mensen overgaan tot passionele moorden. Criminogenese: gedetailleerde
uiteenzetting van de dagen/uren voor een misdrijf om de triggers te ontdekken.
Dellaert
Volgende voorzitter
Was arts in gevangenis, psychiater, opvoedkundige (medisch, psychologisch,
sociologisch)
Welke rol speelt persoonlijkheid in verklaring crimi gedrag
4
