Textbook of Psychiatry; a concise guide to psychiatry
in the Netherlands, Hengeveld & Balkom.
Chapter 6; Bipolar Disorders
Introduction
Bipolaire aandoeningen zijn terugkerende aandoeningen die gekenmerkt worden door
depressieve, manische of hypomanische symptomen met relatieve symptoom-vrije intervallen
tussendoor. Deze kunnen kort (dagen of weken) of lang duren (maanden of jaren). Bipolaire
aandoeningen worden ook wel manische depressieve ziekte genoemd. We verdelen het onder
in verschillende subtypes. Bipolar 1 disorders zijn hier de meest voorkomende met depressieve
en manische episodes. Bij bipolar 2 disorders worden depressieve episodes bijgewoond met
hypomanische episodes. Overzicht van de subtypen zijn;
Bipolair type 1 Substance/medication induced BPD
Bipolair type 2 Bipolar disorder due to another medical condi
Cyclothymische disorder
Syndromen
Het sleutelmerk voor BPD zijn de manische/hypomanische episoden. In zo’n episode is er een
euforische en/of irriteerbare mood maar meest voorkomend is een verhoogde activiteit. De
patiënt is erg energiek en heeft minder slaap nodig. Men is roekeloos, ongeremd en chaotisch
wat problemen met werk, relaties en geld kan geven.
Manische episode
Manie kan gepaard gaan met psychotische verschijnselen zoals grootheidswaan ideeën en
ernstig verminderd oordeelsvermogen. Men is zich onbewust van de ziekte en kan schade aan
zichzelf en anderen toebrengen. Zo kan men (gedwongen) opgenomen worden om zich tegen
zichzelf te beschermen.
Hypomanische episode
Geeft vaak geen grote problemen, en patiënten ervaren ze vaak positief. Er is namelijk
verhoogde activiteit en creativiteit. Men heeft de indruk weer echt te leven, vooral als deze fase
na een depressieve episode plaatsvindt.
Depressieve episode vs depressieve disorder
Het onderscheid tussen deze 2 ligt tussen het eerder voorkomen van manische/hypomanische
episodes. Mensen met een BPD lijden vaak meer onder hun depressieve episode dan hun
manische/hypomanische.
Development, Course and Impact
Vaak beginnen ze tijdens de adolescentie, maar later kan ook. Meestal zijn er terugkerende
depressieve episodes voordat de eerste mania/hypomania plaatsvindt. Deze overgang zien we
bij 10%. Antidepressiva kunnen dit overigens uitlokken. De depressieve episodes domineren
vaak in frequentie en duur, maar de manische episodes zijn het meest belastend. De
depressieve episodes duren 2 tot 5 maanden, de manische zo’n 2 maanden. Na deze periodes
is er vaak nog steeds sprake van problematiek, die het dagelijks functioneren beperkt. Van deze
patiënten zal 35% een suïcidepoging wagen.
, Diagnosis
Dit is volledig gericht op voorgeschiedenis en examinatie van de mentale status. Tijdens een
manische episode van BPD 1 zijn de symptomen vaker duidelijk te herkennen. Wanneer er
tegelijkertijd ook depressieve symptomen aanwezig zijn kan dit de diagnose bemoeizamen.
Daarnaast zijn hypomanische episodes nog moeilijker te diagnosticeren. Ook een depressieve
patiënt met een manische episode in de voorgeschiedenis zal de diagnose BPD krijgen.
Differentiaal diagnose
De belangrijkste afweging hier is tussen bipolaire aandoeningen en unipolaire depressieve
aandoeningen. Dit kan soms jaren duren voordat het duidelijk wordt. De afwezigheid van
psychotische symptomen bij normale mood wijst weer op bpd.
Epidemiologie
Het kan op elke leeftijd voorkomen maar vaak is dit bij adolescenten tussen de 15 en 25 jaar,
met een 2e lagere piek tussen de 45 en 55 jaar. De lifetime prevalentie van type 1 en 2 samen
is 1,2% bij mannen en 1,4% in vrouwen.
Etiopathogenese
Neurobiologische correlaties
De erfelijkheid ligt hem in 85% van de gevallen. Hierbij is er wel sprake van een complexe,
polygenetische erfelijkheid. Het zijn met name genen die betrokken zijn in de serotonine,
dopamine en NMDA glutamaat transmissie. CLOCK genen van het circadiaanse ritme spelen
ook een rol. Een storing in de HPA-as leidt tot een verstoorde balans tussen pro-inflammatoire
en anti-inflammatoire cytokinen. Bij beeldvorming zien we alleen vergrote ventrikels en een
toename in laesies in de witte stof.
Psychologische correlaties
Deze factoren kunnen op verschillende manieren bijdragen aan de loop episodes. Vaak
beginnen ze als emotionele stressoren. Ze verstoren het circadiaans ritme en dan met name de
slaap, wat een mogelijke trigger zou kunnen zijn. Zowel positieve als negatieve life events
kunnen dit veroorzaken.
Omgevingsfactoren
Traumatische ervaringen uit de omgeving zijn hierin de belangrijkste factoren. Negatieve life-
events net zo. Een gebrek aan sociale support en activiteiten zijn ook geassocieerd met een
slechtere ziekte-uitkomst.
Behandeling
Deze is gericht op het verminderen van de ernst en lengte van mood episodes, voorkomen van
toekomstige aanvallen en het herstellen van functioneren tussen de aanvallen door. De
behandeling is verdeeld in 3 fasen waaronder;
1. Acute behandeling voor huidige manische of depressieve episodes
2. Continuerende behandeling voor voorkomen van short-term relapse
3. Onderhoudstherapie om de frequentie en ernst van de episodes te beperken.
Neurobiological Treatment
Moodstabilisers vormen een belangrijk deel van de long-term onderhouds behandeling.
Behandeling van manische episodes
De eerste bestaat uit controle op het gebruik van een antidepressant, en zo ja, het stoppen hier
van. De behandeling in de acute fase is afhankelijk van de ernst. Hevige mania vereist
in the Netherlands, Hengeveld & Balkom.
Chapter 6; Bipolar Disorders
Introduction
Bipolaire aandoeningen zijn terugkerende aandoeningen die gekenmerkt worden door
depressieve, manische of hypomanische symptomen met relatieve symptoom-vrije intervallen
tussendoor. Deze kunnen kort (dagen of weken) of lang duren (maanden of jaren). Bipolaire
aandoeningen worden ook wel manische depressieve ziekte genoemd. We verdelen het onder
in verschillende subtypes. Bipolar 1 disorders zijn hier de meest voorkomende met depressieve
en manische episodes. Bij bipolar 2 disorders worden depressieve episodes bijgewoond met
hypomanische episodes. Overzicht van de subtypen zijn;
Bipolair type 1 Substance/medication induced BPD
Bipolair type 2 Bipolar disorder due to another medical condi
Cyclothymische disorder
Syndromen
Het sleutelmerk voor BPD zijn de manische/hypomanische episoden. In zo’n episode is er een
euforische en/of irriteerbare mood maar meest voorkomend is een verhoogde activiteit. De
patiënt is erg energiek en heeft minder slaap nodig. Men is roekeloos, ongeremd en chaotisch
wat problemen met werk, relaties en geld kan geven.
Manische episode
Manie kan gepaard gaan met psychotische verschijnselen zoals grootheidswaan ideeën en
ernstig verminderd oordeelsvermogen. Men is zich onbewust van de ziekte en kan schade aan
zichzelf en anderen toebrengen. Zo kan men (gedwongen) opgenomen worden om zich tegen
zichzelf te beschermen.
Hypomanische episode
Geeft vaak geen grote problemen, en patiënten ervaren ze vaak positief. Er is namelijk
verhoogde activiteit en creativiteit. Men heeft de indruk weer echt te leven, vooral als deze fase
na een depressieve episode plaatsvindt.
Depressieve episode vs depressieve disorder
Het onderscheid tussen deze 2 ligt tussen het eerder voorkomen van manische/hypomanische
episodes. Mensen met een BPD lijden vaak meer onder hun depressieve episode dan hun
manische/hypomanische.
Development, Course and Impact
Vaak beginnen ze tijdens de adolescentie, maar later kan ook. Meestal zijn er terugkerende
depressieve episodes voordat de eerste mania/hypomania plaatsvindt. Deze overgang zien we
bij 10%. Antidepressiva kunnen dit overigens uitlokken. De depressieve episodes domineren
vaak in frequentie en duur, maar de manische episodes zijn het meest belastend. De
depressieve episodes duren 2 tot 5 maanden, de manische zo’n 2 maanden. Na deze periodes
is er vaak nog steeds sprake van problematiek, die het dagelijks functioneren beperkt. Van deze
patiënten zal 35% een suïcidepoging wagen.
, Diagnosis
Dit is volledig gericht op voorgeschiedenis en examinatie van de mentale status. Tijdens een
manische episode van BPD 1 zijn de symptomen vaker duidelijk te herkennen. Wanneer er
tegelijkertijd ook depressieve symptomen aanwezig zijn kan dit de diagnose bemoeizamen.
Daarnaast zijn hypomanische episodes nog moeilijker te diagnosticeren. Ook een depressieve
patiënt met een manische episode in de voorgeschiedenis zal de diagnose BPD krijgen.
Differentiaal diagnose
De belangrijkste afweging hier is tussen bipolaire aandoeningen en unipolaire depressieve
aandoeningen. Dit kan soms jaren duren voordat het duidelijk wordt. De afwezigheid van
psychotische symptomen bij normale mood wijst weer op bpd.
Epidemiologie
Het kan op elke leeftijd voorkomen maar vaak is dit bij adolescenten tussen de 15 en 25 jaar,
met een 2e lagere piek tussen de 45 en 55 jaar. De lifetime prevalentie van type 1 en 2 samen
is 1,2% bij mannen en 1,4% in vrouwen.
Etiopathogenese
Neurobiologische correlaties
De erfelijkheid ligt hem in 85% van de gevallen. Hierbij is er wel sprake van een complexe,
polygenetische erfelijkheid. Het zijn met name genen die betrokken zijn in de serotonine,
dopamine en NMDA glutamaat transmissie. CLOCK genen van het circadiaanse ritme spelen
ook een rol. Een storing in de HPA-as leidt tot een verstoorde balans tussen pro-inflammatoire
en anti-inflammatoire cytokinen. Bij beeldvorming zien we alleen vergrote ventrikels en een
toename in laesies in de witte stof.
Psychologische correlaties
Deze factoren kunnen op verschillende manieren bijdragen aan de loop episodes. Vaak
beginnen ze als emotionele stressoren. Ze verstoren het circadiaans ritme en dan met name de
slaap, wat een mogelijke trigger zou kunnen zijn. Zowel positieve als negatieve life events
kunnen dit veroorzaken.
Omgevingsfactoren
Traumatische ervaringen uit de omgeving zijn hierin de belangrijkste factoren. Negatieve life-
events net zo. Een gebrek aan sociale support en activiteiten zijn ook geassocieerd met een
slechtere ziekte-uitkomst.
Behandeling
Deze is gericht op het verminderen van de ernst en lengte van mood episodes, voorkomen van
toekomstige aanvallen en het herstellen van functioneren tussen de aanvallen door. De
behandeling is verdeeld in 3 fasen waaronder;
1. Acute behandeling voor huidige manische of depressieve episodes
2. Continuerende behandeling voor voorkomen van short-term relapse
3. Onderhoudstherapie om de frequentie en ernst van de episodes te beperken.
Neurobiological Treatment
Moodstabilisers vormen een belangrijk deel van de long-term onderhouds behandeling.
Behandeling van manische episodes
De eerste bestaat uit controle op het gebruik van een antidepressant, en zo ja, het stoppen hier
van. De behandeling in de acute fase is afhankelijk van de ernst. Hevige mania vereist
