EXPEDITIE TP
INTRO
Veel voorkomende termen
- Vroegdetectie: onderzoeken/analyseren van de eerste signalen van een mogelijk
psychische/psychiatrische problematiek, met of zonder hulpvraag.
- Screening: exploratie/verkenning van de signalen.
o Screeningsinstrumenten: bv. Vragenlijst
- Oriëntatie/doorverwijzing: actief richten van een cliënt (en zijn context) naar
een gepast hulp- of zorgaanbod.
- Diagnostiek: systematisch verzamelen en interpreteren van informatie. Vanuit
deze multidimensionale benadering krijgt men een zo volledig mogelijk beeld van
de problematiek.
- Behandeling: zorgactiviteiten (medisch + therapeutisch) die afgestemd worden op
de stoornis(sen) en symptomen van een cliënt. Dit is maatwerk, en meestal
vastgelegd in behandelplan.
- Begeleiding: ondersteunen van mensen en/of hun netwerk in het dagelijkse
leven, met oog op verbeten van levenskwaliteit, vaardigheden, zelfredzaam, …
- Inclusie: gelijkwaardigheid en volwaardig burgerschap. Het doel is elke persoon
zo volwaardig mogelijk te laten participeren in de samenleving.
- Preventie: gezondheid van mensen te bevorderen en beschermen, en klachten
en complicaties hiervan te voorkomen of in een zo vroeg mogelijk stadium op te
sporen.
- Ambulante zorg: cliënt gaat naar de zorgverlener, of zorgverlener komt aan huis.
- Residentiële zorg: opname/verblijf in een ziekenhuis/voorziening, evt. langdurig.
,WERKVELD 1: KLINISCHE PSYCHOLOGIE
1. INLEIDING TOT DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
2. ORGANISATIE VAN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG (GGZ)
2.1 WAT IS GEESTELIJKE GEZONDHEID?
Geestelijke gezondheid = psychisch welzijn = mentaal welzijn
→ Cognitief, emotioneel, gedragsmatig en sociaal welzijn
→ Hangt af van culturele normen, voortschrijdende kennis en onderliggende
theorieën
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): geestelijke gezondheid = een toestand van
welbevinden waarin het individu zich bewust is van zijn of haar eigen mogelijkheden,
kan omgaan met de normale spanningen van het leven, productief en lonend kan
werken en in staat is een bijdrage te leveren aan zijn of haar gemeenschap.
2.2 EVOLUTIES IN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
2.2.1 DE HERSTELVISIE
Professionals denken en werken vanuit herstelvisie
Herstellen = uniek proces van een individu die probeert om, ondanks een psychische
kwetsbaarheid een kwaliteitsvol leven te leiden.
Herstelbevorderend werkende factoren:
- Steunende omgeving
- Professionals die begeleiden
- Hoop en perspectief bieden
- Focus op krachten en mogelijkheden van de persoon
2.2.2 VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG
Verschuiving binnen de zorg waarbij het streefdoel is om personen met een
(psychische) kwetsbaarheid met al hun mogelijkheden en beperkingen een eigen
zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, en hun daarbij waar nodig is te
ondersteunen en dit zoveel mogelijk in hun natuurlijke omgeving te doen.
2.2.3 ERKENNING VAN DESKUNDIGHEID
Ervaringsdeskundigen:
- Mensen met psychische kwetsbaarheid
- Mensen die ervaring hebben (als cliënt) met de GGZ
- Mensen die ervaringen kennen van lotgenoten
- Mensen die gemotiveerd zijn om zich in te zetten in kader van dit leerproces
,2.2.4 KNELPUNTEN
Stigma → stereotype negatieve ideeën over mensen met psychische problemen
Complexiteit en versnippering van de GGZ-organisatie
- Verschillende autoriteiten bevoegd → toegankelijkheid van zorg problematisch
- Vele voorzieningen → lange wachtlijsten
Om te verbeteren: overlegplatformen en netwerken opgericht om hulpverlening en
aanbod beter op elkaar af te stemmen (psyche vzw)
2.2.5 BEROEPSVERENIGINGEN
Belgische Federatie voor Psychologen, Vlaamse Vereniging voor Klinische
Psychologen, Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie, Beroepsvereniging voor
Psychologisch Consulenten (BPC)
- Inspireert tot kwaliteitsvol werk en blijvende professionalisering
- Verbindt PC met elkaar en faciliteert ontmoetingskansen met andere actoren
- Vertegenwoordigt en verdedigt identiteit van beroepsgroep op integere en
respectvolle manier, en bouwt constructieve en duurzame samenwerkingsrelatie
met actoren uit werkveld en academische en politie wereld op
2.3 AANBOD VAN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG (GGZ) IN BELGIË
Piramide-model
- Subsidiariteitsprincipe: eerst meest persoonsgericht, minst ingrijpende en
meest kortdurende zorgvorm, als dat niet voldoende is → meer ingrijpende en
gespecialiseerdere hulp
- ‘stepped care principe’ (‘getrapte zorg’) of echelonmodel: start idealiter
onderaan de trap, en gaat een trap hoger indien niet voldoende. Via
eerstelijnsgezondheidszorg bij de juiste vorm van hulpverlening
Hoe hoger, hoe:
- Ingrijpender
- Intensiever
- Frequenter
- Duurder
, 2.3.1 ZELFZORG
Zichzelf helpen en manieren zoeken om situatie leefbaar te houden
Vb. elke dag mediteren, gezond eetpatroon, sporten, voldoende slapen, …
2.3.2 INFORMELE ZORG IN DE GEMEENSCHAP
Alle zorg en ondersteuning door niet-professionelen
• Mantelzorg
Vb. regelmatig langsgaan bij oudere buurvrouw voor een babbel, kleinkinderen
doen boodschappen voor grootouders, vriend die langsgaat bij zieke vriend, …
• Patiëntenverenigingen
Doel: bijdragen tot het welzijn van de betrokkenen en hun naasten, door
verschillende ondersteuningsprojecten op te zetten en wederzijdse
hulp/informatie aan te bieden. Bijna uitsluitend vrijwilligers
• Maatschappelijke diensten met een direct verband met GGZ
Organisaties die zorg verlenen die niet omschreven wordt als GGZ, maar er wel
mee samenhangt
Vb. werkgelegenheidsondersteuning, financieel advies, hulp bij sociale
problemen, sociale huisvestingsmaatschappijen, scholen, OCMW, VDAB,
ACTIRIS, RVA, diensten maatschappelijk werk mutualiteiten, gemeenten, …
• Zelfhulpgroepen
Lotgenotencontact kan helpend en ondersteunend zijn, herkenning
• Duo-werking of buddywerking
Duo-werking: vrijwilliger 1 op 1 gekoppeld aan een persoon (of gezin) in een
maatschappelijk kwetsbare positie
Buddyzorg: sociaal-emotionele en praktische ondersteuning van een vrijwilliger
aan iemand met een verslaving of ernstige ziekte (vb. aids, MS, …). Buddy’s zijn
getrainde vrijwilligers
2.3.3 EERSTELIJNSGEZONDHEIDSZORG
Laagdrempelig, differentiatie in cliëntenpopulatie, generalistisch (minder
gespecialiseerd, maar kennis en kunde op meerdere domeinen)
(zeer) ernstige problematiek → via deze lijn instromen naar gespecialiseerde hulp
Vb. huisartsen, wijkgezondheidscentra, CAW, Tele-onthaal, Zelfmoordlijn, Awel, TeJo,
geconventioneerde klinisch psychologen)orthopedagogen binnen ELP-conventie
2.3.4 GGZ-DIENSTEN IN DE GEMEENSCHAP EN PSYCHIATRISCHE
AFDELINGEN IN ALGEMENE ZIEKENHUIZEN (PAAZ)
Specialisatie in bepaalde doelgroep of problematiek, behandeling vraagt meer tijd en
is intensiever
INTRO
Veel voorkomende termen
- Vroegdetectie: onderzoeken/analyseren van de eerste signalen van een mogelijk
psychische/psychiatrische problematiek, met of zonder hulpvraag.
- Screening: exploratie/verkenning van de signalen.
o Screeningsinstrumenten: bv. Vragenlijst
- Oriëntatie/doorverwijzing: actief richten van een cliënt (en zijn context) naar
een gepast hulp- of zorgaanbod.
- Diagnostiek: systematisch verzamelen en interpreteren van informatie. Vanuit
deze multidimensionale benadering krijgt men een zo volledig mogelijk beeld van
de problematiek.
- Behandeling: zorgactiviteiten (medisch + therapeutisch) die afgestemd worden op
de stoornis(sen) en symptomen van een cliënt. Dit is maatwerk, en meestal
vastgelegd in behandelplan.
- Begeleiding: ondersteunen van mensen en/of hun netwerk in het dagelijkse
leven, met oog op verbeten van levenskwaliteit, vaardigheden, zelfredzaam, …
- Inclusie: gelijkwaardigheid en volwaardig burgerschap. Het doel is elke persoon
zo volwaardig mogelijk te laten participeren in de samenleving.
- Preventie: gezondheid van mensen te bevorderen en beschermen, en klachten
en complicaties hiervan te voorkomen of in een zo vroeg mogelijk stadium op te
sporen.
- Ambulante zorg: cliënt gaat naar de zorgverlener, of zorgverlener komt aan huis.
- Residentiële zorg: opname/verblijf in een ziekenhuis/voorziening, evt. langdurig.
,WERKVELD 1: KLINISCHE PSYCHOLOGIE
1. INLEIDING TOT DE KLINISCHE PSYCHOLOGIE
2. ORGANISATIE VAN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG (GGZ)
2.1 WAT IS GEESTELIJKE GEZONDHEID?
Geestelijke gezondheid = psychisch welzijn = mentaal welzijn
→ Cognitief, emotioneel, gedragsmatig en sociaal welzijn
→ Hangt af van culturele normen, voortschrijdende kennis en onderliggende
theorieën
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): geestelijke gezondheid = een toestand van
welbevinden waarin het individu zich bewust is van zijn of haar eigen mogelijkheden,
kan omgaan met de normale spanningen van het leven, productief en lonend kan
werken en in staat is een bijdrage te leveren aan zijn of haar gemeenschap.
2.2 EVOLUTIES IN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
2.2.1 DE HERSTELVISIE
Professionals denken en werken vanuit herstelvisie
Herstellen = uniek proces van een individu die probeert om, ondanks een psychische
kwetsbaarheid een kwaliteitsvol leven te leiden.
Herstelbevorderend werkende factoren:
- Steunende omgeving
- Professionals die begeleiden
- Hoop en perspectief bieden
- Focus op krachten en mogelijkheden van de persoon
2.2.2 VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG
Verschuiving binnen de zorg waarbij het streefdoel is om personen met een
(psychische) kwetsbaarheid met al hun mogelijkheden en beperkingen een eigen
zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, en hun daarbij waar nodig is te
ondersteunen en dit zoveel mogelijk in hun natuurlijke omgeving te doen.
2.2.3 ERKENNING VAN DESKUNDIGHEID
Ervaringsdeskundigen:
- Mensen met psychische kwetsbaarheid
- Mensen die ervaring hebben (als cliënt) met de GGZ
- Mensen die ervaringen kennen van lotgenoten
- Mensen die gemotiveerd zijn om zich in te zetten in kader van dit leerproces
,2.2.4 KNELPUNTEN
Stigma → stereotype negatieve ideeën over mensen met psychische problemen
Complexiteit en versnippering van de GGZ-organisatie
- Verschillende autoriteiten bevoegd → toegankelijkheid van zorg problematisch
- Vele voorzieningen → lange wachtlijsten
Om te verbeteren: overlegplatformen en netwerken opgericht om hulpverlening en
aanbod beter op elkaar af te stemmen (psyche vzw)
2.2.5 BEROEPSVERENIGINGEN
Belgische Federatie voor Psychologen, Vlaamse Vereniging voor Klinische
Psychologen, Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie, Beroepsvereniging voor
Psychologisch Consulenten (BPC)
- Inspireert tot kwaliteitsvol werk en blijvende professionalisering
- Verbindt PC met elkaar en faciliteert ontmoetingskansen met andere actoren
- Vertegenwoordigt en verdedigt identiteit van beroepsgroep op integere en
respectvolle manier, en bouwt constructieve en duurzame samenwerkingsrelatie
met actoren uit werkveld en academische en politie wereld op
2.3 AANBOD VAN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG (GGZ) IN BELGIË
Piramide-model
- Subsidiariteitsprincipe: eerst meest persoonsgericht, minst ingrijpende en
meest kortdurende zorgvorm, als dat niet voldoende is → meer ingrijpende en
gespecialiseerdere hulp
- ‘stepped care principe’ (‘getrapte zorg’) of echelonmodel: start idealiter
onderaan de trap, en gaat een trap hoger indien niet voldoende. Via
eerstelijnsgezondheidszorg bij de juiste vorm van hulpverlening
Hoe hoger, hoe:
- Ingrijpender
- Intensiever
- Frequenter
- Duurder
, 2.3.1 ZELFZORG
Zichzelf helpen en manieren zoeken om situatie leefbaar te houden
Vb. elke dag mediteren, gezond eetpatroon, sporten, voldoende slapen, …
2.3.2 INFORMELE ZORG IN DE GEMEENSCHAP
Alle zorg en ondersteuning door niet-professionelen
• Mantelzorg
Vb. regelmatig langsgaan bij oudere buurvrouw voor een babbel, kleinkinderen
doen boodschappen voor grootouders, vriend die langsgaat bij zieke vriend, …
• Patiëntenverenigingen
Doel: bijdragen tot het welzijn van de betrokkenen en hun naasten, door
verschillende ondersteuningsprojecten op te zetten en wederzijdse
hulp/informatie aan te bieden. Bijna uitsluitend vrijwilligers
• Maatschappelijke diensten met een direct verband met GGZ
Organisaties die zorg verlenen die niet omschreven wordt als GGZ, maar er wel
mee samenhangt
Vb. werkgelegenheidsondersteuning, financieel advies, hulp bij sociale
problemen, sociale huisvestingsmaatschappijen, scholen, OCMW, VDAB,
ACTIRIS, RVA, diensten maatschappelijk werk mutualiteiten, gemeenten, …
• Zelfhulpgroepen
Lotgenotencontact kan helpend en ondersteunend zijn, herkenning
• Duo-werking of buddywerking
Duo-werking: vrijwilliger 1 op 1 gekoppeld aan een persoon (of gezin) in een
maatschappelijk kwetsbare positie
Buddyzorg: sociaal-emotionele en praktische ondersteuning van een vrijwilliger
aan iemand met een verslaving of ernstige ziekte (vb. aids, MS, …). Buddy’s zijn
getrainde vrijwilligers
2.3.3 EERSTELIJNSGEZONDHEIDSZORG
Laagdrempelig, differentiatie in cliëntenpopulatie, generalistisch (minder
gespecialiseerd, maar kennis en kunde op meerdere domeinen)
(zeer) ernstige problematiek → via deze lijn instromen naar gespecialiseerde hulp
Vb. huisartsen, wijkgezondheidscentra, CAW, Tele-onthaal, Zelfmoordlijn, Awel, TeJo,
geconventioneerde klinisch psychologen)orthopedagogen binnen ELP-conventie
2.3.4 GGZ-DIENSTEN IN DE GEMEENSCHAP EN PSYCHIATRISCHE
AFDELINGEN IN ALGEMENE ZIEKENHUIZEN (PAAZ)
Specialisatie in bepaalde doelgroep of problematiek, behandeling vraagt meer tijd en
is intensiever
