Bedrijfsinformatiesystemen – Hoofdstuk 4:
4.1: Welke ethische, maatschappelijke en politieke vraagstukken werpen informatiesystemen op?
Ethiek: De principes van goed en fout die personen, als actoren met een vrije morele wil, hanteren bij
het maken van gedragskeuzes.
Informatiesystemen werpen nieuwe ethische vragen op, aangezien ze mogelijkheden creëren voor
ingrijpende maatschappelijke verandering, en daarmee de bestaande verdeling van macht, geld,
rechten en plichten bedreigen.
Bij het gebruik van informatiesystemen is het van cruciaal belang om de vraag te stellen wat ethisch
en maatschappelijk verantwoord handelen is.
De belangrijkste ethische, maatschappelijke en politieke vraagstukken die informatiesystemen
opwerpen, omvatten de volgende morele dimensies:
- Informatierechten en -plichten: Welke informatierechten hebben individuen en organisaties
met betrekking tot zichzelf? Hoe zien deze rechten er precies uit?
- Eigendomsrechten en -plichten: Hoe zal traditioneel intellectueel eigendom worden
beschermd in een samenleving waarin het volgen en verantwoorden van eigendom moeilijk
zijn en het negeren van eigendomsrechten zo gemakkelijk is?
- Aansprakelijkheid en controle: Wie kan en zal aansprakelijk worden gesteld voor de schade
aan individuele en collectieve informatie- en eigendomsrechten?
- Systeemkwaliteit: Welke normen voor data- en systeemkwaliteit zouden we moeten
verlangen om individuele rechten en veiligheid van onze samenleving te beschermen?
- Kwaliteit van leven: Welke waarden zou een op informatie en kennis gebaseerde
samenleving moeten behouden? Welke instituties moeten we beschermen tegen schending?
Profiling: Het gebruik van computers om data uit meerdere bronnen te combineren en digitale
dossiers met gedetailleerde informatie over personen aan te maken.
Non-obvious relationship awareness (NORA): Technologie die obscure verborgen verbanden tussen
mensen en andere entiteiten kan bepalen door informatie uit veel verschillende bronnen te
analyseren om verbanden te leggen.
4.2: Met welke specifieke gedragsprincipes kan ethische besluitvorming worden gestuurd?
Ethische keuzes zijn beslissingen van personen die verantwoordelijk zijn voor de consequenties van
hun handelen. Verantwoordelijkheid houdt in dat je de potentiële kosten, taken en verplichtingen
accepteert die voortvloeien uit de besluiten die je neemt.
Aansprakelijkheid wil zeggen dat er mechanismen zijn ingesteld die bepalen wie er heeft gehandeld
en wie verantwoordelijk is.
Wettelijke aansprakelijkheid voert het concept verantwoordelijkheid door naar het domein van de
wetgeving.
Reguliere rechtsgang is een verwant kenmerk van door wetgeving gestuurde maatschappijen en
betreft een proces waarin wetten bekend zijn en begrepen worden en waarin de mogelijkheid
bestaat om een beroep te doen op hogeren instanties om ervoor te zorgen dat de wetten correct
worden toegepast.
Een maatschappelijk verantwoord gebruik van IT houdt in dat je aansprakelijk kunt en zult worden
gesteld voor de gevolgen van je handelingen.
4.1: Welke ethische, maatschappelijke en politieke vraagstukken werpen informatiesystemen op?
Ethiek: De principes van goed en fout die personen, als actoren met een vrije morele wil, hanteren bij
het maken van gedragskeuzes.
Informatiesystemen werpen nieuwe ethische vragen op, aangezien ze mogelijkheden creëren voor
ingrijpende maatschappelijke verandering, en daarmee de bestaande verdeling van macht, geld,
rechten en plichten bedreigen.
Bij het gebruik van informatiesystemen is het van cruciaal belang om de vraag te stellen wat ethisch
en maatschappelijk verantwoord handelen is.
De belangrijkste ethische, maatschappelijke en politieke vraagstukken die informatiesystemen
opwerpen, omvatten de volgende morele dimensies:
- Informatierechten en -plichten: Welke informatierechten hebben individuen en organisaties
met betrekking tot zichzelf? Hoe zien deze rechten er precies uit?
- Eigendomsrechten en -plichten: Hoe zal traditioneel intellectueel eigendom worden
beschermd in een samenleving waarin het volgen en verantwoorden van eigendom moeilijk
zijn en het negeren van eigendomsrechten zo gemakkelijk is?
- Aansprakelijkheid en controle: Wie kan en zal aansprakelijk worden gesteld voor de schade
aan individuele en collectieve informatie- en eigendomsrechten?
- Systeemkwaliteit: Welke normen voor data- en systeemkwaliteit zouden we moeten
verlangen om individuele rechten en veiligheid van onze samenleving te beschermen?
- Kwaliteit van leven: Welke waarden zou een op informatie en kennis gebaseerde
samenleving moeten behouden? Welke instituties moeten we beschermen tegen schending?
Profiling: Het gebruik van computers om data uit meerdere bronnen te combineren en digitale
dossiers met gedetailleerde informatie over personen aan te maken.
Non-obvious relationship awareness (NORA): Technologie die obscure verborgen verbanden tussen
mensen en andere entiteiten kan bepalen door informatie uit veel verschillende bronnen te
analyseren om verbanden te leggen.
4.2: Met welke specifieke gedragsprincipes kan ethische besluitvorming worden gestuurd?
Ethische keuzes zijn beslissingen van personen die verantwoordelijk zijn voor de consequenties van
hun handelen. Verantwoordelijkheid houdt in dat je de potentiële kosten, taken en verplichtingen
accepteert die voortvloeien uit de besluiten die je neemt.
Aansprakelijkheid wil zeggen dat er mechanismen zijn ingesteld die bepalen wie er heeft gehandeld
en wie verantwoordelijk is.
Wettelijke aansprakelijkheid voert het concept verantwoordelijkheid door naar het domein van de
wetgeving.
Reguliere rechtsgang is een verwant kenmerk van door wetgeving gestuurde maatschappijen en
betreft een proces waarin wetten bekend zijn en begrepen worden en waarin de mogelijkheid
bestaat om een beroep te doen op hogeren instanties om ervoor te zorgen dat de wetten correct
worden toegepast.
Een maatschappelijk verantwoord gebruik van IT houdt in dat je aansprakelijk kunt en zult worden
gesteld voor de gevolgen van je handelingen.
