Samenvatting Collegeaantekeningen Romeins recht | KU Leuven, Brussel | 2026/27

ROMEINS RECHT
22 september 2025

Romeins recht week 1
Romeins recht als een wetenschap
 Justinianus
 Belangrijke wetgeving (corpus iuris civilis) uitgegeven gebaseerd op RR
 Romeins recht
 Wel bestuderen om het lokale recht de hervormen
 Ius commune (gemeenschappelijk recht)
 Het romeins recht in de middeleeuwen te beschrijven; combinatie van romeins
recht en kerkelijk/canoniek recht en later feodale praktijken maar de BASIS van de
ius commune was romeins recht
 Eerst lokale recht dan kon je het romeins recht gebruiken (subsidiërende bron)
 Had heel vaak geen oplossingen
 Ging vooral over belastingen en niet over privaat recht
 Ius commune
 Andere term voor romeins recht van de middeleeuwen tot de 19e eeuw

RR-praktische relevantie// Romanisten- Rechtsleven
 Guillaume Durand
 Bezighouden met procesrecht
 Viglius
 Humanist
 Romeinse rechterlijke teksten uitgegeven
 Staatsman van den Nederlanden
 Hugo Grotius
 Vader van natuur recht
 Friederich Carl von Savigny
 Duitse rechtshistorische
 Romeins recht is niet alleen theorie maar gebruiken dat ook voor de politiek



Applicatie VS. Contemplatie legal history (1)
 Gebruik v RR om actuele problemen op te lossen = applicative legal history
 Bartolus
 Vertegenwoordiger van de mos italicus
 Was geïnteresseerd in het oplossen van juriste problemen van zijn tijd

,  Friedrich Carl von savigny
 Beide systemen applicative & contemplative
 Bestudeerde de historische ontwikkeling van wetten (de contemplatieve
methode) en paste die kennis toe op het huidige rechtssysteem (de
applicatieve methode)

Applicatie VS. Contemplative legal history (2)
 Contemplative legal history Historische wijze
 Willen geen conclusies trekken voor het huidige recht
 Zijn geïnteresseerd in de geschiedenis
 Willen het niet gebruiken voor het oplossen van huidige problemen
 Humanisten (15de -16de eeuw)
 Waren geïnteresseerd in de oorspronkelijke teksten
 Wouden die teksten zoveel mogelijk reconstrueren
 Mos Gallicus
 Focust op de geschiedenis en niet op het toepassen van het juridisch aspect
 Richtte zich op het historisch begrijpen en reconstrueren van Romeinse wetten
ipv ze direct toe te passen op hedendaagse juridische problemen
 Neohumanistischebenadering
 Werkt vanuit een constructie van belangrijke Romeinse wetten (men probeert
de oorspronkelijke juridische teksten en principes te reconstrueren en te
begrijpen zoals ze bedoelt waren id context): hij kijkt naar de verschillende
handschriften en probeert de originele tekst zo goed mogelijk te
reconstrueren.
 Interpolaties
 Toevoegingen/veranderingen die door de verschillende generaties aan de
oorspronkelijke teksten zijn aangebracht het
 In de 19e eeuw zochten geleerden die interpolaties om ze te kunnen wegdoen
om tot de oorspronkelijke tekst te komen



Klassieke filologie/ Archeologie
 De Papyri van Oxyrhynchus zijn oude handschriften gevonden in Egypte, geschreven in
het Grieks en Latijn
 Ze geven inzicht in het leven van de Romeinse en Byzantijnse tijd.
 Bernard Grenfell en Arthur Hunt waren archeologen die deze papyri ontdekten
tijdens opgravingen in Oxyrhynchus.
 De taal van het romeins recht is latijn (de meeste teksten zijn ook in het latijn)
 Andere bronnen die te maken hebben met het RR zijn in het Grieks
geschreven
 Latijn is de “main” taal maar soms ook in andere talen

, o Romeins rijk was heel groot




Handschriften en tekstkritiek
 Paleografie
 De wetenschap die zich bezighoudt met het bestuderen vh schrift ZELF
 Codicologie
 De wetenschap die zich bezighoudt met externe kenmerken van het
handschrift (en dus niet inhoudelijk)
 Zoals het materiaal, de inkt en de manier v binden
 Die teksten bestonden uit opinies van Romeinse juristen

9e eeuw- Karolingische minuskel
 Justinianus had codificatie uitgegeven die uit 4 delen bestond
 Het 4e deel is de Digesten en bestaan uit fragmenten v verschillende Romeinse
juristen
 Tijdens de 19e eeuw zijn alle handschriften (die oorspronkelijk i verschillende vormen
vh Latijnse schrift waren geschreven, omgezet naar het karolingische minuskel
(middeleeuws schrift)
 De omzetting v tekst v het ene schrift naar het ander schrift = transliteratie
 Duidelijker & leesbaar schrift

Voordeel nieuwe schrift

 Het nam minder plaats in op het perkament, was eenvoudig te leren, sneller te
schrijven
 Karolingische renaissance
 Voor de juridische handschriften was het een groot drama
 Gaf prioriteit a teksten die als belangrijk of relevanter werden beschouwd
 Sommige juridische handschriften gingen hierdoor verloren
 Littera Florentina
 1 uitzondering
 Overgebleven versies vd Digesten die niet zijn omgezet nr de
Karolingische minuskel
 Handschrift van voor de 9e eeuw

Palimpsest

,  Een palimpsest is gevormd uit veel laagjes, waarbij een ander handschrift onder het
bovenste ligt. Het is gemaakt van dierenhuid en dus gerecycled
 In 1815
 Een duitse geleerde zag onder het laagje van een kerkelijke tekst een
juridische tekst ve jurist uit de 2e eeuw na Christus
 Was verloren gegaan & dus teruggevonden
 Hebben alleen fragmenten (uit teksten)
 Niet volledig zijn overgeschreven/beschadigd
 1 uitzondering de Instituten van Gaius (2e eeuw)



Teksteditites/ kritische uitgave ve bron
 De poging om een oorspronkelijke tekst uit te geven door het verzamelen, vergelijken en
verbeteren van handschriften om de oorspronkelijke tekst zo nauwkeurig mogelijk te
reconstrueren
 Kopie/orgineel
 Verwijst nr of de tekst een directe kopie is vh originele manuscript of een
latere kopie
 Diverse versies in omloop
 Er bestaan meerdere versies ve tekst
 Vaak met variaties en verschillen
 Kunnen ontstaan door kopieerfouten, bewuste wijzigen of toevoegingen
 Handschriftenfamilies
 Gegroepeerde manuscripten
 Van elkaar afgeleid, gemeenschappelijke oorsprong
 Vaak kopieën van eenzelfde oorspronkelijk tekst
 Tekstverbetering
 Corrigeren en verbeteren ve tekst obv een vgl van verschillende manuscripten
 Veel handschriften
 Veel reconstrueren
 Tekstedities omvatten het Corpus Iuris en Byzantijns recht
 Met lasers kunnen er nog meer laagjes worden gelezen, wat leidt tot nieuwe stukjes,
nieuwe handschriften en nieuwe passages

Historische kritiek
 Historische bronnen analyseren en interpreteren
 Belangrijk om deze context in overweging te nemen om de oorspronkelijke test zo
nauwkeurig mogelijk te reconstrueren & te bergrijpen

Externe rechtsgeschiedenis: Koningstijd en Republiek