Samenvatting Cultuur en Levensbeschouwing | Karel de Grote | 2026/27

CULTUUR EN LEVENSBESCHOUWING:



DEEL 1: We leven in tijden van angst

Russel (1872-1970)  filosoof

- Grote denker 20e eeuw
- Bekende uitspraak: mensen denken steeds dat ze leven in tijdens
van angst
 Bv. noodpakketten die door overheid worden aangeboden 
zorgen voor angst in maatschappij
 Angsten overwinnen

2 manieren hoe je met deze angst om kan gaan: (2 filosofen)

- Hobbes (19e eeuw)
 Mens is van naturen slecht  kiest er altijd voor om zelf te
overleven
 Mens vindt het niet erg andere kwaad te doen als het is om zelf te
kunnen overleven
 Zegt: we hebben maatschappij nodig die ervoor zorgt dat we
kunnen samenleven
 Bv. politie is er om bepaalde impulsen die we als mens hebben
(oversteken bij roodlicht) tegen te houden,
 Wetten zorgen ervoor dat we nog kunnen samenleven  door
controle mensen in oog houden want van naturen zijn we
slecht
- Rousseau
 Mens is van naturen goed  we zijn zo gemaakt dat we altijd het
beste willen voor andere
 Mens is sociaal wezen dat er voor andere wil zijn en andere
helpen
 Bv. leerkracht gaat ervan uit dat we naar de les gaan om bij te
leren  door het goede zijn we soms genoodzaakt wetten te
overtreden omdat deze zo strikt zijn (het slechte komt dan
naar boven
 Bv. als het heel warm is zouden we enkel mogen drinken uit
een drinkbus, de leerkracht zou dan kunnen zeggen dat
iedereen die geen drinkbus meeheeft maar een flesje dit
moeten wegdoen (maar doet dit niet)

Belangrijk 2 manieren:

 Moet kiezen tussen 1 van de 2
 Geen middenweg

,Hoofdstuk 1: Angst voedt de verschillen

Leven in tijden van angst  angst wordt ons opgedrongen

Dit komt omdat we dualistische denkers zijn

- = we denken graag in hokjes
- (we zijn met te veel om niet in hokjes te denken)
- Mensen/elementen in hokje steken
 Onderzoek  je kan met 150 mensen leven zonder hokjes te
maken, nadien die je dit wel
 Vb. les: zet je de verschillende groepen samen maak je hokjes
(hokje: biologische mannen, hokje: biologische vrouwen…)

Waar komt die angst nu vandaag?

- Mixofobie
 = schrik dat mensen uit een ander hokje jouw hokje kapot gaat
maken, angst om te mixen  vreemde elementen komen binnen,
hier gaan we ons van afsluiten
- Lichte mixofobie: bv. als je met vrienden bent en 1 iemand pakt haar
vriend mee, dit is even raar en moet je toch even bekijken
- Zware mixofobie: bv. mensen andere religie, andere geaardheid,
andere nationaliteit, homoseksuele die zich moesten inspuiten tegen
soa hadden ze die toch werden ze weggestuurd zo komen we bij
angst terecht in maatschappij

Je wilt je eigen natie/hokje beschermen

- = nativisme  onze natie (Belg zijn, orthopedagoog zijn…)
beschermen tegen vreemden
- Kan op 2 manieren
 Behoudsgezinde burgerbewegingen
 Bv. combat 18  beweging organiseert bijeenkomst (illegaal),
brengen ‘pop’ muziek met slechten teksten (over joden die
weg moeten…) alles wat anders is als hen moet weg, viseren
zich vooral op joden en hoeigans  verwijzen naar Hitler
 Conservatieve gezinspartijen
 = Burgers die verzamelen om partij te vormen
 Bv. Vlaams Belang  eigen volk eerst (Vlaanderen)

,Hoofdstuk 2: … of leidt tot samenwerking

Begin 20e eeuw

Mohammed Bauazizi:

- Merkt dat verschillende landen demografische transitie hebben
 Minder sterftecijfers
 Meer geboortecijfers
 leeft in generatie waarbij jongere op arbeidsmarkt komen,
maar onvoldoende werkposities gecreëerd door overheid
- Zijn verhaal:
 Gaat groenten verkopen op markt
 Politie loopt daar rond en zegt zijn weegschaal niet in orde is 
heeft hier nog niet genoeg geld voor
 Politieagenten gooien kar op de grond en nemen weegschaal in
beslag
 Kreeg zo angst over zijn toekomst
 Gaan we kunnen werken, gezin kunnen opbouwen, kunnen
leven?
 Uit angstreflex naar gouverneur gegaan  ‘wat moet ik doen?’
 Gouverneur wou niet helpen  Mohammed dreigde zichzelf in
brand te steken (werkte niet)
 Nadien heeft hij zich in brand gestoken  overleed in ziekenhuis
 Uit angst heeft hij dit gedaan
 Wou een statement maken
 Jasmijn-revolutie opgestart door andere
 Vele landen protesteren
 Jongeren krijgen nu veel meer kansen

Sergei Krikalev:

- Zit mee in ruimtevaartprogramma
- Na WOII  Amerika wil Rusland onder knie krijgen
 Landen liggen ver van elkaar dus beginnen
ruimtevaartprogramma
 Lukt Amerikanen niet om rakketten naar Rusland te sturen
 Daarom willen ze raketten van Hitler gebruiken  hebben angst
dat Rusland hen eerst pakt
 Koude oorlog ontstaat (beide landen angst om plaat
gebombardeerd te worden)

, - Landen werken nu samen om ruimte te ontdekken

Angst kan dus leiden tot samenwerking




Hoofdstuk 3: Maar is steeds een as van het kwaad




= Martha Nussbauw (Amerikaanse pedagoog)

Botsing der beschavingen (examen)

- = we hebben neiging om groepen tegen elkaar op te zetten +
genuanceerd beeld op te zetten
Bv. goede (wij) zijn enkel goed, slechte (zij) zijn enkel slecht
 Onderscheid maken tussen hokjes
- Populaire cultuur:
 Bv. films  goede is goed, slechterik is slecht
 Zie je vaak terugkomen in populaire cultuur
- Terroristische aanslagen:
 Bv. waarom worden wij aangevallen, we zijn toch goed
Botsing opzoeken van het ene is goed het andere is slecht

Hoofdstuk 4: Collectieve angst mag men niet cultiveren

Waar komt die angst dan vandaan?

- Angst is een oer-emotie (bestaat al heel lang)
- Deze angst juist begrijpen om goed in samenleving te leven
 Angst die we voelen op juiste manier cultiveren
 Juiste manieren cultiveren:
 Bv. als iemand drinkbus naar je gooit  normaal dat je
wegduikt (= angstreactie)  Deze angst nodig om te
overleven
 Angst is dirigent van ons brein:
 Als brein denkt er komt iets waar ik angst voor moet
hebben gaat die rest van lichaam aansturen
 Deze angst kan je niet wegnemen (= soort oerinstinct)
 Probleem: