PREHISTORIE:
Paleolithicum De Oude Steentijd, oudste periode in de voorgeschiedenis van de mens en zijn
materiële cultuur, gebruik van stenen werktuigen (3,3 miljoen jaar geleden –
100000 v.C.)
Chopper Stenen werktuigen, in het vroeg-paleolithicum – keien waarvan een aantal
scherven zijn afgehaald om beenderen te breken en aan het beenmerg te
geraken
Venusbeeldje Kleine beeldjes gemaakt van steen, behoefte om te connecteren, zelfbeeld.
Zelfportretten zonder hoofd (geen spiegels), geslachtsorganen aanwezig, haakje
om medaillon te dragen. Ontstaan van zelfbesef. Heel uitgesproken seksuele
kenmerken
Neolithicum De nieuwe steentijd, technische en sociale veranderingen. Aardewerk, geslepen
stenen werktuigen, akkerbouw en veeteelt.
Gobleki Tepe Een plek in Turkije waar jagers en verzamelaars verbleven en verzamelden, graan
soorten, voedsel, landbouwteelt.
Çatalhöyük Plek waar een grote gemeenschap samenleefden, weinig hiërarchie, er waren
stieren en runderen gevechten
Permanente nederzetting, bijna een stedelijke omgeving, mensen woonden
dicht bij elkaar
1
,Bandkeramiek Keramieken potten met bandvlechtwerk op, figuren en ingekleurd met
verschillende soorten kleien.
Megalithisme Het bouwen van grote stenen monumenten, collectieve graven. Monumentale
structuren, tonen wat je als gemeenschap allemaal kon.
In het middenneolithicum treden er een aantal grote veranderingen op, één
daarvan is megalithisme.
Het maken van de eerste monumenten. Constructies die bedoeld zijn om
eeuwen te blijven staan. Dit doet men door zeer grote keien samen te brengen.
Hemelschijf van Kosmologie, verschillende waarnemingen van sterren en hun hemellichamen,
Nebra heel accuraat. Observatie van de hemel. De hemelschijf van Nebra is de oudst
bekende voorstelling van de kosmos. Funeraire context. Gemaakt rond 1500 v.C.
Aanwijzing dat de mens bezig was met wetenschap en obersvaties.
Torques Torques = typisch Keltisch object, late ijzertijd
Sieraad voor rond de nek
2
, Hunebedden Collectieve graven gemaakt met grote stenen, religie? Claim op het landschap
Stenen kamers die als collectief graf gebruikt werden. Hunebedden groeien uit
tot symbool voor de hele gemeenschap, men wil de eigen collectieve identiteit
benadrukken en deze plek claimen.
BLIKVANGERS:
Vuistbijl (motief en versiering): werd gemaakt door het slaan van een knol op de steen, dan wordt er een
rand gemaakt aan beide kanten tot je een symmetrisch product krijgt. Het werd gebruikt voor het snijden
van planten en vlees, als een soort mes. Ze hebben vlees en planten resten hierop teruggevonden. Anders
dan voorgaande choppers/”messen”: mooi puntig, scherper, afgrond aan de onderkant, symmetrisch.
Het ontstaan van versiering, decoratie, esthetiek. Esthetiek komt voor het eerst naar voren in de materiële
cultuur. De vuistbijlen waren de Zwitserse zakmessen van de prehistorie: gebruikt op hout, vlees,
beenderen… Vuistbijl is een collectief cultureel voorwerp (niet enkel voor de elite). 1 miljoen jaar geleden
Grotkunst Lascaux (motief, versiering en ideologie, religie): Er waren tekeningen van verschillende dieren
op de muren geschilderd, er was compositie en perspectief aanwezig, schaakbordpatroon. De dieren
leken in beweging. Bepaalde delen van de grot werden gebruikt als feestplaatsen voor rituelen. Er was ook
een rouwkamer, er was een dier met een speer door en ook een mens, dier zijn ingewanden liggen bloot,
allebei bijna dood. Versiering en motief omdat het muurschilderingen zijn. Ideologie en religie omdat ze
rituelen uitvoeren en de dood rouwden, leven na de dood? Polychromie: verschillende kleuren gebruikt.
Eén grote en één kleine zaal. In de grote zaal vierde men het leven: belangrijk om spanningen weg te
houden binnen de gemeenschap. De kleine kamer is een meer geheime, sacrale plek. Lascaux is een plek
waar aan de ene kant het leven gevierd wordt en aan de andere kant ook iets wordt gezegd over (het leven
na) de dood. Lascaux is veel meer dan alleen grottenkunst, het is ook een weergave van religieuze,
ideologische wereldbeelden die daar in de praktijk werden gebracht door ritueel gedrag.
Stone Henge (constructie en ideologie, religie): constructie aan het einde van het Neolithicum, staande
en liggende Trilithons’. Het was een grote inspanning = grote gemeenschap die dit gebouwd hebben,
religie ➔ geloof in het leven na de dood, kosmologie, mythologie? Er waren rituelen aanwezig, druïden,
iets te maken met de zon. Constructie: grachten rondom Stone Henge, ze wilden iets achterlaten als ze
dood waren. Hier werden rituelen uitgevoerd. Monumentale constructie die veel gezamelijke arbeid heeft
vereist. Indicaties van funeraire praktijken (inhumatie en crematie). Een aantal van de stenen heben een
duidelijke link met de kosmos: bij de Midzomerwende staat de zon boven de ‘heel stone’. Stone Henge
functioneerde op die manier ook als kalender.
3
, 4
Paleolithicum De Oude Steentijd, oudste periode in de voorgeschiedenis van de mens en zijn
materiële cultuur, gebruik van stenen werktuigen (3,3 miljoen jaar geleden –
100000 v.C.)
Chopper Stenen werktuigen, in het vroeg-paleolithicum – keien waarvan een aantal
scherven zijn afgehaald om beenderen te breken en aan het beenmerg te
geraken
Venusbeeldje Kleine beeldjes gemaakt van steen, behoefte om te connecteren, zelfbeeld.
Zelfportretten zonder hoofd (geen spiegels), geslachtsorganen aanwezig, haakje
om medaillon te dragen. Ontstaan van zelfbesef. Heel uitgesproken seksuele
kenmerken
Neolithicum De nieuwe steentijd, technische en sociale veranderingen. Aardewerk, geslepen
stenen werktuigen, akkerbouw en veeteelt.
Gobleki Tepe Een plek in Turkije waar jagers en verzamelaars verbleven en verzamelden, graan
soorten, voedsel, landbouwteelt.
Çatalhöyük Plek waar een grote gemeenschap samenleefden, weinig hiërarchie, er waren
stieren en runderen gevechten
Permanente nederzetting, bijna een stedelijke omgeving, mensen woonden
dicht bij elkaar
1
,Bandkeramiek Keramieken potten met bandvlechtwerk op, figuren en ingekleurd met
verschillende soorten kleien.
Megalithisme Het bouwen van grote stenen monumenten, collectieve graven. Monumentale
structuren, tonen wat je als gemeenschap allemaal kon.
In het middenneolithicum treden er een aantal grote veranderingen op, één
daarvan is megalithisme.
Het maken van de eerste monumenten. Constructies die bedoeld zijn om
eeuwen te blijven staan. Dit doet men door zeer grote keien samen te brengen.
Hemelschijf van Kosmologie, verschillende waarnemingen van sterren en hun hemellichamen,
Nebra heel accuraat. Observatie van de hemel. De hemelschijf van Nebra is de oudst
bekende voorstelling van de kosmos. Funeraire context. Gemaakt rond 1500 v.C.
Aanwijzing dat de mens bezig was met wetenschap en obersvaties.
Torques Torques = typisch Keltisch object, late ijzertijd
Sieraad voor rond de nek
2
, Hunebedden Collectieve graven gemaakt met grote stenen, religie? Claim op het landschap
Stenen kamers die als collectief graf gebruikt werden. Hunebedden groeien uit
tot symbool voor de hele gemeenschap, men wil de eigen collectieve identiteit
benadrukken en deze plek claimen.
BLIKVANGERS:
Vuistbijl (motief en versiering): werd gemaakt door het slaan van een knol op de steen, dan wordt er een
rand gemaakt aan beide kanten tot je een symmetrisch product krijgt. Het werd gebruikt voor het snijden
van planten en vlees, als een soort mes. Ze hebben vlees en planten resten hierop teruggevonden. Anders
dan voorgaande choppers/”messen”: mooi puntig, scherper, afgrond aan de onderkant, symmetrisch.
Het ontstaan van versiering, decoratie, esthetiek. Esthetiek komt voor het eerst naar voren in de materiële
cultuur. De vuistbijlen waren de Zwitserse zakmessen van de prehistorie: gebruikt op hout, vlees,
beenderen… Vuistbijl is een collectief cultureel voorwerp (niet enkel voor de elite). 1 miljoen jaar geleden
Grotkunst Lascaux (motief, versiering en ideologie, religie): Er waren tekeningen van verschillende dieren
op de muren geschilderd, er was compositie en perspectief aanwezig, schaakbordpatroon. De dieren
leken in beweging. Bepaalde delen van de grot werden gebruikt als feestplaatsen voor rituelen. Er was ook
een rouwkamer, er was een dier met een speer door en ook een mens, dier zijn ingewanden liggen bloot,
allebei bijna dood. Versiering en motief omdat het muurschilderingen zijn. Ideologie en religie omdat ze
rituelen uitvoeren en de dood rouwden, leven na de dood? Polychromie: verschillende kleuren gebruikt.
Eén grote en één kleine zaal. In de grote zaal vierde men het leven: belangrijk om spanningen weg te
houden binnen de gemeenschap. De kleine kamer is een meer geheime, sacrale plek. Lascaux is een plek
waar aan de ene kant het leven gevierd wordt en aan de andere kant ook iets wordt gezegd over (het leven
na) de dood. Lascaux is veel meer dan alleen grottenkunst, het is ook een weergave van religieuze,
ideologische wereldbeelden die daar in de praktijk werden gebracht door ritueel gedrag.
Stone Henge (constructie en ideologie, religie): constructie aan het einde van het Neolithicum, staande
en liggende Trilithons’. Het was een grote inspanning = grote gemeenschap die dit gebouwd hebben,
religie ➔ geloof in het leven na de dood, kosmologie, mythologie? Er waren rituelen aanwezig, druïden,
iets te maken met de zon. Constructie: grachten rondom Stone Henge, ze wilden iets achterlaten als ze
dood waren. Hier werden rituelen uitgevoerd. Monumentale constructie die veel gezamelijke arbeid heeft
vereist. Indicaties van funeraire praktijken (inhumatie en crematie). Een aantal van de stenen heben een
duidelijke link met de kosmos: bij de Midzomerwende staat de zon boven de ‘heel stone’. Stone Henge
functioneerde op die manier ook als kalender.
3
, 4
