Strafrecht
Deel I – Strafrecht
Hoofdstuk 1 – Juridische situering
1. Een begripsomschrijving
Er bestaat geen echte definitie van wat strafrecht is of moet zijn : naargelang de discipline (Bv. Recht,
criminologie, sociologie, psychologie, …) kan en wordt strafrecht anders omschreven
Strafrecht Het geheel van rechtsregels dat bepaalt : 1) misdrijf
-> wanneer is iets een misdrijf
(1) onder welke voorwaarden (onderdelen), algemeen
gedragingen misdrijven zijn en welke -> wat gaan we strafbaar stellen,
gedragingen misdrijven zijn welke misdrijven zijn er, bijzonder
-> opgelet : beide iets anders!
(2) wie dader van een misdrijf is en 2) dader
strafrechtelijke verantwoordelijkheid
draagt
3) straf
(3) welke straffen bestaan en welke -> soorten straffen (algemeen) +
straffen op de misdrijven worden gesteld specifiek per misdrijf welke straf
(bijzonder)
4) straf
(4) onder welke voorwaarden straffen -> wanneer? Straftoemeting +
aan daders kunnen worden opgelegd en uitvoering
uitgevoerd -> voorwaarden
5) procedure
(5) hoe de bevoegde instanties oordelen -> procedures: welke rechtbank
over misdrijf, dader en straf. -> hoe bevoegde instanties
(politierechtbank, correctionele
rechtbank en Hof van Assisen)
oordelen over misdrijf, dader en
straf
Een misdrijf (Art. 5 Sw.) : Afwijkingen van de norm die een reactie in de vorm van een straf
verantwoorden
- Zaken waarvan we vinden dat mensen dat niet mogen doen + daarvoor een straf voor
‘verdienen’ (met bijkomend leed)
- Niet alles wat niet mag, verdient het om strafbaar te zijn (Bv. Wie een fout maakt en
daardoor iemand anders schade toebrengt zal niet noodzakelijk gedrag stellen. Een niet
strafrechtelijke verplichting om de schade te vergoeden, kan hier doorgaans volstaan.)
- Wat een misdrijf is, verschilt in tijd niet alle straffen van vroeger zijn nu strafbaar en vice
versa (Bv. euthanasie) + evoluties (Bv. Seksueel strafrecht is grondig gewijzigd in 2022)
- Wat een misdrijf is verschilt in ruimte verschillen tussen landen
1
, Strafrecht
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Wanneer is iets een misdrijf? Welke gedragingen zijn een misdrijf?
Beslist onder welke voorwaarden gedragingen Bepaald welke gedragingen misdrijven zijn. Dit
misdrijven kunnen zijn en wat de noodzakelijke bevat de specifieke misdrijfomschrijvingen,
bestanddelen van elk misdrijf zijn strafbaarstellingen of incriminaties
Alternatieven
Soms andere oplossingen dan strafrecht (Bv. schadevergoeding)
Een dader (Art. 16 N.Sw.)
- Bestraffing voor daders en regels over wie dader kan zijn en strafrechtelijke
verantwoordelijkheid draagt
- Niet iedereen is strafrechtelijk verantwoordelijk: alleen mensen + rechtspersonen
(Bv. bedrijf), maar uitgezonderd mensen die onverantwoordelijk geacht zijn
Een straf : de wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke macht wordt opgelegd als
sanctie voor een misdrijf
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Het legt vast welke straffen bestaan en het Het bepaalt met welke specifieke straffen een
bepaald onder welke voorwaarden straffen aan misdrijf wordt bestraft
daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd
Beveiligingsmaatregelen zijn geen straffen (maar vallen wel binnen het strafrecht) en beogen geen
leed maar wel een ‘veiligstelling’ (die nadelige gevolgen kan hebben) naar aanleiding van het plegen
van een misdrijf
- Dit is fundamenteel te onderscheiden van een straf
- Bv. Bij drugs in het verkeer krijg je een straf maar je wordt ook medisch ongeschikt om in een
auto te rijden (met als doel om het verkeer veiliger te maken)
Procedureregels : formele regels over hoe de bevoegde instanties over misdrijf, straf en dader
oordelen (Bv. welke rechtbank bevoegd, welke stappen in de strafprocedure gevolgd worden)
2. Strafrecht als publiekrecht
Privaatrecht : recht tussen burgers
Publiekrecht : recht tussen de overheid en de burgers
- Plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding tot stand tussen dader en de
staat
- Het recht om strafbaar te stellen en om te straffen is voorbehouden aan de staat
strafrecht is onlosmaakbaar verbonden met de tussenkomst van de overheid als gevolg van
het plegen van een misdrijf
Bv. bij moord / diefstal : misdrijf die (enkel en alleen) de overheid aangaat (d VS. s)
2
, Strafrecht
Verticale rechtsverhouding : een verhouding tussen de procureur, politie en de dader
Het is niet altijd zo geweest dat de overheid de enige is die het recht heeft om te bepalen wat
strafbaar is en om te bepalen wat de straf is Het dient niet om de (private) belangen van de burgers
te dienen
- Bv. ook al was er juridisch technisch sprake van een verkrachting, heeft de rechter geoordeeld
dat er geen straf en veroorderling zal volgen
- Slachtoffers (maar ook de vrienden, familie, …) hebben niets te zeggen over de straf
= Iets tussen de overheid en de dader
Afhankelijk van de omstandigheden (en nagestreefde belangen) kan een geschil een privaat dan wel
publiek (strafbaar) karakter krijgen
- Bv. contractenrecht (privaatrecht) : Er worden afsproken gemaakt tussen 2
contractactpartijen over bv. de prijs van een auto. Als er bij de verkoop bedrog zou gepleegd
worden, wordt er een misdrijf gepleegd en komt de overheid tussen.
- Bv. Ouders doen een onderhoudsbetaling (= alimentatie) voor hun kinderen. Dit kan
onderling afgesproken worden maar als er onenigheid is komt de rechter tussen. Wanneer
iemand niet betaald ontstaat er een achterstal. Je kan een brief schrijven of een deurwaarder
laten komen om deze persoon te dwingen tot betaling. (= privaatrecht) Maar als
maatschappij vinden we het belangrijk dat onderhoudsverplichtingen nageleefd worden want
je moet je verantwoordelijkheid nemen. Daarom zal het strafrecht tussenkomen op het
moment dat iemand (bewust) 2 maand achterstaat met de betaling want dan is er sprake van
familieverlating. (= publiekrecht). De wanbetaler zal voor de rechtbank komen als het blijft
duren.
Art. 676 N.Sw.
- Bv. Als je geld leent aan iemand maak je het best afspraken. Je veronderstelt een vorm van
vertrouwen. Wanneer de lening niet terugbetaalt wordt zullen er gevolgen zijn. Het
verbintenissenrecht bepaalt dat je de persoon kan aanspreken om de lening terug te betalen.
Als de persoon niet terug betaalt kan dat leiden tot het in beslag nemen van goederen. (=
privaatrecht) Als je vaststelt dat de persoon dit vanaf het begin gedaan heeft met slechte
bedoelingen, wordt het gezien als een misdrijf, namelijk misbruik van vertrouwen. (=
publiekrecht)
Art. 475 N.Sw.
Alles van het publiekrecht (en strafrecht in het bijzonder) is van openbare orde
- De strafwetten zijn van dwingend recht : we worden veronderstelt het strafrecht te kennen
en na te leven
- Burgers kunnen geen afspraken maken over de inhoud, reikwijdte en toepassing van de
strafwet
- Toestemming is geen rechtvaardiging
Bv. We kunnen als burger niet beslissen om de strafwet niet te volgen. We kunnen niet
akkoord gaan met een ‘misdrijf’ dat gebeurt tegen ons. Je kan bv. zeggen dat je mij nu mag
slaan maar degene die slaat kan toch gestraft worden.
- Opmerking : toestemming levert geen rechtvaardiging op, tenzij de wet dat bepaald
Bv. Seksuele handelingen zijn strafbaar als ze gebeurt zijn zonder toestemming. Er moet
dus een consensuele overeenstemming zijn.
3
, Strafrecht
Een ‘overeenkomst’ kan wel bepalen dat er geen openbaarheid gegeven wordt aan
strafbaar gedrag
- Er kunnen afspraken gemaakt worden over het aangeven van een misdrijf (= een klacht
indienen)
Er zijn overeenkomsten (dading) mogelijk over de burgerrechtelijke gevolgen van een
misdrijf
Bv. Er kunnen onderhandelingen gevoerd worden tussen de advocaat en (de advocaat van)
de dader van het bedrog. Hierbij kan er een akkoord bereikt worden. (het strafrecht niet
activeren) Het slachtoffer heeft geen belang meer want hij is vergoed.
- Strafrecht niet activeren door geen klacht in te dienen
Bv. Freuduleuze auto verkocht geld tijdig teruggeven en daardoor geen klacht indienen
Slachtoffers : ze hebben nooit het recht om te straffen en kunnen zich niet bezighouden met de
strafmaat, maar ze kunnen wel deelnemen aan de strafprocedure
- Hij kan ervoor zorgen dat het misdrijf bewezen wordt
- Ze kunnen wel schadevergoeding vorderen : de vergoeding van de slachtoffers gebeurt via
het burgerlijk recht
- Een slachtoffer is niet nodig om te straffen : er is geen initiatief van het slachtoffer vereist om
een strafprocedure op te starten en bestraffing mogelijk te maken
- Er zijn geen klachtmisdrijven meer : Bv. stalking / belaging (= wiens rust ernstig verstoord
wordt)
Vroeger kon dit enkel voor de rechtbank komen als het slachtoffer zelf klacht indient maar
de wetgevende macht heeft dit afgeschaft want ze durven dit vaak niet
Dus : De procureur kan tussenkomen ookal wil het slachtoffer dit niet
(Intrekken van een klacht verandert niets)
In sommige landen hebben slachtoffers de mogelijkheid om zelf een strafproces op te starten =
Eender welke persoon die beweert slachtoffer te zijn kan zonder de tussenkomst van een procureur
iemand voor de rechter brengen Ze hebben toch niks te zeggen over de straf maar ze
kunnen bewijzen aangeven en zorgen dat ze vergoed worden.
Slachtoffers hebben meer rechten en aandacht gekregen in de straf(uitvoerings)procedure
Vroeger moest je vaak 1 jaar (of meer) passief afwachten tot een onderzoek gedaan was
en een beslissing werd genomen. Nu wordt je op de hoogte gebracht en kan je inzage vragen
en vragen om onderzoekshandelingen
Dutroux
3. Materieel en formeel strafrecht
Materieel strafrecht Formeel strafrecht
Strafvordering / strafprocesrecht
= Over wat strafbaar is en wie gestraft kan = Procedureregels over de toepassing van het
worden materieel strafrecht.
Bepaalt … 1) Wie mag onderzoeken en vervolgen
1) Welke gedragingen misdrijven zijn 2) Hoe misdrijven worden opgespoord
2) Wie de dader is = vooronderzoek
3) Welke straffen bestaan 3) Hoe bewijzen worden verzameld
4) Onder welke voorwaarden straffen 4) Hoe het proces verloopt
worden opgelegd en uitgevoerd = vervolgen, bewijzen en berechten
Procureur beslist u voor de rechtbank te = onderzoek ten gronde
brengen 5) Hoe de straf wordt uitgevoerd
4
Deel I – Strafrecht
Hoofdstuk 1 – Juridische situering
1. Een begripsomschrijving
Er bestaat geen echte definitie van wat strafrecht is of moet zijn : naargelang de discipline (Bv. Recht,
criminologie, sociologie, psychologie, …) kan en wordt strafrecht anders omschreven
Strafrecht Het geheel van rechtsregels dat bepaalt : 1) misdrijf
-> wanneer is iets een misdrijf
(1) onder welke voorwaarden (onderdelen), algemeen
gedragingen misdrijven zijn en welke -> wat gaan we strafbaar stellen,
gedragingen misdrijven zijn welke misdrijven zijn er, bijzonder
-> opgelet : beide iets anders!
(2) wie dader van een misdrijf is en 2) dader
strafrechtelijke verantwoordelijkheid
draagt
3) straf
(3) welke straffen bestaan en welke -> soorten straffen (algemeen) +
straffen op de misdrijven worden gesteld specifiek per misdrijf welke straf
(bijzonder)
4) straf
(4) onder welke voorwaarden straffen -> wanneer? Straftoemeting +
aan daders kunnen worden opgelegd en uitvoering
uitgevoerd -> voorwaarden
5) procedure
(5) hoe de bevoegde instanties oordelen -> procedures: welke rechtbank
over misdrijf, dader en straf. -> hoe bevoegde instanties
(politierechtbank, correctionele
rechtbank en Hof van Assisen)
oordelen over misdrijf, dader en
straf
Een misdrijf (Art. 5 Sw.) : Afwijkingen van de norm die een reactie in de vorm van een straf
verantwoorden
- Zaken waarvan we vinden dat mensen dat niet mogen doen + daarvoor een straf voor
‘verdienen’ (met bijkomend leed)
- Niet alles wat niet mag, verdient het om strafbaar te zijn (Bv. Wie een fout maakt en
daardoor iemand anders schade toebrengt zal niet noodzakelijk gedrag stellen. Een niet
strafrechtelijke verplichting om de schade te vergoeden, kan hier doorgaans volstaan.)
- Wat een misdrijf is, verschilt in tijd niet alle straffen van vroeger zijn nu strafbaar en vice
versa (Bv. euthanasie) + evoluties (Bv. Seksueel strafrecht is grondig gewijzigd in 2022)
- Wat een misdrijf is verschilt in ruimte verschillen tussen landen
1
, Strafrecht
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Wanneer is iets een misdrijf? Welke gedragingen zijn een misdrijf?
Beslist onder welke voorwaarden gedragingen Bepaald welke gedragingen misdrijven zijn. Dit
misdrijven kunnen zijn en wat de noodzakelijke bevat de specifieke misdrijfomschrijvingen,
bestanddelen van elk misdrijf zijn strafbaarstellingen of incriminaties
Alternatieven
Soms andere oplossingen dan strafrecht (Bv. schadevergoeding)
Een dader (Art. 16 N.Sw.)
- Bestraffing voor daders en regels over wie dader kan zijn en strafrechtelijke
verantwoordelijkheid draagt
- Niet iedereen is strafrechtelijk verantwoordelijk: alleen mensen + rechtspersonen
(Bv. bedrijf), maar uitgezonderd mensen die onverantwoordelijk geacht zijn
Een straf : de wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke macht wordt opgelegd als
sanctie voor een misdrijf
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
Het legt vast welke straffen bestaan en het Het bepaalt met welke specifieke straffen een
bepaald onder welke voorwaarden straffen aan misdrijf wordt bestraft
daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd
Beveiligingsmaatregelen zijn geen straffen (maar vallen wel binnen het strafrecht) en beogen geen
leed maar wel een ‘veiligstelling’ (die nadelige gevolgen kan hebben) naar aanleiding van het plegen
van een misdrijf
- Dit is fundamenteel te onderscheiden van een straf
- Bv. Bij drugs in het verkeer krijg je een straf maar je wordt ook medisch ongeschikt om in een
auto te rijden (met als doel om het verkeer veiliger te maken)
Procedureregels : formele regels over hoe de bevoegde instanties over misdrijf, straf en dader
oordelen (Bv. welke rechtbank bevoegd, welke stappen in de strafprocedure gevolgd worden)
2. Strafrecht als publiekrecht
Privaatrecht : recht tussen burgers
Publiekrecht : recht tussen de overheid en de burgers
- Plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding tot stand tussen dader en de
staat
- Het recht om strafbaar te stellen en om te straffen is voorbehouden aan de staat
strafrecht is onlosmaakbaar verbonden met de tussenkomst van de overheid als gevolg van
het plegen van een misdrijf
Bv. bij moord / diefstal : misdrijf die (enkel en alleen) de overheid aangaat (d VS. s)
2
, Strafrecht
Verticale rechtsverhouding : een verhouding tussen de procureur, politie en de dader
Het is niet altijd zo geweest dat de overheid de enige is die het recht heeft om te bepalen wat
strafbaar is en om te bepalen wat de straf is Het dient niet om de (private) belangen van de burgers
te dienen
- Bv. ook al was er juridisch technisch sprake van een verkrachting, heeft de rechter geoordeeld
dat er geen straf en veroorderling zal volgen
- Slachtoffers (maar ook de vrienden, familie, …) hebben niets te zeggen over de straf
= Iets tussen de overheid en de dader
Afhankelijk van de omstandigheden (en nagestreefde belangen) kan een geschil een privaat dan wel
publiek (strafbaar) karakter krijgen
- Bv. contractenrecht (privaatrecht) : Er worden afsproken gemaakt tussen 2
contractactpartijen over bv. de prijs van een auto. Als er bij de verkoop bedrog zou gepleegd
worden, wordt er een misdrijf gepleegd en komt de overheid tussen.
- Bv. Ouders doen een onderhoudsbetaling (= alimentatie) voor hun kinderen. Dit kan
onderling afgesproken worden maar als er onenigheid is komt de rechter tussen. Wanneer
iemand niet betaald ontstaat er een achterstal. Je kan een brief schrijven of een deurwaarder
laten komen om deze persoon te dwingen tot betaling. (= privaatrecht) Maar als
maatschappij vinden we het belangrijk dat onderhoudsverplichtingen nageleefd worden want
je moet je verantwoordelijkheid nemen. Daarom zal het strafrecht tussenkomen op het
moment dat iemand (bewust) 2 maand achterstaat met de betaling want dan is er sprake van
familieverlating. (= publiekrecht). De wanbetaler zal voor de rechtbank komen als het blijft
duren.
Art. 676 N.Sw.
- Bv. Als je geld leent aan iemand maak je het best afspraken. Je veronderstelt een vorm van
vertrouwen. Wanneer de lening niet terugbetaalt wordt zullen er gevolgen zijn. Het
verbintenissenrecht bepaalt dat je de persoon kan aanspreken om de lening terug te betalen.
Als de persoon niet terug betaalt kan dat leiden tot het in beslag nemen van goederen. (=
privaatrecht) Als je vaststelt dat de persoon dit vanaf het begin gedaan heeft met slechte
bedoelingen, wordt het gezien als een misdrijf, namelijk misbruik van vertrouwen. (=
publiekrecht)
Art. 475 N.Sw.
Alles van het publiekrecht (en strafrecht in het bijzonder) is van openbare orde
- De strafwetten zijn van dwingend recht : we worden veronderstelt het strafrecht te kennen
en na te leven
- Burgers kunnen geen afspraken maken over de inhoud, reikwijdte en toepassing van de
strafwet
- Toestemming is geen rechtvaardiging
Bv. We kunnen als burger niet beslissen om de strafwet niet te volgen. We kunnen niet
akkoord gaan met een ‘misdrijf’ dat gebeurt tegen ons. Je kan bv. zeggen dat je mij nu mag
slaan maar degene die slaat kan toch gestraft worden.
- Opmerking : toestemming levert geen rechtvaardiging op, tenzij de wet dat bepaald
Bv. Seksuele handelingen zijn strafbaar als ze gebeurt zijn zonder toestemming. Er moet
dus een consensuele overeenstemming zijn.
3
, Strafrecht
Een ‘overeenkomst’ kan wel bepalen dat er geen openbaarheid gegeven wordt aan
strafbaar gedrag
- Er kunnen afspraken gemaakt worden over het aangeven van een misdrijf (= een klacht
indienen)
Er zijn overeenkomsten (dading) mogelijk over de burgerrechtelijke gevolgen van een
misdrijf
Bv. Er kunnen onderhandelingen gevoerd worden tussen de advocaat en (de advocaat van)
de dader van het bedrog. Hierbij kan er een akkoord bereikt worden. (het strafrecht niet
activeren) Het slachtoffer heeft geen belang meer want hij is vergoed.
- Strafrecht niet activeren door geen klacht in te dienen
Bv. Freuduleuze auto verkocht geld tijdig teruggeven en daardoor geen klacht indienen
Slachtoffers : ze hebben nooit het recht om te straffen en kunnen zich niet bezighouden met de
strafmaat, maar ze kunnen wel deelnemen aan de strafprocedure
- Hij kan ervoor zorgen dat het misdrijf bewezen wordt
- Ze kunnen wel schadevergoeding vorderen : de vergoeding van de slachtoffers gebeurt via
het burgerlijk recht
- Een slachtoffer is niet nodig om te straffen : er is geen initiatief van het slachtoffer vereist om
een strafprocedure op te starten en bestraffing mogelijk te maken
- Er zijn geen klachtmisdrijven meer : Bv. stalking / belaging (= wiens rust ernstig verstoord
wordt)
Vroeger kon dit enkel voor de rechtbank komen als het slachtoffer zelf klacht indient maar
de wetgevende macht heeft dit afgeschaft want ze durven dit vaak niet
Dus : De procureur kan tussenkomen ookal wil het slachtoffer dit niet
(Intrekken van een klacht verandert niets)
In sommige landen hebben slachtoffers de mogelijkheid om zelf een strafproces op te starten =
Eender welke persoon die beweert slachtoffer te zijn kan zonder de tussenkomst van een procureur
iemand voor de rechter brengen Ze hebben toch niks te zeggen over de straf maar ze
kunnen bewijzen aangeven en zorgen dat ze vergoed worden.
Slachtoffers hebben meer rechten en aandacht gekregen in de straf(uitvoerings)procedure
Vroeger moest je vaak 1 jaar (of meer) passief afwachten tot een onderzoek gedaan was
en een beslissing werd genomen. Nu wordt je op de hoogte gebracht en kan je inzage vragen
en vragen om onderzoekshandelingen
Dutroux
3. Materieel en formeel strafrecht
Materieel strafrecht Formeel strafrecht
Strafvordering / strafprocesrecht
= Over wat strafbaar is en wie gestraft kan = Procedureregels over de toepassing van het
worden materieel strafrecht.
Bepaalt … 1) Wie mag onderzoeken en vervolgen
1) Welke gedragingen misdrijven zijn 2) Hoe misdrijven worden opgespoord
2) Wie de dader is = vooronderzoek
3) Welke straffen bestaan 3) Hoe bewijzen worden verzameld
4) Onder welke voorwaarden straffen 4) Hoe het proces verloopt
worden opgelegd en uitgevoerd = vervolgen, bewijzen en berechten
Procureur beslist u voor de rechtbank te = onderzoek ten gronde
brengen 5) Hoe de straf wordt uitgevoerd
4
