Fysiologie II & Pathofysiologie II
MODULE 1: waterbalans en zuur-base evenwicht
1. Waterbalans
Het begrip waterbalans in de praktijk = balans/evenwicht tussen wateropname en
waterverlies
• Wateropname:
o Drinken
▪ Bij honden en katten kan men gemakkelijker opvolgen hoeveel
water er gedronken wordt ivm paarden en koeien (automatische
drinksystemen)
▪ In varken- en kippenstallen bevinden zich sensorsystemen op het
centrale watersysteem => totale wateropname over de hele stal
heen monitoren
▪ Indien dier niet wil drinken:
• Infuus
• Sonderen
• Zout op voeding doen
o Voedsel
▪ Blikvoeding
▪ Opname van gras
▪ Indien op stal: ruwvoer en krachtvoer in combinatie met veel
drinken
▪ Door negatieve waterbalans is er meer kans op constipatie als het
dier op stal gaat en wateropname daalt
• Waterverlies:
o Gecontroleerd
▪ Nieren adhv ADH: wanneer het waterverlies boven de 300 mOSm/l
gaat, zorgt het ADH ervoor dat er meer water uit het primaire filtraat
wordt gehaald waardoor urine meer geconcentreerd wordt
▪ Kippen hebben primitieve nieren:
• 70% cortex, 30% medulla => waterbalans wordt meer
gechallenged
• Kippen kunnen minder sterk urine concentreren
o Ongecontroleerd
▪ Zweetproductie
• DOGMA: circulerend bloedvolume is 10% van het
lichaamsgewicht
• Bij zware inspanning kan een paard 10-15l vocht per uur
verliezen => negatieve waterbalans
1
, • Samenstelling zweet bij paarden: isotoon tov eigen plasma
o Osmolariteit van vochten in paard verandert niet
o Trigger bestaat niet om te beginnen drinken
o Pas als bloedvolume daalt met een fractie van 10-
20% beginnen bijkomende alarmsystemen op gang
te komen
▪ Hijgen
• Hond => thermoregulatie
o Verlies van 1 l vocht per 24 u
▪ Diarree
• YOPI1 => Y: jonge dieren
o Jonge dieren hebben een ongetrainde fysiologische
feedback en weinig vetreserves
o Cave: diarree tgv pathogeen dat zorgt voor darm
villus schade
▪ Enterocyten met darmvilli =>
oppervlaktevergroting voor resorptie
▪ Bv.: Rotavirus => “onthoofd” darmvilli
▪ Water toedienen in de bloedbaan, niet
sonderen in maag
▪ Braken
• Negatieve waterbalans wegwerken door toedienen van
infuus
• DOGMA: paard kan niet braken
▪ Ocult of verborgen waterverlies
• Voorbeeld 1: paard dat reflux produceert
o Ileus = stilliggend maagdarmstelsel
▪ Mechanische oorzaken
• Scheur in mesenterium
o => lus van dunne darm komt in
de scheur terecht en zet op
o => bloedsomloop wordt
afgesnoerd en stukje dunne
darm sterft af
1
YOPI:
• O: oude dieren
• P: drachtige dieren
o Dalende immuniteit maakt het moederdier gevoeliger voor allerlei infecties
• I: immuno-incompetent
o Chronische stress
o Aangeboren aandoeningen
o Erfelijke aandoeningen
2
, • Lipomen in mesenterium
o => dunne darm wikkelt zich
rondom de lipomen
o => geraakt in de knoop
• Knoop in dunne darm door abnormale
motiliteitspatroon
▪ Infectieuze oorzaken
• Clostridium
o => dunne darm stopt met
contraheren
o => pancreas en lever blijven
vocht produceren
o => vocht volgt de weg van
minste weerstand en komt in de
(kleine) maag (7-10l) terecht
o => maag kan scheuren indien
de maag niet gesondeerd wordt!
=> peritonitis
o Maag paard: dwars georiënteerd
▪ Ingang: linkerkant
▪ Uitgang: rechterkant
o Dunne darm paard:
▪ Duodenum vertrekt uit de maag en maakt een
S-bocht
▪ In beginsegment van duodenum uitmonding
lever (paard heeft geen galblaas) en pancreas
• Lever: 10-15 l leversap per dag
• Pancreas: 50 l sap per dag
▪ 15-20 m dunne darm bevindt zich in het
mesenterium
o Behandeling: paard sonderen tot in de maag en
reflux afzuigen
• Voorbeeld 2: paard met een beginnende colitis of
ontsteking van de dikke darm
o Wanneer?
▪ Na intensieve training
▪ Na reeks competities
o Subtiele kolieksymptomen
▪ Nog een leeg rectum
▪ Krabben
▪ Beetje koorts
▪ Minder eetlust
▪ Echo:
3
, • Vloeibare inhoud in colon dat wordt
opgestapeld in colon en geen deel
neemt aan de fysiologische
waterhuishouding in het paard
• Verdikte wand van colon
o Dikke darm
▪ 6-8 m lang
▪ Haustrae
▪ Meer urineren
• Psychogene polydipsie: honden met verlatingsangst gaan
meer gaan drinken en urineren
• Diabetes type I
• Nierfalen => bv.: teef met pyometra
o Productie van massa aan antistoffen die zich
neerzetten op nierfilter
o Glomerulonephritis – polyurie – polydipsie
• Men bestaat voor 60-70% uit water
o Moet perfect gereguleerd worden want men kan niet veel
basisbouwstenen verliezen
o Waterbalans is een homeoretisch proces: alles is erop gericht om 70%
water te vrijwaren
Belang van water
• Total body weight bestaat uit:
o Fat-free weight (55-96%) en fat (4-45%)
▪ Fat-free weight bestaat uit muscle (48%), bone (16%), skin, blood,
organs
• Bestaat weer uit water (60-70%), proteïnen en bone mineral
• => grootste deel is dus water, dus waterbalans is cruciaal
▪ Fat bestaat uit vetopslag- en essentiële vetten
• Hoe warmer lucht, hoe meer vocht de lucht kan vasthouden => enorme
onweersbuien
4
MODULE 1: waterbalans en zuur-base evenwicht
1. Waterbalans
Het begrip waterbalans in de praktijk = balans/evenwicht tussen wateropname en
waterverlies
• Wateropname:
o Drinken
▪ Bij honden en katten kan men gemakkelijker opvolgen hoeveel
water er gedronken wordt ivm paarden en koeien (automatische
drinksystemen)
▪ In varken- en kippenstallen bevinden zich sensorsystemen op het
centrale watersysteem => totale wateropname over de hele stal
heen monitoren
▪ Indien dier niet wil drinken:
• Infuus
• Sonderen
• Zout op voeding doen
o Voedsel
▪ Blikvoeding
▪ Opname van gras
▪ Indien op stal: ruwvoer en krachtvoer in combinatie met veel
drinken
▪ Door negatieve waterbalans is er meer kans op constipatie als het
dier op stal gaat en wateropname daalt
• Waterverlies:
o Gecontroleerd
▪ Nieren adhv ADH: wanneer het waterverlies boven de 300 mOSm/l
gaat, zorgt het ADH ervoor dat er meer water uit het primaire filtraat
wordt gehaald waardoor urine meer geconcentreerd wordt
▪ Kippen hebben primitieve nieren:
• 70% cortex, 30% medulla => waterbalans wordt meer
gechallenged
• Kippen kunnen minder sterk urine concentreren
o Ongecontroleerd
▪ Zweetproductie
• DOGMA: circulerend bloedvolume is 10% van het
lichaamsgewicht
• Bij zware inspanning kan een paard 10-15l vocht per uur
verliezen => negatieve waterbalans
1
, • Samenstelling zweet bij paarden: isotoon tov eigen plasma
o Osmolariteit van vochten in paard verandert niet
o Trigger bestaat niet om te beginnen drinken
o Pas als bloedvolume daalt met een fractie van 10-
20% beginnen bijkomende alarmsystemen op gang
te komen
▪ Hijgen
• Hond => thermoregulatie
o Verlies van 1 l vocht per 24 u
▪ Diarree
• YOPI1 => Y: jonge dieren
o Jonge dieren hebben een ongetrainde fysiologische
feedback en weinig vetreserves
o Cave: diarree tgv pathogeen dat zorgt voor darm
villus schade
▪ Enterocyten met darmvilli =>
oppervlaktevergroting voor resorptie
▪ Bv.: Rotavirus => “onthoofd” darmvilli
▪ Water toedienen in de bloedbaan, niet
sonderen in maag
▪ Braken
• Negatieve waterbalans wegwerken door toedienen van
infuus
• DOGMA: paard kan niet braken
▪ Ocult of verborgen waterverlies
• Voorbeeld 1: paard dat reflux produceert
o Ileus = stilliggend maagdarmstelsel
▪ Mechanische oorzaken
• Scheur in mesenterium
o => lus van dunne darm komt in
de scheur terecht en zet op
o => bloedsomloop wordt
afgesnoerd en stukje dunne
darm sterft af
1
YOPI:
• O: oude dieren
• P: drachtige dieren
o Dalende immuniteit maakt het moederdier gevoeliger voor allerlei infecties
• I: immuno-incompetent
o Chronische stress
o Aangeboren aandoeningen
o Erfelijke aandoeningen
2
, • Lipomen in mesenterium
o => dunne darm wikkelt zich
rondom de lipomen
o => geraakt in de knoop
• Knoop in dunne darm door abnormale
motiliteitspatroon
▪ Infectieuze oorzaken
• Clostridium
o => dunne darm stopt met
contraheren
o => pancreas en lever blijven
vocht produceren
o => vocht volgt de weg van
minste weerstand en komt in de
(kleine) maag (7-10l) terecht
o => maag kan scheuren indien
de maag niet gesondeerd wordt!
=> peritonitis
o Maag paard: dwars georiënteerd
▪ Ingang: linkerkant
▪ Uitgang: rechterkant
o Dunne darm paard:
▪ Duodenum vertrekt uit de maag en maakt een
S-bocht
▪ In beginsegment van duodenum uitmonding
lever (paard heeft geen galblaas) en pancreas
• Lever: 10-15 l leversap per dag
• Pancreas: 50 l sap per dag
▪ 15-20 m dunne darm bevindt zich in het
mesenterium
o Behandeling: paard sonderen tot in de maag en
reflux afzuigen
• Voorbeeld 2: paard met een beginnende colitis of
ontsteking van de dikke darm
o Wanneer?
▪ Na intensieve training
▪ Na reeks competities
o Subtiele kolieksymptomen
▪ Nog een leeg rectum
▪ Krabben
▪ Beetje koorts
▪ Minder eetlust
▪ Echo:
3
, • Vloeibare inhoud in colon dat wordt
opgestapeld in colon en geen deel
neemt aan de fysiologische
waterhuishouding in het paard
• Verdikte wand van colon
o Dikke darm
▪ 6-8 m lang
▪ Haustrae
▪ Meer urineren
• Psychogene polydipsie: honden met verlatingsangst gaan
meer gaan drinken en urineren
• Diabetes type I
• Nierfalen => bv.: teef met pyometra
o Productie van massa aan antistoffen die zich
neerzetten op nierfilter
o Glomerulonephritis – polyurie – polydipsie
• Men bestaat voor 60-70% uit water
o Moet perfect gereguleerd worden want men kan niet veel
basisbouwstenen verliezen
o Waterbalans is een homeoretisch proces: alles is erop gericht om 70%
water te vrijwaren
Belang van water
• Total body weight bestaat uit:
o Fat-free weight (55-96%) en fat (4-45%)
▪ Fat-free weight bestaat uit muscle (48%), bone (16%), skin, blood,
organs
• Bestaat weer uit water (60-70%), proteïnen en bone mineral
• => grootste deel is dus water, dus waterbalans is cruciaal
▪ Fat bestaat uit vetopslag- en essentiële vetten
• Hoe warmer lucht, hoe meer vocht de lucht kan vasthouden => enorme
onweersbuien
4
