Samenvatting minor Personen- en familierecht

SAMENLEVINGSVORMEN
Samenwonen
 Geen wettelijke regeling: kijk naar boek 3 en 6 (verbintenissenrecht).
 Geen beperkte gemeenschap van goederen. Er kan wel sprake zijn van gezamenlijk
eigendom  bijv. woning
 Geen wettelijke rechten of plichten tussen partners
- Samenwoners zijn geen wettelijke erfgenamen van elkaar en hebben geen recht op
partneralimentatie.
- Er ontstaat alleen familierechtelijke betrekking tussen moeder en kind. De vader
moet het kind erkennen.

Samenwonen zonder samenlevingsovereenkomst
 Geen onderlinge rechten en plichten
 Niet terugvallen op het huwelijksvermogensrecht zoals bij gehuwden of geregistreerd
partners

Samenwonen met samenlevingsovereenkomst
 Samenwoners kunnen een samenlevingsovereenkomst opstellen. Ook als meerdere
partijen betrokken zijn. Je kan samenlevingsovereenkomst aangaan als de ander al
gehuwd is of een geregistreerd partnerschap heeft.
 Contractsvrijheid = zelf beslissen wat je opneemt in overeenkomst  bij
onduidelijkheid kijken naar Haviltex-maatstaf (= wat partijen van elkaar mochten
verwachten)
 Notariële akte niet nodig, wel verstandig
 Beëindigen relatie: overeenkomst opzeggen  wijze van beëindigen staat in
samenlevingsovereenkomst
- Bepalingen van samenlevingsovereenkomst moeten worden nageleefd bij beëindiging
 als er geen overeenstemming wordt bereikt bij verdeling van bezittingen zal de
rechter een beslissing nemen

Voorbeelden voor inhoud overeenkomst
 Afspraken maken over kosten van de huishouding: lastig te herleiden wie welke
kosten heeft betaald
- Staat van aanbrengsten opmaken = staat in welke bezittingen aan wie
toebehoren  elk jaar updaten
- Als niet duidelijk is wie eigenaar van een goed is, wordt er aangenomen dat ieder
voor de helft eigenaar is
 Afspraken maken over kosten verzorging/opvoeding van kinderen  ouderschapsplan
bij gezamenlijk gezag
 Vastleggen hoe gezamenlijk vermogen wordt beheerd en verdeeld bij het beëindigen van
de relatie.
 Afspraken omtrent de gemeenschappelijke woning. Er zijn meerdere mogelijkheden:
- Als de huurovereenkomst op beide namen staat, hebben beide partners huurrechten.
- Als huurovereenkomst op naam van 1 partner staat, kan de andere medehuurder
worden
- Als de woning door 1 partner is gekocht, heeft diegene alle eigendomsrechten en
zeggenschap.
- Als de woning gemeenschappelijk is gekocht, dan is er sprake van een eenvoudige
gemeenschap  afspraken maken wie in de woning blijft en wie de hypotheek
overneemt bij beëindiging van de relatie.
- Verblijvingsbeding = bij overlijden partner komt overblijvende partner
gemeenschappelijke woning (en andere gezamenlijke zaken) toe (wel opnemen in
testament of samenlevingsovereenkomst voor geldigheid)
 Afspraken over pensioen:
- Geen recht op elkaars pensioen  kan problematisch zijn als slechts één partner
heeft gewerkt terwijl ander thuisbleef. Dit kan worden gecompenseerd door
afwijkende afspraken te maken in de overeenkomst.

, - Bijzonder partnerpensioen = Samenwoners kunnen recht hebben op
partnerpensioen als de partner overlijdt, maar alleen als ze elkaar hebben aangemeld
bij de pensioenuitvoerder en ze voldoen aan de voorwaarden (bijv. overleggen van
het notarieel samenlevingscontract)

Huwelijk/geregistreerd partnerschap
 Kan worden gezien als een zeer bijzondere overeenkomst (2 wilsovereenkomsten)
 Kan niet vormvrij worden gesloten (denk aan: ambtenaar van burgerlijke stand, getuigen,
akte opmaken enz.)
 Minimaal 18 jaar zijn  geen uitzonderingen mogelijk (vroeger wel wegens
zwangerschap, maar nu niet meer)
 Kerkelijk huwelijk kan pas na burgerlijk huwelijk voltrokken worden (niet bij GP, want niet
gelijkgetrokken)
 Vermogensrechtelijke gevolgen:
- (Beperkt) gemeenschappelijk sinds 2018: het vermogen en de schulden die vóór
het huwelijk privé waren, blijven privé peildatum voor gemeenschappelijk
vermogen is dag van de voltrekking
- Aansprakelijkheid: in principe is alleen degene die een schuld aangaat
aansprakelijk, maar schuldeisers mogen zich ook verhalen op het gemeenschappelijk
vermogen Niet-schuldenaar heeft aanwijsrecht (= privébezitting partner
aanwijzen om schuld af te lossen en gemeenschappelijke vermogen te beschermen)
 Verdeling van kosten van de huishouding  kosten omvatten de uitgaven die
noodzakelijk zijn voor het draaiende houden van het gezamenlijke leven (bijv. kleding,
huur, auto, opleidingskosten en vakanties)
 Gezamenlijk inkomen = investeringen, aandelen, rente van deposito
 Je kan trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan als partner ook
samenlevingsovereenkomst heeft

Huwelijkse voorwaarden/partnerschapsvoorwaarden
 Moet bij de notaris worden vastgelegd  zonder notaris zijn de voorwaarden nietig.
 Huwelijkse voorwaarden sluiten bij huwelijksvoltrekking, ervoor (gaat pas in na
voltrekking) of tijdens huwelijk (van beperkte gemeenschap naar huwelijkse voorwaarden
 gaat in na dag ondertekenen akte)
 Contractsvrijheid = partners hebben vrijheid om af te wijken van wettelijke
vermogensrecht en hun eigen afspraken te maken:
- Koude uitsluiting = alles blijft privé, inclusief goederen en schulden
- Beperkte gemeenschap = Bijvoorbeeld alleen de inboedel of de woning worden
gemeenschappelijk.
- Ruimere gemeenschap = Alles gezamenlijk, m.u.v. specifieke zaken (bijv.
ondernemingsvermogen)
- Algehele gemeenschap van goederen = alles wordt gemeenschappelijk, tenzij
het expliciet uitgesloten is.
 Het is verstandig om de gemeenschap van goederen zo klein mogelijk te houden. Dit
beperkt de risico dat schuldeisers zich kunnen verhalen op gemeenschappelijk
vermogen.

Geregistreerd Partnerschap (GP)
Aspect Huwelijk
Totstandkomi Ja-woord + inschrijving bij Alleen inschrijving bij gemeente
ng gemeente
Altijd via de rechter  Bij wederzijds goedvinden via
advocaat of notaris met
beëindigingsovereenkomst
Beëindiging  Zonder wederzijds goedvinden via de
rechter
 Via de rechter als er minderjarige
kinderen zijn
Huwelijk kan niet worden GP kan worden omgezet in een huwelijk
Omzetting
omgezet in GP
Internationale Wordt in vrijwel elk land erkend Wordt niet in elk land erkend

, erkenning
Scheiding van Mogelijk Niet mogelijk
tafel en bed

Huwelijk/Geregistreerd Samenwonen (met of zonder
Aspect
Partnerschap overeenkomst)
Totstandkomi Inschrijving bij gemeente Totstandkoming is vormvrij
ng
 Bij huwelijk: via rechter  Overeenkomst opzeggen (zoals in
 Bij GP: overeenkomst bepaald)
Beëindiging
beëindigingsovereenkomst of  Of beëindiging door verhuizing
via rechter als er kinderen zijn
Geen verplichting tot Je moet samenwonen (minimaal een
Samenwonen samenwonen halfjaar ingeschreven op hetzelfde
adres)
(Beperkte) gemeenschap van Geen gemeenschap, tenzij in
Vermogen goederen (tenzij huwelijkse overeenkomst anders is afgesproken
voorwaarden)
Ouderschap van rechtswege Geen ouderschap van rechtswege 
voor beide ouders bij kinderen vader moet kind erkennen. Tussen
Ouderschap geboren binnen het huwelijk/GP moeder en kind ontstaat wel van
rechtswege familierechtelijke
betrekking.
Wel recht op partneralimentatie Geen partneralimentatie (tenzij
afgesproken in overeenkomst (heet
Partneralimen anders)  valt niet onder boek 1 en dus
tatie niet fiscaal aftrekbaar, niet
geïndexeerd, en geen wettelijke
termijn)
Partners zijn van rechtswege Geen erfgenaam. Erfenis kan alleen
Erfrecht erfgenaam (art. 4:10 jo. art. 4:8 worden vastgelegd via testament of
BW) notarieel contract.
Wel recht op partnerpensioen Geen recht op partnerpensioen, tenzij
Partnerpensio
specifiek afgesproken in een notarieel
en
contract.
Beide partners hebben wettelijke Geen wettelijke rechten en plichten
Rechten en
rechten en plichten (Boek 1 BW) tussen samenwoners (tenzij vastgelegd
plichten
in overeenkomst).

GEZAG EN OMGANG
Gezag (ouderlijk gezag/voogdij)
 Minderjarigen staan onder gezag (vanaf geboorte)  stopt bij meerderjarigheid
 Minderjarige moeder (16 jaar of ouder) kan meerderjarig worden verklaard voor
verzorging en opvoeding kind
 Er kunnen 2 mensen worden belast met gezag  als niemand gezag heeft over kind,
krijgt jeugdzorg het gezag
 Ouderlijk gezag = juridische ouders hebben de plicht en het recht om kind op te
voeden en te verzorgen
 Voogdij = gezag dat wordt uitgeoefend door een derde
 Ouderlijk gezag en juridisch ouderschap zijn gescheiden van elkaar  dus niet van
rechtswege gezag als rechter juridische ouderschap vaststelt

Verkrijgen ouderlijk gezag (van rechtswege of op verzoek)
Van rechtswege
1. Moeder uit wie kind wordt geboren, heeft automatisch gezag (tenzij
onbevoegdheid door minderjarigheid)
2. Huwelijk of GP: Beide ouders hebben van rechtswege gezamenlijk ouderlijk gezag als
kind wordt geboren binnen huwelijk/GP.