2. Zorgontvangers in een gedwongen setting
leerdoelen:
● beschermende observatiemaatregel en internering van elkaar kunnen onderscheiden en met
elkaar kunnen vergelijken op het vlak van toepassingsvoorwaarden en procedure
● weten welke instanties betrokken zijn (en hun specifieke bevoegdheid kunnen weergeven) bij
de procedure van beschermende observatiemaatregel in een ziekenhuis en bij de
interneringsprocedure
● kunnen omschrijven wat de rol is van de arts in de procedure van een beschermende
observatiemaatregel en die van een internering
● kunnen uitleggen waarom dwangbehandeling en dwangmaatregelen na een beschermende
observatiemaatregel juridisch problematisch zijn
● kunnen weergeven in welke mate en op welke gronden dwangbehandeling en
dwangmaatregelen toch mogelijk zijn na een beschermende observatiemaatregel het
verschil
● kunnen weergeven tussen een beschermende observatiemaatregel van volwassenen en die
voor minderjarigen kunnen uitleggen waarom internering geen straf is
● de oefeningen op het einde van dit deel kunnen oplossen
, ● privaatrechtelijk beschermingsstatuut: hier kunnen zorgontvangers die door hun
gezondheidstoestand niet meer in staat zijn om hun belangen waar te nemen via worden
beschermd
- soms niet voldoende om een persoon tegen zichzelf te beschermen
- Soms zijn personen met ernstige geestesstoornis niet zozeer een gevaar voor zichzelf, maar
voor mensen in hun omgeving, of, ruimer nog, voor de maatschappij.
Om die reden heeft de wetgever ook voorzien in 2 vormen van vrijheidsberoving die kunnen worden
uitgesproken t.a.v. geesteszieke personen:
1. De beschermende observatiemaatregel/ gedwongen opname in een ziekenhuis
(in de volksmond ook collocatie genoemd)
2. De internering
➔ groot verschil: zowel toepassingsvoorwaarden als procedure
Deze vrijheidsberovende maatregel is niet in strijd met ons grondrecht op persoonlijke vrijheid
het recht op vrijheid niet absoluut = art. 5 E.V.R.M, waarin vrijheidsberoving in een aantal gevallen
uitzonderlijk is toegelaten, onder meer in het geval van:
❖ rechtmatige gevangenhouding van personen die een besmettelijke ziekte zouden kunnen
verspreiden, van geesteszieken, van verslaafden aan alcohol of verdovende middelen of van
landlopers.
● De beschermende observatiemaatregel = deze maatregel vindt haar grondslag in de Wet
van 26 juni 1990 betreffende de bescherming van de persoon van de geesteszieke (afgekort
W.P.G)
- op 16 mei 2024 werd het gewijzigd naar de wet: houdende diverse bepalingen betreffende
de bescherming van de persoon van de geesteszieke (afgekort W.B.P.G.)
- W.B.P.G is in werking getreden op 1 januari 2025.
,Doelstellingen:
Het toepassingsgebied van de W.P.G.
Uit art. 2 van de W.P.G. kunnen de volgende toepassingsvoorwaarden afgeleid worden:
a. De hoofdvoorwaarde: geestesziek zijn
- W.P.G. is enkel van toepassing op geesteszieken, dus niet op lichamelijk gehandicapten.
- De wet geeft geen exacte definitie van het begrip geestesziekte.
- Daardoor moet de rechter zelf beoordelen of het om een geestesziekte gaat of niet
- De W.P.G. bepaalt enkel wat niet als geestesziekte mag worden beschouwd:
➔ Een persoon die enkel onaangepast gedrag vertoont tegenover morele,
maatschappelijke, religieuze, politieke of andere waarden, mag niet louter om die
reden als geestesziek worden beschouwd.
Alcohol- of druggebruik is op zichzelf geen geestesziekte, tenzij het een psychiatrische stoornis
veroorzaakt of daaruit voortkomt. Eenvoudige seniliteit valt buiten de wet, maar dementie kan wel
onder de wet vallen als het denken, geheugen of realiteitsbesef verstoort.
b. Bijkomende voorwaarden
- Opdat de W.P.G. van toepassing is, moet volgende bijkomende voorwaarden voldaan zijn:
- Dwangopneming mag alleen als iemand door een geestesziekte ernstig gevaar voor
zichzelf of een ernstig gevaar voor anderen vormt; het mag niet worden gebruikt voor
betere levensomstandigheden of tegen iemands wil in een tehuis plaatsen.
- Dwangopneming mag alleen als geen andere geschikte behandeling mogelijk is,
waarbij altijd de minst ingrijpende maatregel de voorkeur krijgt. Een
ziekenhuisopname is zwaarder dan gedwongen verzorging in een gezin en zwaarder
dan vrijwillige behandeling.
c. Leeftijd speelt geen rol, de W.P.G. is zowel op meerderjarigen als op minderjarigen van
toepassing.
, Verloop van een dwangopneming in een ziekenhuis
De dwangopneming in een ziekenhuis verloopt volgens een strikte procedure, waarin de volgende
fasen te onderscheiden zijn:
a. De gedwongen opneming ter observatie
- Duur: maximaal 40 dagen, bedoeld voor bewaking, onderzoek en behandeling.
- Beslissing: normaal door de vrederechter, op basis van een verzoekschrift met recent
medisch verslag (max. 15 dagen oud), opgesteld door een arts.
- De geesteszieke zelf wordt gehoord en kan zich laten bijstaan door een advocaat, een
psychiater en/of vertrouwenspersoon.
- Verzoek kan ingediend worden door elke belanghebbende (familie, arts, buren, collega’s),
zolang het belang niet enkel financieel is.
- De vrederechter beslist binnen 10 dagen.
in spoedeisende gevallen=
- In dringende gevallen kan de procureur des konings opname bevelen na medisch advies,
zonder voorafgaande rechterlijke beslissing.
- Binnen 24 uur moet de vrederechter worden geïnformeerd en gevraagd om de beslissing te
bevestigen, inclusief een medisch verslag.
- In de praktijk wordt deze spoedprocedure vaak de regel, ondanks dat ze bedoeld was als
uitzondering.
De diagnose van een bepaalde geestesziekte volstaat niet. Door die geestesziekte moet de gezondheid en veiligheid ernstig in
gevaar komen.
Een gevaar voor iemands goederen volstaat dus niet, tenzij een aantasting van goederen ook een gevaar voor de
geesteszieke of een bedreiging van het leven of integriteit van anderen inhoudt, bv. bij een brandstichting.
Het verslag mag echter niet worden opgesteld door een arts die verbonden is aan de psychiatrische dienst waar de
geesteszieke zich bevindt, en evenmin door artsen die bloed- of aanverwant zijn van de geesteszieke.
b. Het gedwongen verder verblijf in een ziekenhuis
- Duur: maximaal 2 jaar.
- Voorwaarde: enkel na observatieperiode, als een medisch gemotiveerd verslag het verdere
verblijf noodzakelijk verklaart.
- Doel: verdere bewaking en behandeling van de patiënt.
- Niet altijd volledige opname: de vrederechter kan deeltijds verblijf, beroepsactiviteit of tijdelijke
afwezigheden toestaan.
- Beslissing door de vrederechter: op basis van het verslag van het diensthoofd-arts en na het
opnieuw horen van de patiënt en zijn omgeving.
c. Hoe wordt het gedwongen verder verblijf in een ziekenhuis beëindigd?
- Ofwel wordt de betrokkene in vrijheid gesteld bij het verstrijken van de bepaalde termijn of
eerder. Hiervoor is geen beslissing van de vrederechter nodig.
- Ofwel wordt besloten tot een verlengd verder verblijf. Deze beslissing wordt wél genomen
door de vrederechter
- Ofwel wordt gekozen voor nazorg buiten de instelling: een proefvrijlating met voorwaarden
over verblijfplaats, behandeling en begeleiding, beslist door de geneesheer-diensthoofd.
leerdoelen:
● beschermende observatiemaatregel en internering van elkaar kunnen onderscheiden en met
elkaar kunnen vergelijken op het vlak van toepassingsvoorwaarden en procedure
● weten welke instanties betrokken zijn (en hun specifieke bevoegdheid kunnen weergeven) bij
de procedure van beschermende observatiemaatregel in een ziekenhuis en bij de
interneringsprocedure
● kunnen omschrijven wat de rol is van de arts in de procedure van een beschermende
observatiemaatregel en die van een internering
● kunnen uitleggen waarom dwangbehandeling en dwangmaatregelen na een beschermende
observatiemaatregel juridisch problematisch zijn
● kunnen weergeven in welke mate en op welke gronden dwangbehandeling en
dwangmaatregelen toch mogelijk zijn na een beschermende observatiemaatregel het
verschil
● kunnen weergeven tussen een beschermende observatiemaatregel van volwassenen en die
voor minderjarigen kunnen uitleggen waarom internering geen straf is
● de oefeningen op het einde van dit deel kunnen oplossen
, ● privaatrechtelijk beschermingsstatuut: hier kunnen zorgontvangers die door hun
gezondheidstoestand niet meer in staat zijn om hun belangen waar te nemen via worden
beschermd
- soms niet voldoende om een persoon tegen zichzelf te beschermen
- Soms zijn personen met ernstige geestesstoornis niet zozeer een gevaar voor zichzelf, maar
voor mensen in hun omgeving, of, ruimer nog, voor de maatschappij.
Om die reden heeft de wetgever ook voorzien in 2 vormen van vrijheidsberoving die kunnen worden
uitgesproken t.a.v. geesteszieke personen:
1. De beschermende observatiemaatregel/ gedwongen opname in een ziekenhuis
(in de volksmond ook collocatie genoemd)
2. De internering
➔ groot verschil: zowel toepassingsvoorwaarden als procedure
Deze vrijheidsberovende maatregel is niet in strijd met ons grondrecht op persoonlijke vrijheid
het recht op vrijheid niet absoluut = art. 5 E.V.R.M, waarin vrijheidsberoving in een aantal gevallen
uitzonderlijk is toegelaten, onder meer in het geval van:
❖ rechtmatige gevangenhouding van personen die een besmettelijke ziekte zouden kunnen
verspreiden, van geesteszieken, van verslaafden aan alcohol of verdovende middelen of van
landlopers.
● De beschermende observatiemaatregel = deze maatregel vindt haar grondslag in de Wet
van 26 juni 1990 betreffende de bescherming van de persoon van de geesteszieke (afgekort
W.P.G)
- op 16 mei 2024 werd het gewijzigd naar de wet: houdende diverse bepalingen betreffende
de bescherming van de persoon van de geesteszieke (afgekort W.B.P.G.)
- W.B.P.G is in werking getreden op 1 januari 2025.
,Doelstellingen:
Het toepassingsgebied van de W.P.G.
Uit art. 2 van de W.P.G. kunnen de volgende toepassingsvoorwaarden afgeleid worden:
a. De hoofdvoorwaarde: geestesziek zijn
- W.P.G. is enkel van toepassing op geesteszieken, dus niet op lichamelijk gehandicapten.
- De wet geeft geen exacte definitie van het begrip geestesziekte.
- Daardoor moet de rechter zelf beoordelen of het om een geestesziekte gaat of niet
- De W.P.G. bepaalt enkel wat niet als geestesziekte mag worden beschouwd:
➔ Een persoon die enkel onaangepast gedrag vertoont tegenover morele,
maatschappelijke, religieuze, politieke of andere waarden, mag niet louter om die
reden als geestesziek worden beschouwd.
Alcohol- of druggebruik is op zichzelf geen geestesziekte, tenzij het een psychiatrische stoornis
veroorzaakt of daaruit voortkomt. Eenvoudige seniliteit valt buiten de wet, maar dementie kan wel
onder de wet vallen als het denken, geheugen of realiteitsbesef verstoort.
b. Bijkomende voorwaarden
- Opdat de W.P.G. van toepassing is, moet volgende bijkomende voorwaarden voldaan zijn:
- Dwangopneming mag alleen als iemand door een geestesziekte ernstig gevaar voor
zichzelf of een ernstig gevaar voor anderen vormt; het mag niet worden gebruikt voor
betere levensomstandigheden of tegen iemands wil in een tehuis plaatsen.
- Dwangopneming mag alleen als geen andere geschikte behandeling mogelijk is,
waarbij altijd de minst ingrijpende maatregel de voorkeur krijgt. Een
ziekenhuisopname is zwaarder dan gedwongen verzorging in een gezin en zwaarder
dan vrijwillige behandeling.
c. Leeftijd speelt geen rol, de W.P.G. is zowel op meerderjarigen als op minderjarigen van
toepassing.
, Verloop van een dwangopneming in een ziekenhuis
De dwangopneming in een ziekenhuis verloopt volgens een strikte procedure, waarin de volgende
fasen te onderscheiden zijn:
a. De gedwongen opneming ter observatie
- Duur: maximaal 40 dagen, bedoeld voor bewaking, onderzoek en behandeling.
- Beslissing: normaal door de vrederechter, op basis van een verzoekschrift met recent
medisch verslag (max. 15 dagen oud), opgesteld door een arts.
- De geesteszieke zelf wordt gehoord en kan zich laten bijstaan door een advocaat, een
psychiater en/of vertrouwenspersoon.
- Verzoek kan ingediend worden door elke belanghebbende (familie, arts, buren, collega’s),
zolang het belang niet enkel financieel is.
- De vrederechter beslist binnen 10 dagen.
in spoedeisende gevallen=
- In dringende gevallen kan de procureur des konings opname bevelen na medisch advies,
zonder voorafgaande rechterlijke beslissing.
- Binnen 24 uur moet de vrederechter worden geïnformeerd en gevraagd om de beslissing te
bevestigen, inclusief een medisch verslag.
- In de praktijk wordt deze spoedprocedure vaak de regel, ondanks dat ze bedoeld was als
uitzondering.
De diagnose van een bepaalde geestesziekte volstaat niet. Door die geestesziekte moet de gezondheid en veiligheid ernstig in
gevaar komen.
Een gevaar voor iemands goederen volstaat dus niet, tenzij een aantasting van goederen ook een gevaar voor de
geesteszieke of een bedreiging van het leven of integriteit van anderen inhoudt, bv. bij een brandstichting.
Het verslag mag echter niet worden opgesteld door een arts die verbonden is aan de psychiatrische dienst waar de
geesteszieke zich bevindt, en evenmin door artsen die bloed- of aanverwant zijn van de geesteszieke.
b. Het gedwongen verder verblijf in een ziekenhuis
- Duur: maximaal 2 jaar.
- Voorwaarde: enkel na observatieperiode, als een medisch gemotiveerd verslag het verdere
verblijf noodzakelijk verklaart.
- Doel: verdere bewaking en behandeling van de patiënt.
- Niet altijd volledige opname: de vrederechter kan deeltijds verblijf, beroepsactiviteit of tijdelijke
afwezigheden toestaan.
- Beslissing door de vrederechter: op basis van het verslag van het diensthoofd-arts en na het
opnieuw horen van de patiënt en zijn omgeving.
c. Hoe wordt het gedwongen verder verblijf in een ziekenhuis beëindigd?
- Ofwel wordt de betrokkene in vrijheid gesteld bij het verstrijken van de bepaalde termijn of
eerder. Hiervoor is geen beslissing van de vrederechter nodig.
- Ofwel wordt besloten tot een verlengd verder verblijf. Deze beslissing wordt wél genomen
door de vrederechter
- Ofwel wordt gekozen voor nazorg buiten de instelling: een proefvrijlating met voorwaarden
over verblijfplaats, behandeling en begeleiding, beslist door de geneesheer-diensthoofd.
