2025-2026 Sharmeen Van Noten
INTERNATIONALE BESCHERMING VAN DE RECHTEN VAN DE MENS
H1: ALGEMENE BEGINSELEN EN GRONDSLAGEN VAN DE MENSENRECHTEN
1. Inleiding
Beoordeling examen
o Groepswerk omtrent een specifiek thema: tussenkomst als mensenrechtenactivist of
eerder een academisch werk waarbij de zaak voor een hof gebracht is en wij een
amicus curiae zullen schrijven waarbij we de zaak analyseren en een visie op papier
zetten (advies geven aan het hof)
- Logboek vereist: document waarin staat wie wat doet, wanneer en hoeveel tijd
hieraan wordt besteed → wie meer werkt, krijgt meer punten
- Mogelijk om een mail te sturen naar de prof als iemand niet meerwerkt
o Mondeling examen m.b.t. de theorie
Minimumgarantie = staten kunnen altijd hogere standaarden leggen, maar de internationale
standaard is de minimumstandaard
o Als men onder de minimumstandaard gaat: reactie
o Bescherming op universeel niveau: VN
o Bescherming op regionaal niveau
- RvE (o.a. EVRM)
- EU: 3 organisaties die zich bezig houden met MR
o Inter-Amerikaans systeem
o Afrikaans systeem = bijzonder: continentaal systeem (Afrikaanse Unie) met een MR-
kader, maar we zien meer en meer dat subregionale organisaties binnen Afrika ook
eigen MR-bevoegdheden en toezichtsmechanismen krijgen → kan tot spanning leiden
door verschillende toepassing
2. Mensenrechten: een begrip
2.1 Definitie
Onderscheid
o Verticale verhouding: OH heeft verplichtingen t.a.v. burgers
o Horizontale verhouding: individuen t.a.v. individuen
Mensenrechten = fundamentele waarden die niet mogen worden aangetast en die rechten
toekennen aan mensen o.w.v. hun menselijke waardigheid (ongeacht geslacht, huidskleur,
ras, godsdienstige overtuiging en rijkdom)
o Essentieel: groep rechten die beschouwd worden als fundamenteel!
o Belangrijker dan andere rechten: andere benadering in het IR
o Doel: misbruik voorkomen tegen willekeur ven de OH
- Beschermingsmaatregelen
- Kader bieden om een menswaardig leven te leiden
o 2 soorten verplichtingen t.o.v. de OH
- Positieve verplichtingen: vb. maatregelen nemen om foltering te voorkomen
- Negatieve verplichtingen of onthoudingsplicht: vb. staat mag niet folteren
o Gevolg: MR worden niet toegewezen → mensen bezitten deze
1
,2025-2026 Sharmeen Van Noten
o Iedereen geniet dezelfde rechten o.w.v. het louter feit mens te zijn, maar in de praktijk
is dit vaak niet het geval
Vb. Global Gender Gap Index 2024 illustreert dat er op plaatsen zoals Pakistan en Iran
een grote ongelijkheid heerst tussen man en vrouw
o Wie: individuen, groepen van mensen of rechtspersonen (wel uitzonderlijk)
Vb. het recht op zelfbeschikking komt toe toe aan een volk en ondernemingen genieten
onder art. 8 EVRM bescherming tegen onrechtmatige invallen in bedrijfsruimtes
Vb. folterverbod is uitsluitend van toepassing op natuurlijke personen
Geen definitie voorzien van “mensenrechten” in de MR-verdragen
o Reden: evolutief karakter van MR → living instrument = het EVRM gaat mee met de
veranderende context: uitbreiding naar nieuwe domeinen en verdieping van de rechten
o Als de rechter een te grote stap gaat zetten en dus te revolutionair is, wordt hij terug
gefloten door de staten: wanneer het hof vooruitgaat, moet het voorzichtig vooruit gaan
o Vb. “menswaardig leven” is in het heden anders dan 100 jaar geleden
2.2 De aard van mensenrechten
a) Algemeen
Nauwer verweven met de politiek dan andere rechten
MR-recht wordt anders benaderd dan andere takken van IR
o MR worden in IR vaak erkend via verdragen, maar MR-verdragen verschillen op
sommige vlakken van klassieke internationale verdragen o.w.v. de eigenheid van MR
- MR-verdragen zijn opgesteld i.f.v. algemeen belang → dus: houden in beperkte
mate interstatelijke rechten en plichten in
- Eerder gericht op het creëren van staatsplichten t.o.v. het individu → gevolg:
principe van wederkerigheid speelt slechts een kleine rol
o Verdragspartijen zijn vaak de voornaamste schenders van MR terwijl zij juist de MR
moeten beschermen
o Staten spelen een grote rol in de procedures om toezicht te houden op de toepassing
van de MR-verdragen → bijzonder: staten komen onderling overeen om de MR niet te
schenden en elkaar in het oog houden
b) 1ste gevolg van het bijzonder karakter van de MR-verdragen
Onderscheid in toelaatbaarheid van voorbehouden of reserves bij multilaterale verdragen
o Voorbehoud of reserve = unilaterale handeling waarbij een staat het rechtsgevolg van
1 of een aantal bepalingen van het verdrag uitsluiten of wijzigen → verdrag is dan niet
in zijn geheel van toepassing op de staat die de reserve heeft geformuleerd
o 2 voorwaarden voorbehoud
- Niet ongeldig
- Aanvaarding vereist door andere verdragspartijen
o Art. 19(c): een voorbehoud mag geformuleerd worden, tenzij de reserve onverenigbaar
is met het voorwerp en doel van het verdrag
- International Law Commission (ILC) voegt daaraan toe dat dit als volgt dient te
worden begrepen: “a reservation is incompatible with the object and purpose of
2
,2025-2026 Sharmeen Van Noten
the treaty if it affects an essential element of the treaty that is necessary to its
general thrust, in such a way that the reservation impairs the raison d’être of
the treaty”
- Bij voorbehoud moet men rekening houden met 3 zaken: de ondeelbaarheid,
onderlinge afhankelijkheid en verwevenheid van de rechten in het verdrag
Over de toepassing van bepalingen van het Weens Verdragenverdrag m.b.t. voorbehouden of
reserves op MR-verdragen bestaat echter nog steeds heel wat meningsverschil
o Het VN-Mensenrechtencomité is in zijn controversiële Gen.Comm. nr.24 aangaande
voorbehouden bij het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten
(IVBPR) van mening dat het Weens Verdragenverdrag niet als standaard dient voor
de regeling van voorbehouden bij MR-verdragen
o Alain Pellet (de Special Rapporteur on the formulation and withdrawal of acceptances
and objections and on the procedure for acceptances of reservations aangesteld door
de ILC in 199414) was daarentegen van oordeel dat, ondanks het verschillend karakter
van algemene en mensenrechtenverdragen, de bepalingen betreffende reserves in het
Weens Verdragenverdrag algemeen van toepassing zijn
Om deze problematiek in de praktijk te illustreren, kan verwezen worden naar de reserves
gemaakt bij het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen
(zie hoofdstuk 2)
o Een groot aantal islamitische staten heeft wanneer ze partij werden bij het verdrag,
voorbehouden geformuleerd o.b.v. hun nationale religieuze wetgeving, zoals de
Sharia, islamitische principes en de constitutie van hun islamitische republiek
o De vraag kan gesteld worden of deze voorbehouden, die ertoe strekken vrouwen
verschillende van de aan mannen erkende rechten te ontnemen, het MR-verdrag
uiteindelijk niet volledig uithollen
c) 2de gevolg van het bijzonder karakter van de MR-verdragen
Opzegging of terugtrekking van staten bij verdragen (art. 54-56 Weens Verdragenverdrag)
o Opzegging of terugtrekking = kan in overeenkomst met de bepalingen van het verdrag
wanneer het verdrag daarin voorziet of wanneer de overige verdragsstaten daarmee
instemmen
o Wanneer het verdrag geen bepaling bevat m.b.t. de beëindiging ervan, dan kan het
niet worden opgezegd of teruggetrokken
- Tenzij uit de intentie van de partijen blijkt dat deze mogelijkheid moet
verondersteld worden of dat dit uit de aard van het verdrag voortvloeit
Het is echter niet helemaal duidelijk of deze bepalingen van toepassing zijn op MR-verdragen:
in Gen.Comm. nr.26 is het VN-Mensenrechtencomité van mening dat staten het IVBPR niet
kunnen opzeggen
1. The International Covenant on Civil and Political Rights does not contain any provision
regarding its termination and does not provide for denunciation or withdrawal.
Consequently, the possibility of termination, denunciation or withdrawal must be
considered in the light of applicable rules of customary international law which are
reflected in the Vienna Convention on the Law of Treaties. On this basis, the Covenant
is not subject to denunciation or withdrawal unless it is established that the parties
3
, 2025-2026 Sharmeen Van Noten
intended to admit the possibility of denunciation or withdrawal or a right to do so is
implied from the nature of the treaty.
2. That the parties to the Covenant did not admit the possibility of denunciation and that
it was not a mere oversight on their part to omit reference to denunciation is
demonstrated by the fact that article 41 (2) of the Covenant does permit a State party
to withdraw its acceptance of the competence of the Committee to examine inter-State
communications by filing an appropriate notice to that effect while there is no such
provision for denunciation of or withdrawal from the Covenant itself. Moreover, the
Optional Protocol to the Covenant, negotiated and adopted contemporaneously with it,
permits States parties to denounce it. Additionally, by way of comparison, the
International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, which
was adopted one year prior to the Covenant, expressly permits denunciation. It can
therefore be concluded that the drafters of the Covenant deliberately intended to
exclude the possibility of denunciation. The same conclusion applies to the Second
Optional Protocol in the drafting of which a denunciation clause was deliberately
omitted.
3. Furthermore, it is clear that the Covenant is not the type of treaty which, by its nature,
implies a right of denunciation. Together with the simultaneously prepared and adopted
International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, the Covenant codifies
in treaty form the universal human rights enshrined in the Universal Declaration of
Human Rights, the three instruments together often being referred to as the
“International Bill of Human Rights”. As such, the Covenant does not have a temporary
character typical of treaties where a right of denunciation is deemed to be admitted,
notwithstanding the absence of a specific provision to that effect.
IVBPR bevat geen bepaling m.b.t. opzegging
o Andere MR-verdragen hebben wel voorzien in de mogelijkheid tot opzegging
Vb. Internationaal Verdrag inzake uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie
of de Internationale Conventie ter bescherming van de rechten van arbeidsmigranten
en hun gezin
o Indien bij de opstelling van het verdrag geen specifieke bepaling werd ingelast, hadden
de opstellers niet de intentie om in deze mogelijkheid te voorzien
o Indien er in een dergelijke bepaling wordt voorzien, wordt de opzegging wel als optie
gezien
d) 3de gevolg van het bijzonder karakter van de MR-verdragen
Internationale praktijk bij statenopvolging
o Statenopvolging = als een staat uiteenvalt of een entiteit zich succesvol afsplitst van
een bestaande staat
o Algemene regel: nieuwe staat is niet automatisch gebonden door verdragen
aangegaan door de voorganger
o Uitzondering: MR-verdragen vormen want continuïteit MR-bescherming
o DUS: MR-verdragen binden de opvolger !
o MR-verdragen houden geen rechtstreekse belangen in voor staten
o De rechten zijn vervat in verdragen van toepassing op de individuen die zich onder de
rechtsmacht van een staat bevinden
4
INTERNATIONALE BESCHERMING VAN DE RECHTEN VAN DE MENS
H1: ALGEMENE BEGINSELEN EN GRONDSLAGEN VAN DE MENSENRECHTEN
1. Inleiding
Beoordeling examen
o Groepswerk omtrent een specifiek thema: tussenkomst als mensenrechtenactivist of
eerder een academisch werk waarbij de zaak voor een hof gebracht is en wij een
amicus curiae zullen schrijven waarbij we de zaak analyseren en een visie op papier
zetten (advies geven aan het hof)
- Logboek vereist: document waarin staat wie wat doet, wanneer en hoeveel tijd
hieraan wordt besteed → wie meer werkt, krijgt meer punten
- Mogelijk om een mail te sturen naar de prof als iemand niet meerwerkt
o Mondeling examen m.b.t. de theorie
Minimumgarantie = staten kunnen altijd hogere standaarden leggen, maar de internationale
standaard is de minimumstandaard
o Als men onder de minimumstandaard gaat: reactie
o Bescherming op universeel niveau: VN
o Bescherming op regionaal niveau
- RvE (o.a. EVRM)
- EU: 3 organisaties die zich bezig houden met MR
o Inter-Amerikaans systeem
o Afrikaans systeem = bijzonder: continentaal systeem (Afrikaanse Unie) met een MR-
kader, maar we zien meer en meer dat subregionale organisaties binnen Afrika ook
eigen MR-bevoegdheden en toezichtsmechanismen krijgen → kan tot spanning leiden
door verschillende toepassing
2. Mensenrechten: een begrip
2.1 Definitie
Onderscheid
o Verticale verhouding: OH heeft verplichtingen t.a.v. burgers
o Horizontale verhouding: individuen t.a.v. individuen
Mensenrechten = fundamentele waarden die niet mogen worden aangetast en die rechten
toekennen aan mensen o.w.v. hun menselijke waardigheid (ongeacht geslacht, huidskleur,
ras, godsdienstige overtuiging en rijkdom)
o Essentieel: groep rechten die beschouwd worden als fundamenteel!
o Belangrijker dan andere rechten: andere benadering in het IR
o Doel: misbruik voorkomen tegen willekeur ven de OH
- Beschermingsmaatregelen
- Kader bieden om een menswaardig leven te leiden
o 2 soorten verplichtingen t.o.v. de OH
- Positieve verplichtingen: vb. maatregelen nemen om foltering te voorkomen
- Negatieve verplichtingen of onthoudingsplicht: vb. staat mag niet folteren
o Gevolg: MR worden niet toegewezen → mensen bezitten deze
1
,2025-2026 Sharmeen Van Noten
o Iedereen geniet dezelfde rechten o.w.v. het louter feit mens te zijn, maar in de praktijk
is dit vaak niet het geval
Vb. Global Gender Gap Index 2024 illustreert dat er op plaatsen zoals Pakistan en Iran
een grote ongelijkheid heerst tussen man en vrouw
o Wie: individuen, groepen van mensen of rechtspersonen (wel uitzonderlijk)
Vb. het recht op zelfbeschikking komt toe toe aan een volk en ondernemingen genieten
onder art. 8 EVRM bescherming tegen onrechtmatige invallen in bedrijfsruimtes
Vb. folterverbod is uitsluitend van toepassing op natuurlijke personen
Geen definitie voorzien van “mensenrechten” in de MR-verdragen
o Reden: evolutief karakter van MR → living instrument = het EVRM gaat mee met de
veranderende context: uitbreiding naar nieuwe domeinen en verdieping van de rechten
o Als de rechter een te grote stap gaat zetten en dus te revolutionair is, wordt hij terug
gefloten door de staten: wanneer het hof vooruitgaat, moet het voorzichtig vooruit gaan
o Vb. “menswaardig leven” is in het heden anders dan 100 jaar geleden
2.2 De aard van mensenrechten
a) Algemeen
Nauwer verweven met de politiek dan andere rechten
MR-recht wordt anders benaderd dan andere takken van IR
o MR worden in IR vaak erkend via verdragen, maar MR-verdragen verschillen op
sommige vlakken van klassieke internationale verdragen o.w.v. de eigenheid van MR
- MR-verdragen zijn opgesteld i.f.v. algemeen belang → dus: houden in beperkte
mate interstatelijke rechten en plichten in
- Eerder gericht op het creëren van staatsplichten t.o.v. het individu → gevolg:
principe van wederkerigheid speelt slechts een kleine rol
o Verdragspartijen zijn vaak de voornaamste schenders van MR terwijl zij juist de MR
moeten beschermen
o Staten spelen een grote rol in de procedures om toezicht te houden op de toepassing
van de MR-verdragen → bijzonder: staten komen onderling overeen om de MR niet te
schenden en elkaar in het oog houden
b) 1ste gevolg van het bijzonder karakter van de MR-verdragen
Onderscheid in toelaatbaarheid van voorbehouden of reserves bij multilaterale verdragen
o Voorbehoud of reserve = unilaterale handeling waarbij een staat het rechtsgevolg van
1 of een aantal bepalingen van het verdrag uitsluiten of wijzigen → verdrag is dan niet
in zijn geheel van toepassing op de staat die de reserve heeft geformuleerd
o 2 voorwaarden voorbehoud
- Niet ongeldig
- Aanvaarding vereist door andere verdragspartijen
o Art. 19(c): een voorbehoud mag geformuleerd worden, tenzij de reserve onverenigbaar
is met het voorwerp en doel van het verdrag
- International Law Commission (ILC) voegt daaraan toe dat dit als volgt dient te
worden begrepen: “a reservation is incompatible with the object and purpose of
2
,2025-2026 Sharmeen Van Noten
the treaty if it affects an essential element of the treaty that is necessary to its
general thrust, in such a way that the reservation impairs the raison d’être of
the treaty”
- Bij voorbehoud moet men rekening houden met 3 zaken: de ondeelbaarheid,
onderlinge afhankelijkheid en verwevenheid van de rechten in het verdrag
Over de toepassing van bepalingen van het Weens Verdragenverdrag m.b.t. voorbehouden of
reserves op MR-verdragen bestaat echter nog steeds heel wat meningsverschil
o Het VN-Mensenrechtencomité is in zijn controversiële Gen.Comm. nr.24 aangaande
voorbehouden bij het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten
(IVBPR) van mening dat het Weens Verdragenverdrag niet als standaard dient voor
de regeling van voorbehouden bij MR-verdragen
o Alain Pellet (de Special Rapporteur on the formulation and withdrawal of acceptances
and objections and on the procedure for acceptances of reservations aangesteld door
de ILC in 199414) was daarentegen van oordeel dat, ondanks het verschillend karakter
van algemene en mensenrechtenverdragen, de bepalingen betreffende reserves in het
Weens Verdragenverdrag algemeen van toepassing zijn
Om deze problematiek in de praktijk te illustreren, kan verwezen worden naar de reserves
gemaakt bij het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen
(zie hoofdstuk 2)
o Een groot aantal islamitische staten heeft wanneer ze partij werden bij het verdrag,
voorbehouden geformuleerd o.b.v. hun nationale religieuze wetgeving, zoals de
Sharia, islamitische principes en de constitutie van hun islamitische republiek
o De vraag kan gesteld worden of deze voorbehouden, die ertoe strekken vrouwen
verschillende van de aan mannen erkende rechten te ontnemen, het MR-verdrag
uiteindelijk niet volledig uithollen
c) 2de gevolg van het bijzonder karakter van de MR-verdragen
Opzegging of terugtrekking van staten bij verdragen (art. 54-56 Weens Verdragenverdrag)
o Opzegging of terugtrekking = kan in overeenkomst met de bepalingen van het verdrag
wanneer het verdrag daarin voorziet of wanneer de overige verdragsstaten daarmee
instemmen
o Wanneer het verdrag geen bepaling bevat m.b.t. de beëindiging ervan, dan kan het
niet worden opgezegd of teruggetrokken
- Tenzij uit de intentie van de partijen blijkt dat deze mogelijkheid moet
verondersteld worden of dat dit uit de aard van het verdrag voortvloeit
Het is echter niet helemaal duidelijk of deze bepalingen van toepassing zijn op MR-verdragen:
in Gen.Comm. nr.26 is het VN-Mensenrechtencomité van mening dat staten het IVBPR niet
kunnen opzeggen
1. The International Covenant on Civil and Political Rights does not contain any provision
regarding its termination and does not provide for denunciation or withdrawal.
Consequently, the possibility of termination, denunciation or withdrawal must be
considered in the light of applicable rules of customary international law which are
reflected in the Vienna Convention on the Law of Treaties. On this basis, the Covenant
is not subject to denunciation or withdrawal unless it is established that the parties
3
, 2025-2026 Sharmeen Van Noten
intended to admit the possibility of denunciation or withdrawal or a right to do so is
implied from the nature of the treaty.
2. That the parties to the Covenant did not admit the possibility of denunciation and that
it was not a mere oversight on their part to omit reference to denunciation is
demonstrated by the fact that article 41 (2) of the Covenant does permit a State party
to withdraw its acceptance of the competence of the Committee to examine inter-State
communications by filing an appropriate notice to that effect while there is no such
provision for denunciation of or withdrawal from the Covenant itself. Moreover, the
Optional Protocol to the Covenant, negotiated and adopted contemporaneously with it,
permits States parties to denounce it. Additionally, by way of comparison, the
International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, which
was adopted one year prior to the Covenant, expressly permits denunciation. It can
therefore be concluded that the drafters of the Covenant deliberately intended to
exclude the possibility of denunciation. The same conclusion applies to the Second
Optional Protocol in the drafting of which a denunciation clause was deliberately
omitted.
3. Furthermore, it is clear that the Covenant is not the type of treaty which, by its nature,
implies a right of denunciation. Together with the simultaneously prepared and adopted
International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, the Covenant codifies
in treaty form the universal human rights enshrined in the Universal Declaration of
Human Rights, the three instruments together often being referred to as the
“International Bill of Human Rights”. As such, the Covenant does not have a temporary
character typical of treaties where a right of denunciation is deemed to be admitted,
notwithstanding the absence of a specific provision to that effect.
IVBPR bevat geen bepaling m.b.t. opzegging
o Andere MR-verdragen hebben wel voorzien in de mogelijkheid tot opzegging
Vb. Internationaal Verdrag inzake uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie
of de Internationale Conventie ter bescherming van de rechten van arbeidsmigranten
en hun gezin
o Indien bij de opstelling van het verdrag geen specifieke bepaling werd ingelast, hadden
de opstellers niet de intentie om in deze mogelijkheid te voorzien
o Indien er in een dergelijke bepaling wordt voorzien, wordt de opzegging wel als optie
gezien
d) 3de gevolg van het bijzonder karakter van de MR-verdragen
Internationale praktijk bij statenopvolging
o Statenopvolging = als een staat uiteenvalt of een entiteit zich succesvol afsplitst van
een bestaande staat
o Algemene regel: nieuwe staat is niet automatisch gebonden door verdragen
aangegaan door de voorganger
o Uitzondering: MR-verdragen vormen want continuïteit MR-bescherming
o DUS: MR-verdragen binden de opvolger !
o MR-verdragen houden geen rechtstreekse belangen in voor staten
o De rechten zijn vervat in verdragen van toepassing op de individuen die zich onder de
rechtsmacht van een staat bevinden
4
