Samenvatting Handicap en ontwikkelingsstoornissen / Pedagogische wetenschappen / KU Leuven /

INHOUDSTAFEL

MODULE 1: OMGAAN MET GEDRAGS- EN PSYCHISCHE PROBLEMEN BIJ PERSONEN MET
EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN/OF AUTISME


HOORCOLLEGE
- Analyse en aanpak van probleemgedrag bij mensen met een verstandelijke en meervoudige beperking
en/of ASS (Bea Maes)
 P3-23


HOORCOLLEGE
- Begeleiding- en behandelingsstrategieën, incl. oefeningen en casuïstiek (Bea Maes)
 23-31


CASUS MARA
- Oefeningen en casuïstiek rond brede beeldvorming (Bea Maes)
 31-36


CASUS CARLA
 P36-41

MODULE 2: SOCIALE INCLUSIE


HOORCOLLEGE
- Bevorderen van sociale relaties en netwerken van personen met een beperking (Evy Meys)
 P42-52


HOORCOLLEGE
- Methodisch werken aan sociale inclusie (Evy Meys)
 P53-64

MODULE 3: AUTISME


HOORCOLLEGE
- Autisme als uitdrukking van neurodiversiteit (Ilse Noens)
 P65-78


HOORCOLLEGE
- Autisme en verstandelijke beperking: ondersteunende communicatie
 P79- 94




1

,HOORCOLLEGE
- Autisme: neuro-affirmatieve diagnostiek en interventies (Ilse Noens)
 P95-105

MODULE 4: SPECIFIEKE WERKVORMEN EN THEMA’S DOORHEEN DE LEVENSLOOP


HOORCOLLEGE
- Ouder wordende personen met een verstandelijke beperking (Hadewych Schepens)
 P106-142


HOORCOLLEGE
- Personen met ernstig meervoudige beperkingen (Onderzoeksgroep INOVHO)
 P143-160


HOORCOLLEGE
- Seksualiteit bij personen met een beperking (Gastdocent: Miek Scheepers, Aditi VZW)
 P161-174


HOORCOLLEGE
- Ouders met een licht verstandelijke beperking (Bea Maes)
 P175-187


HOORCOLLEGE

- Lezing Soehaila Lakhbyaz: De lens van menselijkheid - over inclusie, kwetsbaarheid en de kracht van
echtheid (Lezing Disability Filmfestival)

EXAMEN
- Open boek
- Begripsvragen rond visies kunnen begrijpen en toepassen, concepten vergelijken met elkaar en
begrijpen welke aan de orde zijn, modellen kunnen vergelijken met elkaar
- Toepassingsvragen adhv casus
o Casussen rond probleemgedrag, rond communicatie, rond seksualiteit
o Situatie wordt geschetst rond client en dan moet je met inhoud van vak dingen uitwerken
o Bv plan van aanpak voor organisatie
o Bv vorming geven rond seksualiteit wat moet daarin zitten?
- Analyse of synthesevragen
o Dingen vergelijken met elkaar – voor en nadelen afwegen met elkaar, modellen en visies
vergelijken
- Reflectievragen rond mening, en standpunt rond bepaalde thema’s om bepaald standpunt te kunnen
verdedigen

➔ sociale inclusie hoort er ook bij als thema
➔ je hebt 45 minuten tijd om voor te bereiden – op papier, examen heb je 15 minuten tijd om uitleg te geven
➔ er zijn 2 vragen op examen




2

,MODULE 1 – HOORCOLLEGE: ANALYSE EN AANPAK VAN PROBLEEMGEDRAG BIJ
MENSEN MET EEN VERSTANDELIJKE EN MEERVOUDIGE BEPERKING

SITUERING

>> Definiering die heel vaak wordt gebruikt bij probleemgedrag/challenging behaviour
(Embregts et al., 2019; Emerson, 1995)

“Probleemgedrag is internaliserend en/of externaliserend gedrag dat door de persoon zelf en/of de
omgeving in een specifieke context als sociaal-cultureel ongewenst/lastig wordt gezien en dat van
zodanige intensiteit, frequentie of duur is, dat het voor de persoon zelf en/of de naaste omgeving nadelig,
stressvol of schadelijk is.”


TYPES VAN PROBLEEMGEDRAG

>> Weet dat als we het hebben over probleemgedrag dat het heel breed kan zijn…

>> Weet ook dat het type gedrag een impact kan hebben op u leven en dan zitten we terug in de definitie
van probleemgedrag waarbij het gaat over gedrag met een bepaalde intensiteit, frequentie die nadelig
kan zijn

• Zelfverwonding
• Agressief gedrag (verbaal, fysiek)
• Destructief gedrag
• Emotionele uitbarstingen
• Stereotiep/repetitief gedrag
• Seksueel ongepast gedrag bv masturberen in openbare ruimtes
• Verzet tegen regels
• Risicovol gedrag bv verslavingsproblematieken
• Voedingsproblemen bv het terugoprispen van voedsel
• Andere

➔ de aard van probleemgedrag kan heel divers zijn!


PREVALENTIE - KINDEREN

>> probleemgedrag is iets dat gewoonweg heel vaak voorkomt (het is bijna onbestaande om in geen
enkele organisatie in contact te komen met mensen met probleemgedrag)

ELENA, regionale cohortstudie in Frankrijk … daarin 876 kinderen en jongeren (2–16 jaar) met een eerste
diagnose van ASS volgens DSM-5

- Van die 876 …. 74,4% internaliserend probleemgedrag
- Van die 876 …. 53,2% externaliserend probleemgedrag

45.7% van de participanten had ook een VB - kinderen met lager IQ en lagere adaptieve vaardigheden
vertoonden meer probleemgedrag
- Prevalentie van probleemgedrag neemt toe naarmate de verstandelijke beperking ernstiger is




3

, PREVALENTIE - VOLWASSENEN

>> populatiestudie in Jersey (UK) waarbij alle volwassenen werden betrokken ongeacht of ze in een
organisatie zijn ondergebracht of niet




SAMENHANGEDE FACTOREN: RISICOFACTOREN

>> We zien zowel uit de ELENA studie als uit de populatiestudie samenhangende factoren naar voren
komen…
>> Het zijn factoren die in grote mate samenhangen met probleemgedrag

Bij alle categorieën:

= dit zijn factoren die algemeen gelden voor iedereen met een verstandelijke beperking, ongeacht het
specifieke type of bijkomende diagnose.
Vaak moeilijkheden met communicatie
- Moeilijkheden met communicatie
dat samenhangend is met een ernstige of
- Ernstig/diep VB
diepverstandelijke beperking
Specifieke categorieën:

= dit zijn factoren die niet bij iedereen voorkomen, maar enkel bij bepaalde subgroepen binnen VB.

- Mobiliteitsproblemen
- Visuele beperkingen
- Epilepsie
- ASS (autismespectrumstoornis)
- Genetisch syndroom (bv. Down, Fragiele X…)
- Geen dagactiviteiten
- Leven in residentiële setting

Cumulatieve risico index: het gaat bijna over een optelsom
(hoe meer risicofactoren, hoe grotere kans op gedragsproblemen)




4