PEDAGOGIEK
Samenvatting semester 2
Bachelor in de Orthopedagogie
2020-2021
Femke Peeters
0
,Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Inhoud
1. Wat is pedagogiek?
Een definiëring ........................................................................................................................................................ 5
Niveaus van de pedagogiek ................................................................................................................. 5
Het ontstaan van de pedagogie en pedagogiek als wetenschap ............................................................................ 6
Situering van de pedagogiek in de wetenschappen............................................................................ 7
Onderscheid tussen psychologie en pedagogiek ............................................................................ 9
De pedagogische relatie ........................................................................................................................................ 10
Denkkaders binnen de pedagogiek ....................................................................................................................... 10
Doelstellingen ....................................................................................................................................................... 11
2. Theoretische pedagogiek
In de Westerse samenleving: Driestromenland .................................................................................................... 12
De personalistische of geesteswetenschappelijke stroming ............................................................ 13
Willhelm Dilthey (1833-1911) ....................................................................................................... 13
Ph. Kohnstamm ............................................................................................................................. 13
M.J. Langeveld (1905-1989) .......................................................................................................... 13
Enkele uitspraken die passen binnen deze stroming .................................................................... 13
Empirisch-analytische stroming ........................................................................................................ 14
Enkele uitspraken die passen binnen deze stroming .................................................................... 14
Kritisch-emancipatorische stroming ................................................................................................. 15
Armoede ........................................................................................................................................ 16
Racisme.......................................................................................................................................... 16
Seksisme ........................................................................................................................................ 16
De vraag van de kritisch-emancipatorische pedagogiek ............................................................... 16
In de Russische samenleving: de Cultuur-historische school ................................................................................ 17
Uitgangspunten Vygotsky (1896-1934) ............................................................................................. 17
Cultuur ........................................................................................................................................... 17
Ontwikkelingshistorie .................................................................................................................... 18
Kernthema’s ...................................................................................................................................... 19
Interiorisatie (Vygotsky) ................................................................................................................ 19
De zone van naaste ontwikkeling ZNO (Vygotsky) ........................................................................ 20
Onderwijsleertheorie: Trapsgewijs leren (Gal’perin) .................................................................... 22
Periodisatie van de ontwikkeling (El’konin) .................................................................................. 23
Ontwikkelend onderwijs................................................................................................................ 24
Besluit kernideeën cultuurhistorische benadering ....................................................................... 24
1
,Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Piaget vs. Vygotsky ........................................................................................................................ 25
In de hedendaagse tijd: pedagogiek in het Postmodernisme ............................................................................... 26
Inleiding ............................................................................................................................................. 26
Belangrijkste begrippen..................................................................................................................... 27
Betekenis voor opvoeding en pedagogiek ........................................................................................ 29
Besluit.................................................................................................................................................................... 30
Doelstellingen ....................................................................................................................................................... 31
3. Opvoeden
Opvoeden doorheen de tijden .............................................................................................................................. 32
Middeleeuwen .................................................................................................................................. 32
De Verlichting .................................................................................................................................... 32
Industrialisering ................................................................................................................................. 32
Vandaag ............................................................................................................................................. 33
Definiëring van opvoeden ..................................................................................................................................... 34
Opvoedingsdoelen – wat willen we bereiken met onze opvoeding? ............................................... 36
Opvoedingsinhouden – waarover gaat de opvoeding? .................................................................... 37
Opvoedingsmiddelen – hoe gaan we opvoeden? ............................................................................. 37
Opvoedingsmilieus ................................................................................................................................................ 39
Het primaire opvoedingsmilieu ......................................................................................................... 39
Het secundaire opvoedingsmilieu ..................................................................................................... 39
Het tertiaire opvoedingsmilieu ......................................................................................................... 39
Opvoedingsstijlen .................................................................................................................................................. 40
Opmerkingen bij opvoedingsstijlen ................................................................................................... 41
De permissieve (toegeeflijke) opvoedingsstijl................................................................................... 42
De verwaarlozende opvoedingsstijl .................................................................................................. 42
De autoritaire opvoedingsstijl ........................................................................................................... 43
De overbeschermende opvoedingsstijl ............................................................................................. 43
Hedendaags opvoeden… Te beschermend?? ............................................................................... 44
De democratische (autoritatieve) opvoedingsstijl ............................................................................ 44
Richtlijnen voor het positief opvoeden: democratische opvoedingsstijl .......................................... 45
Geborgenheid bieden .................................................................................................................... 45
Emotionele betrokkenheid ............................................................................................................ 45
Luisteren ........................................................................................................................................ 46
Positief benaderen ........................................................................................................................ 46
Grenzen en regels aanbieden ........................................................................................................ 46
Duidelijk zijn .................................................................................................................................. 47
2
, Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Voorspelbaarheid .......................................................................................................................... 47
Samen één opvoedkundige lijn ..................................................................................................... 47
Gezag laten gelden ........................................................................................................................ 47
Kritisch zijn..................................................................................................................................... 48
Geduld ........................................................................................................................................... 48
Relativeren .................................................................................................................................... 48
Voorbeeldfunctie........................................................................................................................... 48
Valkuilen in de opvoeding ................................................................................................................. 48
Dwingen, machtsstrijd – achtervolgen en controleren ................................................................. 48
Waarschuwen, dreigen – schreeuwen en schelden ...................................................................... 49
Waarom-vragen, vage boodschappen, naar de bekende weg vragen .......................................... 49
Besluit.................................................................................................................................................................... 49
4. Gezinspedagogiek
Wat is een gezin? .................................................................................................................................................. 50
Gezinnen en families ......................................................................................................................... 50
Gezin in verandering ......................................................................................................................... 50
Het gezin als systeem – systeemtheorie ............................................................................................................... 51
Open en gesloten gezinnen ............................................................................................................... 51
Harmonieuze gezinnen...................................................................................................................... 52
Rolpatronen binnen het gezin ............................................................................................................................... 52
Rol van de vader ................................................................................................................................ 52
Rol van de moeder ............................................................................................................................ 53
Conclusie ........................................................................................................................................... 54
Opvoeden in het gezin: differentiële opvoeding .................................................................................................. 55
Verschil in aanpak.............................................................................................................................. 55
Broer-zus relaties: structuur- en procesbenadering ......................................................................... 56
Structuurbenadering ..................................................................................................................... 57
Procesbenadering .......................................................................................................................... 58
Differentiële opvoeding is oke, maar er is nood aan gelijkwaardig opvoeden ................................. 58
Doelstellingen ....................................................................................................................................................... 59
5. Het secundair opvoedingsmilieu
Inleiding................................................................................................................................................................. 60
Ecologische werkwijze van Bronfenbrenner ......................................................................................................... 60
Microsysteem .................................................................................................................................... 61
Mesosysteem .................................................................................................................................... 61
3
Samenvatting semester 2
Bachelor in de Orthopedagogie
2020-2021
Femke Peeters
0
,Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Inhoud
1. Wat is pedagogiek?
Een definiëring ........................................................................................................................................................ 5
Niveaus van de pedagogiek ................................................................................................................. 5
Het ontstaan van de pedagogie en pedagogiek als wetenschap ............................................................................ 6
Situering van de pedagogiek in de wetenschappen............................................................................ 7
Onderscheid tussen psychologie en pedagogiek ............................................................................ 9
De pedagogische relatie ........................................................................................................................................ 10
Denkkaders binnen de pedagogiek ....................................................................................................................... 10
Doelstellingen ....................................................................................................................................................... 11
2. Theoretische pedagogiek
In de Westerse samenleving: Driestromenland .................................................................................................... 12
De personalistische of geesteswetenschappelijke stroming ............................................................ 13
Willhelm Dilthey (1833-1911) ....................................................................................................... 13
Ph. Kohnstamm ............................................................................................................................. 13
M.J. Langeveld (1905-1989) .......................................................................................................... 13
Enkele uitspraken die passen binnen deze stroming .................................................................... 13
Empirisch-analytische stroming ........................................................................................................ 14
Enkele uitspraken die passen binnen deze stroming .................................................................... 14
Kritisch-emancipatorische stroming ................................................................................................. 15
Armoede ........................................................................................................................................ 16
Racisme.......................................................................................................................................... 16
Seksisme ........................................................................................................................................ 16
De vraag van de kritisch-emancipatorische pedagogiek ............................................................... 16
In de Russische samenleving: de Cultuur-historische school ................................................................................ 17
Uitgangspunten Vygotsky (1896-1934) ............................................................................................. 17
Cultuur ........................................................................................................................................... 17
Ontwikkelingshistorie .................................................................................................................... 18
Kernthema’s ...................................................................................................................................... 19
Interiorisatie (Vygotsky) ................................................................................................................ 19
De zone van naaste ontwikkeling ZNO (Vygotsky) ........................................................................ 20
Onderwijsleertheorie: Trapsgewijs leren (Gal’perin) .................................................................... 22
Periodisatie van de ontwikkeling (El’konin) .................................................................................. 23
Ontwikkelend onderwijs................................................................................................................ 24
Besluit kernideeën cultuurhistorische benadering ....................................................................... 24
1
,Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Piaget vs. Vygotsky ........................................................................................................................ 25
In de hedendaagse tijd: pedagogiek in het Postmodernisme ............................................................................... 26
Inleiding ............................................................................................................................................. 26
Belangrijkste begrippen..................................................................................................................... 27
Betekenis voor opvoeding en pedagogiek ........................................................................................ 29
Besluit.................................................................................................................................................................... 30
Doelstellingen ....................................................................................................................................................... 31
3. Opvoeden
Opvoeden doorheen de tijden .............................................................................................................................. 32
Middeleeuwen .................................................................................................................................. 32
De Verlichting .................................................................................................................................... 32
Industrialisering ................................................................................................................................. 32
Vandaag ............................................................................................................................................. 33
Definiëring van opvoeden ..................................................................................................................................... 34
Opvoedingsdoelen – wat willen we bereiken met onze opvoeding? ............................................... 36
Opvoedingsinhouden – waarover gaat de opvoeding? .................................................................... 37
Opvoedingsmiddelen – hoe gaan we opvoeden? ............................................................................. 37
Opvoedingsmilieus ................................................................................................................................................ 39
Het primaire opvoedingsmilieu ......................................................................................................... 39
Het secundaire opvoedingsmilieu ..................................................................................................... 39
Het tertiaire opvoedingsmilieu ......................................................................................................... 39
Opvoedingsstijlen .................................................................................................................................................. 40
Opmerkingen bij opvoedingsstijlen ................................................................................................... 41
De permissieve (toegeeflijke) opvoedingsstijl................................................................................... 42
De verwaarlozende opvoedingsstijl .................................................................................................. 42
De autoritaire opvoedingsstijl ........................................................................................................... 43
De overbeschermende opvoedingsstijl ............................................................................................. 43
Hedendaags opvoeden… Te beschermend?? ............................................................................... 44
De democratische (autoritatieve) opvoedingsstijl ............................................................................ 44
Richtlijnen voor het positief opvoeden: democratische opvoedingsstijl .......................................... 45
Geborgenheid bieden .................................................................................................................... 45
Emotionele betrokkenheid ............................................................................................................ 45
Luisteren ........................................................................................................................................ 46
Positief benaderen ........................................................................................................................ 46
Grenzen en regels aanbieden ........................................................................................................ 46
Duidelijk zijn .................................................................................................................................. 47
2
, Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Voorspelbaarheid .......................................................................................................................... 47
Samen één opvoedkundige lijn ..................................................................................................... 47
Gezag laten gelden ........................................................................................................................ 47
Kritisch zijn..................................................................................................................................... 48
Geduld ........................................................................................................................................... 48
Relativeren .................................................................................................................................... 48
Voorbeeldfunctie........................................................................................................................... 48
Valkuilen in de opvoeding ................................................................................................................. 48
Dwingen, machtsstrijd – achtervolgen en controleren ................................................................. 48
Waarschuwen, dreigen – schreeuwen en schelden ...................................................................... 49
Waarom-vragen, vage boodschappen, naar de bekende weg vragen .......................................... 49
Besluit.................................................................................................................................................................... 49
4. Gezinspedagogiek
Wat is een gezin? .................................................................................................................................................. 50
Gezinnen en families ......................................................................................................................... 50
Gezin in verandering ......................................................................................................................... 50
Het gezin als systeem – systeemtheorie ............................................................................................................... 51
Open en gesloten gezinnen ............................................................................................................... 51
Harmonieuze gezinnen...................................................................................................................... 52
Rolpatronen binnen het gezin ............................................................................................................................... 52
Rol van de vader ................................................................................................................................ 52
Rol van de moeder ............................................................................................................................ 53
Conclusie ........................................................................................................................................... 54
Opvoeden in het gezin: differentiële opvoeding .................................................................................................. 55
Verschil in aanpak.............................................................................................................................. 55
Broer-zus relaties: structuur- en procesbenadering ......................................................................... 56
Structuurbenadering ..................................................................................................................... 57
Procesbenadering .......................................................................................................................... 58
Differentiële opvoeding is oke, maar er is nood aan gelijkwaardig opvoeden ................................. 58
Doelstellingen ....................................................................................................................................................... 59
5. Het secundair opvoedingsmilieu
Inleiding................................................................................................................................................................. 60
Ecologische werkwijze van Bronfenbrenner ......................................................................................................... 60
Microsysteem .................................................................................................................................... 61
Mesosysteem .................................................................................................................................... 61
3