Samenvatting pathologie 2

Semester 3 pathologie II zita allemeersch



Pathologie II
DEEL 2: VOORNAAMSTE AANDOENINGEN VAN BEPAALDE
ORGAANSTELSELS
Hoofdstuk 4: kanker (vanaf diagnostisch onderzoek)

1. Diagnostisch onderzoek
 Anamnese en klinisch onderzoek
o Aspecifiek symptomen (bv. vermageren, vermoeidheid,)
o Specifieke symptomen (bv. galwegobstructie)
 Klinisch onderzoek: bv. rectaal toucheren, borstonderzoek

1.1. Laboratoriumonderzoek
Hiermee kunnen speciale tumormarkers worden bepaald:
 = stoffen in bloed, urine of cerebrospinaal vocht (liquor) die door
kankercellen worden aangemaakt of door ‘normale’ cellen in reactie
op de kanker.
 Gebruikt voor diagnose (steeds samen met andere onderzoeken),
opvolging behandeling, na de behandeling
 Verhoogde concentratie -> niet noodzakelijk kanker

1.2. Beeldvormend onderzoek
 Röntgenopname (met contrast)
 CT
 PET/ PET-CT
 Botscan
 Endoscopie
 MRI
 Echo

1.3. Histologie en cytologie
 In meeste gevallen nodig voor diagnose en bepalen optimale
behandeling
 Histologie -> biopt van een stukje weefsel
 Cytologie -> cellen verkregen door een punctie van vocht in de
tumor of een uitstrijkje

1.4. Stadiëring
Diagnostiek nodig voor:
 Bepalen type kanker, differentiatiegraad, specifieke moleculaire
kenmerken, …
 Bepaling van uitgebreidheid van de tumor -> TNM(G) =
anatomische classificatie
o grootte/ lokale uitgebreidheid primaire tumor: T
o lymfekliermetastasen: N
o aan- of afwezigheid van metastasen op afstand: M
o differentiatiegraad: G

1

,Semester 3 pathologie II zita allemeersch




Invasieve groei en metastasering
 via lymfebanen naar eerste lymfeklier
 indien tegengehouden in lymfeklier én groei tot tumor: ontstaan
van lymfekliermetastase -> verspreiding mogelijk
 bij veel patiënten: kankercellen (of tumorcel DNA) aantoonbaar in
bloed (liquid biopsy) -> voornamelijk in venen die tumorgebied
drainen
 veel tumoren typisch metastaseringspatroon -> afhankelijk van
veneuze drainage
 voorspellen van risico op meta’s belangrijk voor bepaalde therapie

2. Behandeling
 Afhankelijk van type kanker, stadium, specifieke kenmerken van de
kankercellen, algemene conditie van patiënt
 Curatief of palliatief
 Aanvullende behandeling: adjuvant (aanvullende behandeling na
operatie) of neo-adjuvant (voorafgaand aan de operatie)
 Vaak ook een combinatie

2.1. Operatie/chirurgie
 Bij veel vormen van kanker kan worden geopereerd. Hierbij wordt
de kwaadaardige tumor verwijderd.
o Endoscopische chirurgie
o Laparoscopische chirurgie
o Schildwachtklierbiopsie
 Indienmogelijk ook omliggend weefsel verwijderen -> tumor groeit
invasief in zijn omgeving

2.2. Radiotherapie
= behandeling met ioniserende straling om kankercellen te doden.
(stralingen uit: bestralingsapparaten of radioactieve stoffen)
 Hoe werkt het?
o Straling wordt deels geabsorbeerd in weefsel.
o Eenheid Gray (Gy) = 1 J/kg
o Straling veroorzaakt ionisatie -> elektronen komen vrij ->
vormen reactieve radicalen
o Deze radicalen beschadigen vooral het DNA -> belangrijkste
oorzaak van celdood
 Gevolgen voor cellen
o Straling raakt ook andere celonderdelen -> apoptose en
necrose
o Zeer gevoelige cellen (lymfocyten, spermatogonia) sterven
binnen uren.




2

,Semester 3 pathologie II zita allemeersch



o Andere cellen sterven pas na 1 of meerdere delingen door
opstapeling van onherstelbare DNA-schade (post-mitotische
dood)




Vormen van radiotherapie
Uitwendige bestraling Inwendige bestraling
(teletherapie) (brachytherapie)
 Fotonen/protonen  Radioactieve bronnen worden
 Voordeel protonen: energie in of tegen de tumor geplaatst.
komt vrij in klein gebied ->  Straling neemt snel af met
minder schade aan gezond afstand -> hoge dosis in
weefsel tumor, lage dosis buiten tumor.
 Doel: zo veel mogelijk tumor  Direct loading of afterloading
vernietigen en gezond weefsel (radioactieve bron pas
sparen geplaatst wanneer applicator
Speciale technieken: op de juiste positie zit).
 Multi-leaf collimator
 Gating (bestralen op juiste
moment, bv. volgens
ademhaling)
 Stereotactische radiotherapie
Bijwerkingen: lokaal en systematisch/acuut en laat
 Vermoeidheid; nausea en braken; algemene malaise
 Huid- en slijmvliesaantasting
o radiodermatitis
o haaruitval
o mucositis
o laattijdig: oedeem, fibrose, hyper- en depigmentatie
 Radiatiepneumonitis en longfibrose (bij borstkanker bestraling)
 Secundaire tumoren
 …

2.3. Chemotherapie
= toediening van chemische/organische stoffen die sneldelende cellen
doden. (gericht op tumorcellen doorheen het hele lichaam, dus ook bij
uitzaaiingen)

Werkingsmechanismen
 Chemotherapie verstoort de celcyclus, vooral:
o S-fase (DNA-replicatie): antimetabolieten, topo-isomerase-
inhibitoren
o M-fase (mitose): vinca-alkaloïden, taxanen
 Groeifractie
o Grotere tumoren: enkel buitenrand deelt actief, binnen
necrose en rust-> minder gevoelig
o Kleinere tumoren: grotere groeifractie -> reageren beter op
chemo en hebben minder kans op resistentie

3

, Semester 3 pathologie II zita allemeersch



o Metastasen reageren vaak beter dan de primaire tumor
 Targeted delivery met ‘dragers’ (MAB/ADC)
o Voorbeeld: Trastuzumab-emtansine (Kadcyla). Bindt aan
HER2-receptor, laat binnenin de cel een microtubulaire
inhibitor vrij → M-fase blokkeren + apoptose.

Toxiciteit en bijwerkingen
 Algemeen
o Chemo heeft een smal therapeutisch gebied -> snel toxisch
o Toxisch kan acuut, uitgesteld of laat optreden
 Acute toxiciteit (bepaalt dosis per toediening)
o Beenmergsuppressie: neutropenie, trombopenie, anemie
o GI-schade: nausea, braken, diarree
o Haaruitval (follikels worden geremd)

2.4. Hormoontherapie
 Meestal gericht op het remmen of blokkeren van de werking van de
geslachtshormonen
 Vooral bij borst- en prostaatcarcinoom
 Keuze voor hormoonbehandeling ~ hormoonreceptoren op of in de
kankercellen (hormoongevoelig)
 Toedieningsvormen: injectie (IM, SC), tablet, neusspray

2.5. Doelgerichte
= alle componenten/ moleculen van signaaltransductiepad van belang
voor biologie van kanker -> potentiële doelwitten voor ontwikkeling van
een moleculair doelgerichte behandeling
 mutante eiwitten bv HER/neu 2 amplificatie bij mammaca
 doeleiwitten in ondersteunende cellen bv VEGF remmen
(angiogenese)
 niet-specifieke doeleiwitten bv remmer van proteasoomsysteem
 synthetische lethaliteit bv PARP-1-inhibitoren

MAB
 antilichamen die specifiek binden aan een receptor of eiwit op
tumorcellen
 Trastuzumab → blokkeert HER2-receptor (borstkanker)
 Rituximab → bindt aan CD20 op B-lymfocyten (non-Hodgkin)
 Bevacizumab → angiogeneseremmer (anti-VEGF)

Tyrosinekinase-remmers
 Blokkeren intracellulaire signaalroutes tussen groeifactorreceptoren
en de celkern -> stoppen celdeling
 Kenmerken
o Meestal oraal
o Tumoren hebben vaak overexpressie van receptoren

Andere doelgerichte therapieën
 PARP-remmers

4