Samenvatting Sociale Psychologie II | VUB | 2025/26

1

, Evolutionary psychology

1. Altruïsme en natuurlijke selectie : een evolutionair perspectief op een
menselijke natuur

1.1 Natuurlijke selectie en gedrag

 Evolutionaire psychologie onderzoekt de evolutionaire oorsprong van gedrag
en de gevolgen daarvan voor huidige psychologische mechanismen.
 Darwin (1859): "The origin of species"
o Theorie van natuurlijke selectie: Selectie in de natuur vindt plaats
doordat sommige organismen beter overleven en zich beter voortplanten in
een bepaalde omgeving.
 survival of the fittest = betere adaptatie aan de omgeving.
 better fitness (= overdracht van genen van de volgende generatie).
o vb. Evolutie van walvissen =
 Vandaag zijn er twee soorten
 Ze stammen allebei af van dezelfde voorouders die vroeger op het land
leefden
o Primaire interesse: evolutie van fysieke kenmerken
o >< Creationisme = het geloof dat het universum, de aarde, het leven en de
mens door een goddelijke schepper zijn gemaakt
o Ander voorbeeld = evolutie van giraffen



Variatie = korte vs lange
nek




2

,  Moderne Darwinisten :
o Primaire interesse: evolutie van gedrag (bijv. altruïstisch gedrag)
o Evolutionaire psychologen gaan vaak terug in de tijd, naar de periode
waarin onze voorouders jagers waren, om hun gedrag te proberen
begrijpen.
o Evolutionair perspectief op de menselijke natuur:
 Universele kenmerken: Deze succesvolle kenmerken bieden zo'n
evolutionair voordeel dat ze zich over de hele bevolking verspreiden en
kenmerkend worden voor de hele mensheid
 Evolutie is een manier om ons gedrag te verklaren, waarom sommige
karakteristieken universeel zijn of waarom er juist geslachtsverschillen
zijn
 Bipedalisme = het evolutionaire kenmerk waarbij mensen en hun
voorouders zich op twee voeten voortbewegen, omdat dit een
overlevingsvoordeel gaf.
 Universele psychologische kenmerken



1.2 Altruïstisch gedrag
 Hoe is de mens zo sociaal geworden?
 Altruïstisch gedrag = anderen helpen, hoewel het schadelijk kan zijn voor je
eigen fitness



 Natuurlijke selectie = ziet evolutie als schijnbaar egoïstisch proces.
 Hoe verklaar je dit?
o De universele need to belong, is een onderdeel van ons DNA geworden
o Baumeister & Tyce (1990): "sociale angst" als aanpassing om uitsluiting uit
de groep te voorkomen.
 Zonder bescherming van de groep, zou de mens niet kunnen overleven
 Sociale angst is voordelig want het voorkomt sociale exclusie
 Andere helpen is heel belangrijk geworden


3

, 1.3 Inclusieve fitness en kinship (Hamilton, 1964)

 Wie helpen we?
 Inclusieve fitness = je persoonlijke reproductieve succes + de effecten die je
hebt op de reproductie van uw genetische verwanten, gewogen naar de mate
van genetische verwantschap (kinship)
 Graad van verwantschap =
o identieke tweeling: genetische verwantschap = 100%
o ouders - kind: 50%
o broer/zus: 50%
o tante/oom - nicht/neef: 25%
o neven en nichten: 12,5%
 ‘Door hun te redden, red je je eigen genen’
 = better fitness (van de volgende generatie) door de genetische verwanten te
helpen
 Dit impliceert…
o Men neemt risico's voor genetische verwanten
o Hoe hoger de genetische verwantschap, hoe hoger het risico dat men
neemt


 Daly & Wilson, 1988
 minder zorg door stiefouders dan door biologische ouders
 meer kindermishandeling door stiefvaders (100x meer dan biologische vaders)


 Burnstein et al., 1994
 meer hulp voor genetische verwanten in de problemen

Mensen vragen wie ze zouden helpen
in verschillende hypothetische situaties.
Bijvoorbeeld: je huis staat in brand en je
kan maar één persoon redden → wie
zou je redden?




4